Chiết xuất, phân lập một số hợp chất từ một loài Giảo cổ lam thu hái tại Yên Bái

  • Số trang: 82 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 40 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI ---------- PHẠM HẢI HOA CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT TỪ MỘT LOÀI GIẢO CỔ LAM THU HÁI TẠI YÊN BÁI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƢỢC SĨ HÀ NỘI - 2015 BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI PHẠM HẢI HOA CHIẾT XUẤT, PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT TỪ MỘT LOÀI GIẢO CỔ LAM THU HÁI TẠI YÊN BÁI KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƢỢC SĨ Ngƣời hƣớng dẫn: ThS. Thân Thị Kiều My Nơi thực hiện: Bộ môn Dược liệu HÀ NỘI - 2015 Lời cảm ơn Trong quá trình thực hiện khóa luận này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình về mọi mặt từ các thầy cô, bạn bè và gia đình. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời biết ơn chân thành nhất tới ThS. Thân Thị Kiều My, người thầy đã hết lòng chỉ bảo, hướng dẫn và động viên tôi trong suốt thời gian làm khóa luận. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô, anh chị kĩ thuật viên Bộ môn Dược liệu đã hướng dẫn, tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, phòng Đào tạo, các phòng ban và các thầy cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu trong thời gian học tập tại trường. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cha mẹ, anh em, bạn bè trong suốt thời gian qua đã luôn ở bên động viên và là chỗ dựa tinh thần vững chắc của tôi. Do thời gian và điều kiện có hạn, khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự góp ý của thầy cô và các bạn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 5 năm 2015 Sinh viên PHẠM HẢI HOA MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ ...................................................................................................... 1 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN ............................................................................... 2 1.1. Vị trí phân loại chi Gynostemma ............................................................. 2 1.2. Đặc điểm thực vật và phân bố................................................................. 2 1.2.1. Đặc điểm thực vật chi Gynostemma .......................................................... 2 1.2.2. Phân bố chi Gynostemma ........................................................................... 3 1.2.3. Đặc điểm thực vật và phân bố một số loài trong chi Gynostemma tại 1.3. Việt Nam .................................................................................................... 3 Thành phần hóa học ................................................................................ 6 1.3.1. Nghiên cứu về saponin ............................................................................... 6 1.3.2. Nghiên cứu về flavonoid ............................................................................ 10 1.3.3. Một số thành phần hóa học khác................................................................ 10 1.4. Tác dụng dƣợc lý ...................................................................................... 10 1.5. Độc tính ..................................................................................................... 