Các yếu tố ảnh hưởng tới lãi suất thị trường và liên hệ với lãi suất ở việt nam

  • Số trang: 31 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG TỚI LÃI SUẤT THỊ TRƢỜNG VÀ LIÊN HỆ VỚI LÃI SUẤT Ở VIỆT NAM LỜI MỞ ĐẦU Lãi suất và chính sách lãi suất là một trong những sách lược kinh tế vĩ mô quan trọng của mỗi quốc gia. Do vậy ngân hàng Trung ương các nước thường sử dụng lãi suất như một công cụ cần thiết trong việc điều tiết khối lượng tiền tác động đến lãi suất của ngân hàng thương mại. Nhưng sự tác động của công cụ này ở mỗi quốc gia luôn khác nhau bởi nó phụ thuộc vào các yếu tố như thực trạng nền kinh tế, mức phát triển thị trường tiền tệ. Xét ở tầm kinh tế vi mô, lãi suất là cơ sở để các tổ chức hay cá nhân đưa ra những quyết định kinh tế của mình. Như quyết định đầu tư hay để gửi tiết kiệm. Hoặc đầu tư ở kênh này hay ở một danh mục khác…. Còn xét theo tầm kinh tế vĩ mô, lãi suất là một công cụ đắc lực điều tiết kinh tế rất hiệu quả. Khi thay đổi mức và cơ cấu lãi suất trong từng thời kỳ chính phủ có thể tác động đến quy mô và tỷ trọng các loại vốn đầu tư. Đối với các luồng vốn đi ra hay đi vào đối với một nước thì chính sách lãi suất còn là một công cụ góp phần điều tiết. Chính sách lãi suất còn tác động đến tỷ giá và điều tiết sự ổn định của tỷ giá. Chính sách lãi suất nó tác động đến đầu tư phát triển kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến cán cân thanh toán và các quan hệ thương mại quốc tế. Lãi suất là một phạm trù kinh tế có tính hai mặt. Nếu xác định lãi suất hợp lý nó sẽ là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa phát triển. Ngược lại một cơ chế lãi suất bất hợp lý sẽ là nhân tố kìm hãm sự phát triển kinh tế, có thể gây nên những cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng. Trong đề án này chúng ta sẽ đề cập đến một số vấn đề cơ bản lãi suất và một số phân biệt các loại lãi suất đó ở chương I. Nội dung thứ hai được đề cập đến trong chương II là các yếu tố ảnh hưởng đến lãi suất. Và nội dung cuối cùng là xu hướng và yêu cầu cải cách chính sách lãi suất ở Việt Nam. 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Chƣơng I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÃI SUẤT Trong chương này, chúng ta sẽ bắt đầu với việc hệ thống lại các loại lãi suất cơ bản và phương pháp đo lường các loại lãi suất . 1.1 Lãi suất cơ bản và các phƣơng pháp đo lƣờng lãi suất Lãi suất được hiểu là giá của việc sử dụng vốn. Hay hiểu theo một nghĩa chung nhất là giá cả của tín dụng - giá cả của quan hệ vay mượn hoặc cho thuê những dịch vụ về vốn dưới hình thức tiền tệ hoặc các dạng tài sản khác nhau. Khi đến hạn người đi vay sẽ phải trả cho người cho vay một khoản tiền khác ngoài số tiền vốn gọi là tiền lãi. Và việc xác định tỷ lệ giữa số tiền lãi trên số tiền vốn gọi là lãi suất. Như đã trình bày ở trên lãi suất là giá cả của tín dụng nói chung, tuy nhiên tín dụng có thể thực hiện bằng nhiều cách theo các phương thức khác nhau. Vì vậy mà không chỉ phân biệt các loại lãi suất mà còn phải áp dụng các phương pháp khác nhau để đo lường theo các phương thức tín dụng khác nhau. Trước hết chúng ta cần hiểu thế nào là tín dụng. Tín dụng là quan hệ vay mượn, gồm cả đi vay và cho vay. Theo luật các tổ chức của nước Công hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, điều 49 ghi: ‟Tổ chức tín dụng được cấp tín dụng cho tổ chức, cá nhân dưới các hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức theo quy định của Ngân hàng Nhà nước” Đối với những khoản tín dụng được thực hiện dưới hình thức cho vay đơn lãi suất được coi là lãi suất đơn. Loại tín dụng kiểu này người vay sẽ trả tiền một lần cho người cho vay khi đến hạn trả. Số tiền trả gồm cả tiền gốc và một phần dôi ra