12 1.6. Một số nghiên cứu về thành phần hóa học chi Gynostemma tại Việt Nam. .................................................................................................. 13 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............... 16 2.1. Nguyên vật liệu, thiết bị ........................................................................... 16 2.1.1. Nguyên liệu ................................................................................................ 16 2.1.2. Thuốc thử, dung môi, hóa chất .................................................................. 17 2.1.3. Dụng cụ ...................................................................................................... 17 2.1.4. Phương tiện và máy móc............................................................................ 17 2.2. Nội dung nghiên cứu ................................................................................ 17 2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................ 17 CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN ........................ 19 3.1. Định tính các nhóm chất hữu cơ có trong lá, thân Giảo cổ lam nghiên cứu ................................................................................................. 19 3.2. Chiết xuất phân đoạn các nhóm chất ..................................................... 21 3.2.1. Định lượng cắn các phân đoạn ................................................................... 23 3.2.2. Định tính cắn các phân đoạn ...................................................................... 23 3.3. Phân lập các chất trong phân đoạn ethylacetat .................................... 26 3.3.1. Phân lập lần 1 ............................................................................................. 26 3.3.2. Phân lập lần 2 ............................................................................................. 29 3.3.3. Kiểm tra độ tinh khiết của các chất phân lập được .................................... 32 3.3.4. Nhận dạng các chất phân lập được ............................................................ 34 3.4. Bàn luận .................................................................................................... 38 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................ 40 DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết thƣờng AST Ánh sáng thường CHCl3 Chloroform 13 Phổ cộng hưởng từ hạt nhân carbon C – NMR Dc Dịch chiết DEPT Distortionless Enhancenment by Polarisation Tranfer EtOAC Ethylacetat EtOH Ethanol G. Gynostemma Glu Glucose Rham Rhamnose Xyl Xylose 1 H – NMR Phổ cộng hưởng từ hạt nhân proton HPLC High-performance liquid chromatography HPLC – MS Liquid chromatography–mass spectrometry MeOH Methanol MS Mass spectrometry n-BuOH n-butanol NXB Nhà xuất bản STT Số thứ tự TB Trung bình TT Thuốc thử Vanilin/ H2SO4 Dung dịch vanilin 1% trong acid sulfuric 10% UV Ánh sáng tử ngoại UV254 Ánh sáng tử ngoại bước sóng 254nm UV366 Ánh sáng tử ngoại bước sóng 366nm DANH MỤC CÁC BẢNG STT Bảng 1.1 Bảng 1.2 Bảng 1.3 Bảng 3.1 Bảng 3.2 Bảng 3.3 Bảng 3.4 Bảng 3.5 Bảng 3.6 Bảng 3.7 Tên bảng Saponin thường gặp trong G.pentaphyllum (Thumb.) Makino Kết quả định lượng saponin và flavonoid toàn phần trong lá và thân G.pentaphyllum ở Cao Bằng và Hòa Bình Kết quả định lượng các phân đoạn trong lá và thân Giảo cổ lam ở Sapa, Hòa Bình Kết quả định tính các nhóm chất trong lá và thân Giảo cổ lam thu hái tại Yên Bái Hàm lượng cắn các phân đoạn chiết lá và thân cây Giảo cổ lam nghiên cứu Kết quả định tính cắn các phân đoạn Giá trị Rf và màu sắc của các vết quan sát được trên sắc kí đồ cắn phân đoạn EtOAc . Số liệu phổ NMR của V1 Số liệu phổ NMR của V2 và số liệu phổ của (22E)Stigmasta-5,2-dien-3yl-hexopyranoside đã công bố So sánh thành phần hóa học mẫu Giảo cổ lam nghiên cứu với các mẫu thuộc loài G.pentaphyllum tại Việt Nam Trang 8 13 14 19 23 24 25 34 36 38 DANH MỤC CÁC HÌNH STT Tên hình Trang Hình 1.1 Cấu trúc khung Dammaran 6 Hình 1.2 Cấu trúc saponin trong G.pentaphyllum 7 Hình 1.3 Các dạng cấu trúc của R7 7 Hình 1.4 Hình 2.1 Hình 3.1 Hình 3.2 Hình 3.3 Hình 3.4 Hình 3.5 Hình 3.6 Hình 3.7 Cấu trúc epoxy dammaran từ G.pentaphyllum (Thumb.) Makino Ảnh của GS. Phạm Thanh Kỳ về Giảo cổ lam thu hái tại Yên Bái Quy trình chiết các phân đoạn trong lá, thân của cây Giảo cổ lam tại Yên Bái. Sắc kí đồ cắn phân đoạn EtOAc khai triển với hệ dung môi CHCl3-MeOH-HCOOH (3 : 0,4 : 0,2) Sắc kí đồ cắn phân đoạn P2 khi quan sát dưới UV254 và sau khi hiện màu bằng TT vanillin/H2SO4. Sắc kí đồ cắn phân đoạn P3 sau khi hiện màu bằng TT vanillin/H2SO4. Sơ đồ phân lập V1,V2 Sắc kí đồ của chất V1 khai triển với các hệ dung môi II, VII, VIII. Sắc kí đồ chất V2 khai triển với các hệ dung môi IX, X, XI. 9 16 22 25 28 28 31 32 33 Sắc kí đồ V1, V2 so với E khai triển với hệ CHCl3Hình 3.8 MeOH-HCOOH (2 : 0,4 : 0,2) sau khi đã phun TT 33 vanilin/H2SO4. Hình 3.9 Cấu trúc hóa học của V1 35 Hình 3.10 Cấu trúc hóa học của V2 37 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Giảo cổ lam là tên thường gọi của một số loài trong chi Gynostemma, họ bầu bí - Cucurbitaceae. Đây là một dược liệu quý có nhóm hoạt chất chính là saponin và flavonoid [44] với nhiều tác dụng nổi bật như làm hạ lipid máu [44], làm hạ đường huyết [40], chống oxy hóa, bảo vệ gan [20], ức chế một số dòng tế bào ung thư [33], [39], [51],... Hiện nay, các sản phẩm từ Giảo cổ lam đang trở nên ngày càng phổ biến và được nhiều người sử dụng. Để có cơ sở cho việc sử dụng dược liệu Giảo cổ lam, năm 1997, Giảo cổ lam lần đầu được nghiên cứu tại Việt Nam bởi nhóm nghiên cứu của GS.TS Phạm Thanh Kỳ. Từ đó đến nay đã có thêm nhiều loài Giảo cổ lam được phát hiện. Song song với đó là các nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học đã và đang được tiến hành để góp phần tiêu chuẩn hóa, kiểm nghiệm dược liệu cũng như chứng minh các tác dụng sinh học của dược liệu trên lâm sàng . Năm 2014, GS.TS Phạm Thanh Kỳ đã thu mẫu Giảo cổ lam tại Yên Bái để tiếp tục nghiên cứu. Qua khảo sát sơ bộ, chúng tôi dự đoán đây là một thứ mới của Gynostemma pentaphyllum (Thumb.) Makino. Do đó, chúng tôi thực hiện đề tài : “Chiết xuất, phân lập một số hợp chất từ một loài Giảo cổ lam thu hái tại Yên Bái” với 3 mục tiêu: 1. Xác định các nhóm chất hữu cơ chính có trong mẫu nghiên cứu. 2. Chiết xuất, xác định hàm lượng cắn các phân đoạn chiết từ lá và thân cây Giảo cổ lam nghiên cứu. 3. Phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các chất phân lập được. 2 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN 1.1. Vị trí phân loại chi Gynostemma Theo Từ điển cây thuốc Việt Nam [5], Thực vật dược và phân loại thực vật [18], Thực vật chí Trung Quốc [24], Giảo cổ lam thuộc chi Gynostemma, một chi nằm trong họ bầu bí (Cucurbitaceae), và có vị trí phân loại: Giới Thực vật (Plantae) Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida) Phân lớp Sổ (Dilleniidale) Liên bộ Hoa tím (Violanae) Bộ Bí (Cucurbitales) Họ Bầu bí (Cucurbitaceae) Chi Gynostemma. 1.2. Đặc điểm thực vật và phân bố 1.2.1. Đặc điểm thực vật chi Gynostemma Chi Gynostemma được mô tả đầu tiên bởi Blume vào năm 1825 dựa trên hình thái của loài G.simplicifolium [25]. Từ đó đến nay, đã có thêm nhiều loài được mô tả. Theo Từ điển cây thuốc Việt Nam [5] và Thực vật chí Trung Quốc [24], các loài thuộc chi Gynostemma có đặc điểm chung như sau: Cây thảo lâu năm, khác gốc, ít khi cùng gốc, thân leo mảnh, nhẵn hoặc có lông mịn. Lá kép, ít khi là lá đơn, lá có cuống, phiến lá chân vịt có 3-9 lá chét. Tua cuốn chẻ đôi, đôi khi có tua cuốn đơn. Cụm hoa khác gốc, dạng chùy mảnh, dài, nhất là đối với hoa đực. Hoa đực: nhỏ, màu trắng hoặc lục nhạt, có lá bắc con; cuống hoa có đốt. Đài hoa hình bánh xe, chia 5 thùy, ngắn. Tràng hình bánh xe, hơi hàn liền phần gốc tràng, có đầu nhọn. Nhị 5, ở phần gốc chỉ nhị hàn liền thành cột. Bao phấn 1 ô, nhưng nhìn có vẻ như 2 ô. 3 Hoa cái: Đài và tràng giống hoa đực. Nhụy 1 hoặc 2, bầu hình cầu nhỏ, 25 ngăn, thường 3 ngăn, ít khi 2,4,5, đầu nhụy chia 2-3 đầu nhọn. Quả hình cầu lớn hơn hạt đậu, không mở. Quả có 2-3 hạt hình trứng, hơi dẹt 2 bên hoặt có 3 góc. Hạt sần sùi [5], [24]. 1.2.2. Phân bố chi Gynostemma Chi Gynostemma chủ yếu được phân bố ở vùng nhiệt đới châu Á và Đông Nam Á, từ dãy Himalaya tới Nhật Bản, Malaysia và đảo New Guinea. Các loài thuộc chi Gynostemma hầu hết sống ở miền tây nam Trung Quốc (Phía nam tỉnh Thiểm Tây và nam lưu vực sông Trường Giang) [21], [24]. Hiện nay, trên thế giới đã nhận dạng 21 loài thuộc chi Gynostemma [25]. Ở Trung Quốc đã ghi nhận được 14 loài (với 9 loài đặc hữu) [24]. Tại Việt Nam đã công bố 4 loài thuộc chi Gynostemma là G. pentaphyllum (Thumb.) Makino, G. laxum (Wall.) Cogn [4], [5], G. longipes C.Y.WU [12], [17], G.pedeta Blume [6]. 1.2.3. Đặc điểm thực vật và phân bố một số loài trong chi Gynostemma tại Việt Nam 1.2.3.1. Gynostemma pentaphyllum (Thumb.) Makino Tên gọi khác: Cổ yếm, giảo cổ lam, thất diệp đởm...[5] Đặc điểm thực vật: Cây thảo mọc leo yếu, không lông hoặc lông thưa thớt ở mấu. Lá kép có cuống chung dài 3-4cm; phiến do 5-7 lá chét với mép có răng dài 3-9cm, rộng 1,5- 3cm. Tua cuốn mảnh, xẻ đôi ở đỉnh [5], [6], [24]. Cụm hoa đực dạng chùm kép. Hoa có cuống mảnh cỡ 1-4mm, ống đài rất ngắn, thùy đài hình tam giác, dài khoảng 0,7mm, đỉnh nhọn, thùy tràng hình bầu dục hoặc mũi mác, đỉnh nhọn có một gân, nhị 5, bao phấn đính thành đĩa. Cụm hoa cái dạng chùy ngắn hơn hoa đực. Hoa có đài và tràng giống hoa đực, bầu hình cầu 2-3 ô, vòi nhụy 3, ngắn [24]. Quả khô, tròn, đường kính 5-9mm, khi chín màu đen. Hạt 2-3, treo, hình trứng hoặc hình tim, đường kính 4mm, màu nâu [5], [24]. 4 Hoa tháng 3 - 10. Quả tháng 4 - 12. Thu hái dây lá vào mùa thu, phơi khô [4], [5], [6]. Phân bố: Cây mọc ở rừng, rừng thưa, lùm bụi từ vùng đồng bằng tới độ cao 2000m [5], [24]. Phân bố ở Ấn Độ, Xrilanca, Mianma, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Việt Nam và bán đảo Malaixia [6]. Tại Việt Nam, cây mọc nhiều nơi như Lào Cai, Lạng Sơn, Hòa Bình, Thừa Thiên Huế, Kon Tum, Đồng Nai [4], [5], [6]. 1.2.3.2. Gynostemma laxum (Wall.) Cogn Tên gọi khác: Cổ yếm lá bóng, thư tràng thưa. Đặc điểm thực vật: Dây leo mảnh, lông dài 10-20 cm, có lông mịn. Vòi đơn. Lá có 3 lá chét, lá giữa dài 10-12cm, mỏng, mép có răng cưa nhọn, gân phụ 5-7 cặp, có lông mịn 2 mặt, mép lá hình sóng rãnh. Hoa khác gốc, cụm hoa hình chùy, chùy hoa ngắn hay dài đến 30 cm. Cánh hoa rời nhau, cao 3mm, nhị 5, dính nhau ở chỉ nhị và bao phấn. Quả tròn, to 6-8mm, hình trái xoan, hơi dẹp, dài và rộng cỡ 4mm. Ra hoa vào tháng 5. Phân bố: Cây mọc ở các rừng thưa, savan cỏ, trên đất sét hoặc trong các rừng cây bụi trên núi đá vôi [4], [5]. Phân bố ở Trung Quốc, Việt Nam, Mianma, Ấn Độ, Thái Lan [6], [24]. Tại Việt Nam, cây mọc leo ở rừng thưa các tỉnh Lào Cai, Hòa Bình, Ninh Bình và Quảng Trị [4], [5]. 1.2.3.3. Gynostemma longipes C.Y.WU Đặc điểm thực vật: Cây dây leo. Thân cành mảnh, có 5 góc hình ngũ giác. Lá kép chân vịt. Mép lá răng cưa to. Ngọn lá nhọn dài. Mặt trên có lông cứng rải rác, mặt dưới nhẵn, gân bên 9 cặp hình lông chim, có lông tơ thưa. Lá bên nhỏ dần. Tua cuốn mảnh, rẽ đôi muộn. 5 Hoa đơn tính khác gốc. Cụm hoa đực kép 3 lần chùm, mảnh. Hoa đực rất nhỏ, màu trắng. Đài 5, rời, hình tam giác. Tràng 5, rời, hình tam giác. Nhị 5, chỉ nhị đính thành 1 cột ở trung tâm, hình sao, bao phấn 2 ô. Cụm hoa cái kép 3 lần chùm. Hoa cái có cuống dài 1,8 - 2,0mm. Đài và tràng giống hoa đực. Bộ nhụy cấu tạo bởi 3 lá noãn hàn liền, 2 - 3 vòi nhụy mập, rời, núm nhụy chia 2 - 3, bầu giữa, 3 ô, mỗi ô có 1 hạt. Quả mọng, khi chín màu xanh, đường kính 6 - 7mm, cuống quả dài 8 15mm. Hạt hình tim, rộng 3 - 4mm, màu xám nhạt, viền hạt có răng cưa. Mùa hoa tháng 8 - 10, mùa quả vào tháng 11 - 12 [17], [24], [27]. Phân bố: Độ cao khoảng 1400 - 3200m so với mặt nước biển [24]. Tại Việt Nam, cây phân bố tại Hòa Bình, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng [27]. 1.2.3.4. Gynostemma pedeta Blume Đặc điểm thực vật: Cây thảo, mảnh, nhẵn. Thân không tròn có góc cạnh, bề mặt nhăn. Lá hình chân vịt kép, cuống dài 3 - 4cm, có 5 - 7 lá chét. Lá chét dài 35 - 60mm, rộng 15 - 25mm hình oval, đầu trên và gốc lá tù hoặc nhọn, có răng cưa, có 7 cặp gân lá. Tua cuốn đôi hoặc chẻ đôi, mảnh. Cụm hoa đực ở nách lá, hình chùy mảnh, dài 11 – 16cm. Hoa nhỏ, nụ hình cầu, khi nở hình sao cuống dài 2mm. Đài dạng ống, phiến đài hình tam giác, dài 0,7mm. Tràng 5, hình oval dài 2mm. Nhị 1 bó, chỉ nhị hàn liền; bao phấn 5, có 1 ô. Hoa cái dạng chùy ngắn hơn hoa đực, đài và tràng như hoa đực. Nhụy bầu dưới, hình cầu thóp ở đỉnh, 2 - 3 ngăn, 2 - 3 noãn treo trên, 2 - 3 vòi nhụy ngắn. Quả gần như nang, không mở, hình cầu 5 - 6 mm, màu lục đen khi chín. Hạt treo, hình tim dẹt 2 bên dài 4mm. Phân bố: Tại Việt Nam, cây mọc ở Ba Vì, Lạng Sơn, Sa Pa, Hà Nội, Ninh Bình, Hòa Bình [2], [6]. 1.3. Thành phần hóa học 6 Theo Võ Văn Chi [5], trong Giảo cổ lam có saponin, flavonoid và các loại đường 1.3.1. Nghiên cứu về saponin Các nghiên cứu đầu tiên đã phát hiện phần aglycon của saponin trong Giảo cổ lam thuộc nhóm dammaran [33], [44]. Hình 1.1: Cấu trúc khung Dammaran Dammaran là một nhóm saponin thuộc loại saponin 4 vòng (saponin triterpenoid tetracyclic). Khung cấu trúc có 4 vòng và một mạch nhánh 8 carbon. 4 vòng gồm 3 vòng 6 cạnh, 1 vòng 5 cạnh. Do có nhóm OH đính vào C-20 nên khi tác dụng bởi acid, mạch nhánh dễ bị đóng vòng tạo thành vòng tetrahydropyran. Phần đường nối vào OH ở carbon C-3 hoặc C-20 để tạo thành glycosid [3], [10]. 1.3.1.1. Saponin trong Gynostemma pentaphyllum (Thumb.) Makino Các nghiên cứu về phân lập saponin từ chi Gynostemma chủ yếu tập trung vào loài G. pentaphyllum. Saponin trong G. pentaphyllum còn được gọi là gynosaponin hay gypenosid, hàm lượng gypenosid toàn phần chiếm khoảng 2,4% khối lượng dược liệu khô và đã có hơn 100 loại gypenosid được phân lập [44] . Số lượng các gypenosid đã phân lập gấp khoảng 5 - 6 lần các ginsenosid (thành phần có hoạt tính chính của Nhân sâm Panax ginseng). Hơn nữa đã phân lập được 8 gypenosid có cấu trúc giống như loại protopanaxadiol trong ginsenosid là Rb1 (gypenosid III) [32], Rc [39], Rb3 (gypenosid IV), Rd (gypenosid III), F2 [38], Rg3 [44], malonyl - Rb1, malonyl - Rd [32], và 1 loại protopanaxatriol là ginsenosid 7 Rf. Những ginsenosid này chiếm 25% lượng gynosaponin toàn phần trong cây và cũng là ví dụ đầu tiên về ginsenosid được tìm thấy ngoài họ Araliaceae [36]. Cấu trúc saponin trong G.pentaphyllum (thumb.) Makino được trình bày qua hình 1.2, 1.3 và bảng 1.1 như sau: a b OH R4 R5 OH R6 d c R7 OOH R3 CH2 O f e R2 18 30 OCH3 R1 O g OH CH2O-glu 29 28 O Hình 1.2. Cấu trúc saponin trong G.pentaphyllum i Hình 1.3. Các dạng cấu trúc của R7 h 8 Bảng 1.1. Saponin thƣờng gặp trong G.pentaphyllum (Thumb.) Makino Các nhóm thế Ví dụ Đường glu., rham., xyl., có R1 thể 1 hoặc 2, 3 đường kết hợp với nhau R2 R3 R4 R5 -H Gypenosid I, Rb1 - OH Gynos TN1, gynos TN2 -CH3 Gypenosid I, Rb1 -CH2OH -CHO Gylongiposid I -OH Rb1 -H Gylongiposid I =O Gypentonosid A -OH Rg3, Rf -đường đôi; thường là glu. kết Rb1, gymnemasid II hợp với rha. hoặc xyl. -CH3 R6 -CH2OH Rb1 -CH2O-glu hoặc –CH2O-xyl R7 Có thể là a, b, c, d, e, f, g, h Các ginsenosid đều có cấu trúc hoặc i a Loại đường chính trong gypenosid (hầu hết là loại pyranose) là b-D-glucose, b-D-xylose, a-L-arabinose và a-L-rhamnose nối ở C-3 và C-20. Nhóm chức tiêu biểu là hydroxyl, methyl, aldehyd, alcol và ít phổ biến nhất là ceton nối vào C-19. Một nhóm hydroxyl cũng có thể được đính vào C-2 và C-12 [44]. 9 Các saponin dạng ocotillon có cầu nối epoxy tại vị trí C-17 cũng được phát hiện với cấu trúc 3β, 12β, 23S, 24R- tetrahydroxy-20S, 25-epoxydammaran và (20S, 24S)- 20, 24-epoxy-dammaran-3β, 12β, 25-triol [36]. OH 27 26 O R3 R2 O CH3 18 30 R1 O 29 28 Hình 1.4. Cấu trúc epoxy dammaran từ G.pentaphyllum (Thumb.) Makino Các saponin trong G.pentaphylllum (Thumb.) Makino đa số ở dạng vô định hình [36], chỉ có một số ít ở dạng tinh thể là gypenosid A [36], gynogenin II [39] và gynosaponin TN1 [43]. G. pentaphyllum có số lượng các loại saponin dammaran nhiều nhất trong các loài thực vật đã được nghiên cứu [44]. 1.3.1.2. - Saponin trong một số loài khác thuộc chi Gynostemma Gynostemma longipes C.Y.WU Đã phân lập được các saponin mới là glycosid A, glycosid B, gylongiposide 1, ginsenosid Rb1, gypenosid XLIX [45] và vinagynosteside A [17] từ G. longipes. - Gynostemma pubescens (Gagnep.) C.Y.Wu Đã phân lập được saponin 1-8. Trong đó, hợp chất 1-4 có 8 nhóm carboxyl ở cả 2 vị trí C-21 và C-29, 5 có chứa 1 nhóm carboxylic ở C-21 và 1 nhóm chức aldehyd ở C-29, 6 và 7 chứa nhóm carboxylic ở C-21 và 1 nhóm hydroxymethylen ở C-29 [49]. - Gynostemma cardiospermum Cogniaux ex Oliver 10 Từ dịch chiết ethanol của phần trên mặt đất loài G.cardiospermum, Feng Yin và cộng sự đã đã phân lập được 6 saponin cấu trúc dammaran [50]. 1.3.2. Nghiên cứu về flavonoid Flavonoid là một thành phần chính có mặt trong các loài thuộc chi Gynostemma nhưng ít được nghiên cứu hơn saponin. - Đã xác định được trong G.pentaphyllum có ombuin, ombuoside, rutin [26], quercetin-di-(rhammo)-hexosid, quercetin-rhammo-hexosid, kaempferol- rhammohexosid và kaempferol-3-O-rutinosid [30]. - Phương pháp chiết xuất flavonoid tối ưu là sử dụng phương pháp chiết hồi lưu với dung môi ethanol 70% ở nhiệt độ 90 °C [41]. 1.3.3. Một số thành phần hóa học khác - Sterol: được xác định có mặt trong G. pentaphyllum và chiếm một lượng nhỏ (khoảng 0,0001%) bao gồm ergostanol, sitosterol, stigmasterol [31], [44]. - Carotenoid: năm 2004, H. L. Liu và các cộng sự đã xác định 25 carotenoid có mặt trong G.pentaphyllum bằng phương pháp HPLC, trong đó nhiều nhất là trans- Lutein, kế đến là cis- Lutein [35]. - Polysaccharid: Đã phân lập được 1 heteropolysaccharid phi tinh bột điển hình với thành phần chính là glucose (23,2%), tiếp theo là galactose (18,9%), arabinose (10,5%), rhamnose (7,7%), acid galacturonic (4,7%), xylose (3,9%), mannose (3,1%) và acid glucuronic(1,2%),... [48]. - Chlorophyll và dẫn chất: bằng phương pháp HPLC-MS, đã tách và xác định được trong G.pentaphyllum có 15 chlorophyll và dẫn chất [28]. - Alcaloid: được báo cáo là không có mặt trong G. pentaphyllum [19]. 1.4. Tác dụng dƣợc lý Các tác dụng của Gynostemma được cho là có được bởi saponin và flavonoid, đặc biệt là saponin, thành phần này đã trở thành mục tiêu nghiên cứu của các nhà nghiên cứu dược học tại Trung Quốc [44]. Trong các loài thuộc chi 11 Gynostemma được nghiên cứu, G.pentaphyllum là loài được nghiên cứu và công bố nhiều nhất với các tác dụng dược lý đáng chú ý như sau: 1.4.1. Tác dụng hạ lipid máu Tác dụng của gypenosid trên sự chuyển hóa lipid đã được nghiên cứu rộng rãi trên cả người và động vật. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sử dụng dịch chiết thô và các gypenosid ở các liều khác nhau đều có khả năng làm giảm mức triglycerid và cholesterol trên động vật thí nghiệm và người. Những thành phần mang lại hoạt tính này được báo cáo là gynosaponin E, G, K, progypenosid A2, I, J, M, N và O [44]. 1.4.2. Tác dụng trên hệ tim mạch G.pentaphyllum có khả năng ảnh hưởng tới hoạt động của hệ tim mạch, cụ thể là dụng làm giảm áp lực máu, làm giảm nhịp tim, làm tăng độ bền mạch ngoại vi, động mạch não và động mạch vành [42]. Có nhiều nghiên cứu đã minh chứng cho điều này như cải thiện chứng loạn nhịp tim ở lợn [23], làm giảm phạm vi nhồi máu cơ tim và co thắt mạch vành ở thỏ, bảo vệ cơ tim ở chuột, tăng cường lưu thông trên mạch vành của chó đã gây tê [44],... 1.4.3. Tác dụng hạ đường huyết Khả năng làm giảm đường huyết được chứng minh qua các nghiên cứu sau: - Các gypenosid từ G.pentaphyllum đã làm giảm đáng kể lượng đường huyết khi điều trị cho chuột đã được kích thích tăng đường huyết bởi streptozocin [44]. - Năm 2004, Norberg và cộng sự tìm ra phanoside (một loại saponin dammaran từ Gynostemma) có tác dụng kích thích insulinrelase từ tụy chuột cống cô lập. Khi cho chuột uống, phanoside đã cải thiện sự dung nạp glucose và tăng insulin huyết tương, từ đó làm hạ đường huyết [44]. - Các gypenosid cũng làm giảm glucose ngoại sinh trên chuột tiểu đường béo phì bằng cách cải thiện sự nhạy cảm của các recepter insulin [40]. 1.4.4. Tác dụng trên hệ thần kinh trung ương
- Xem thêm -