chính là tiền lãi. Lãi suất đơn chính là lấy khoản tiền lãi này chia cho tổng số vốn vay theo thời gian của khoản tín dụng đó. Chẳng hạn như một người A cho người B vay số tiền là 100 VND theo kiểu vay đơn trong thời hạn 01 năm và khi đến hạn thì người B phải trả 105 VND thì lãi suất đơn được tính như sau: 105  100  0,05 hay 5% /năm 100 Việc tính toán lãi suất đơn đối với hình thức vay đơn là rất đơn giản. Thông thường chỉ những khoản vay thương mại có thời hạn ngắn hơn một năm mới áp dụng lãi suất này. Tuy nhiên tín dụng có nhiều hình thức khác nhau. Nó không chỉ có loại tín dụng ngắn hạn như thế mà nó còn có loại dài hạn, 2 năm hoặc nhiều hơn. Trong khi đó chu kỳ để tính 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lãi là theo kỳ có thể là năm mà thường là nhỏ hơn năm. Như vậy chu kỳ tính lãi nhỏ hơn thời gian của tín dụng. Khi đó cách tính lãi suất đơn không còn phù hợp nữa. Vì nếu như tính theo lãi suất đơn có nghĩa là ta đã mặc định một mức lãi suất giống nhau giữa các thời kỳ khác nhau. Thêm nữa chúng ta đã không tính toán đầy đủ giá trị của việc sử dụng số tiền vốn dĩ đã lớn hơn số trước đó mang lại rồi. Chính vì thế mà lãi suất tích hợp được coi là công bằng hơn và chính xác hơn trong việc đo lường lãi suất đối với các khoản vay dài hạn. Và việc tính lãi suất cũng không có gì là phức tạp, việc tính lãi suất tích hợp căn bản vẫn là dưa trên cơ sở của việc tính lãi suất đơn. Do năm thứ hai của thời hạn tín dụng số vốn tín dụng thực tế đã lớn hơn năm đầu và tích hợp lại chúng ta có một mức lãi suất cho suốt thời kỳ khác so với mức lãi suất ban đầu. Để rõ hơn chúng ta tìm hiểu qua ví dụ sau: Một khoản vay 100 VND trong thời hạn 4 năm Lãi suất là 10%/năm Số tiền người cho vay có thể nhận được qua các năm như sau: Năm 1: 100 x 10% + 100 = 110 Năm 2: 110 x 10% + 110 = 121 Năm 3: 121 x 10% + 121 = 133 Năm 4: 133 x 10% + 133 = 146,3 Như vậy đến năm thứ 4 thì số tiền lãi tính được là 46,3. Nếu tính theo lãi đơn thì đến năm thứ tư số tiền lãi chỉ là 40. Như vậy lãi suất tích hợp là gần 11% chứ không phải là 10% của lãi suất đơn. Để thấy được bản chất của lãi suất tích hợp chúng ta sẽ phân tích rõ ví dụ trên: Khi cho vay 100 VND thì sau năm thứ nhất sẽ trở thành 110 VND. 110 VND chính là: 100 + 100 x 10% = 100(1+10%) Tương tự như thế đến năm thứ hai thì số tiền sẽ là: 100(1+10%).(1+10%) = 100(1+10%)2 Sang năm thứ ba sẽ là: 100(1+10%)3 Sang năm thứ tư sẽ là: 100(1+10%)4 Thay số tiền cho vay là C, và i là lãi suất đơn hàng năm khi đó số tiền nhận được cuối năm thứ n sẽ là C (1+i)n. Tại thời hạn năm t bất kỳ trong thời hạn tín dụng n năm và chu kỳ tính lãi hàng năm chúng ta có thể tính được số tiền nhận được sau t năm ( t thuộc n) là: C (1+i t)nt. Theo lý thuyết về lãi suất tương đương ta có: C (1+i)n = C (1+i)nt → (1+i)n = (1+i)nt 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Khai căn cả hai vế bậc nt ta được công thức tính lãi suất tích hợp tại chu kỳ t bất kỳ :t (1+i)1/t = 1+it hay it = (1+it)1/t- 1 Nếu so sánh với lãi suất đơn thì lãi suất tích hợp có ưu việt hơn vì nó phản ánh được mức lãi suất phụ thuộc vào độ dài thời gian của tín dụng và chu kỳ tính lãi. Độ dài thời gian càng lớn hơn chu kỳ tính lãi thì lãi suất tích hợp càng lớn. Trên thực tế có những khoản tín dụng mà thời gian của nó là ngắn hạn nhưng chu kỳ tính lãi lại nhỏ thậm chí là theo ngày thì người ta vẫn có thể áp dụng cách tính lãi suất tích hợp. Miễn là chu kỳ tính lãi phải nhỏ hơn thời gian tín dụng. Chính vì ưu điểm này của nó mà tính chính xác được số tiền lãi trong các khoản vay ngắn hạn thậm chí là theo ngày. Ngoài lãi suất đơn, lãi suất tích hợp người ta còn áp dụng lãi suất hoàn vốn. Với những khoản vay mà việc trả vốn và lãi theo định kỳ hoặc trả một khoản cố định theo định kỳ, chẳng hạn vay trả cố định hoặc trái phiếu coupon. Lãi suất hoàn vốn làm cân bằng giá trị hiện tại của tiền thanh toán nhận được từ một khoản tín dụng với giá trị hôm nay của khoản tín dụng đó. Về bàn chất trái phiếu cũng là một khoản tín dụng , vì thế lãi suất hoàn vốn là một tỷ lệ nào đó làm cho giá trị hiện tại của trái phiếu cân bằng với giá trị hôm nay (giá bán trái phiếu trên thị trường). Với một khoản vay là 100 và lãi suất 10%/năm thì sau một năm ta nhận được. Nếu ta ký hiệu PV là giá trị hiện tại, FV là giá trị tương lai sẽ thanh toán sau một năm . Như vậy ta có điều kiện cân bằng để tìm lãi suất hoàn vốn 100(1+i) = 110 . Giải phương trình ta sẽ có lãi suất hoàn vốn 10% đúng bằng lãi suất đơn. Tuy nhiên với những khoản tín dụng là n năm thì điều kiện cân bằng sẽ là: PV(1+i)n=FV hay PV = FV/ 1+i) Trường hợp những khoản tín dụng trả từng phần cố định vào thời điểm cuối năm thì giá trị hiện tại của nó tổng giá trị hiện tại của số tiền trả hàng năm. Ta có phương trình sau: Trong đó: PV là giá trị hiện tại của vốn tín dụng FP khoản thanh toán hàng năm đã biết Để tính lãi suất i hoàn vốn ta giải phương trình trên Trên đây là áp dụng với những khoản vay trả cố định, còn người sở hữu trái phiếu coupon sẽ được thanh toán số lợi nhuận ở dạng tiền coupon cố định hàng năm. Và đến kỳ hạn cuối cùng sẽ nhận nốt coupon còn lại và toàn bộ số tiền. Vì vậy giá trị hiện tại của trái phiếu loại này lại là tổng của giá trị hiện tại của các khoản thanh toán coupon cộng với giá trị hiện tại của số tiền vốn ban đầu. Việc tính lãi suất hoàn vốn của trái phiếu coupon dựa trên phương trình sau: PV = C/ 1+i)1+ C/ 1+i)+….+ C/ 1+i)n +F/ 1+i)n 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Trong đó C là số tiền thu nhập coupon đã biết. giải phương trình ta tính được lãi suất hoàn vốn. Bản chất của lãi suất hoàn vốn là sự phát triển của lãi suất tích hợp. Nhìn vào công thức tính lãi suất hoàn vốn ta thấy được mức độ phức tạp của việc tính toán. Tuy nhiên việc áp dụng công nghệ thông tin như ngày nay thì việc tính toán này trở nên cực kỳ đơn giản. Chỉ là đưa thông số ban đầu vào và máy tính sẽ thực hiện công việc này nhanh chóng. Hoặc ngay khi không dùng máy tính thì trong các cuốn giáo trình về tiền tệ và ngân hàng cũng có ngay các bản tính giúp chúng ta tra lãi suất hoàn vốn một cách dễ dàng. Đơn giản hóa lãi suất hoàn vốn người ta phát triển ra hai loại lãi suất là lãi suất hoàn vốn hiện hành và lãi suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm. Lãi suất hoàn vốn hiện hành là tỷ số giữa tiền thanh toán coupon hàng năm với giá trái phiếu đó: ic= C/Pcb Trong đó: - ic : lãi suất hoàn vốn hiện hành của trái phiếu coupon Pcb : giá của trái phiếu coupon C: tiền coupon hàng năm Gọi là lãi suất hoàn vốn hiện hành vì nó là giá trị gần đúng của lãi suất hoàn vốn đặc biệt trong trường hợp trái phiếu coupon đặc biệt hoặc trái phiếu consol - là loại trái phiếu coupon rất dài hạn hoặc vĩnh viễn - lãi suất hoàn vốn hiện hành là phép đo chính xác của lãi suất hoàn vốn. Mặt khác lãi suất hoàn vốn hiện hành lại phụ thuộc vào tỷ lệ nghịch với giá của trái phiếu. Vì thế mà nó luôn mang tính cập nhật thay đổi theo thị giá của trái phiếu. Khi thời hạn của trái phiếu càng dài và thị giá của nó càng gần đúng mệnh giá thì chênh lệch giữa lãi suất hoàn vốn hiện hành và lãi suất hoàn vốn càng nhỏ. Còn khi thời hạn của trái phiếu càng ngắn, thị giá của trái phiếu càng xa mệnh giá thì chênh lệch giữa lãi suất hiện hành và lãi suất hoàn vốn càng xa. Thêm nữa dù có sự thay đổi của lãi suất hoàn vốn hiện hành thì cũng là sự thay đổi cùng chiều với lãi suất hoàn vốn. Có thể thấy công thức tính toán đơn giản hóa đi rất nhiều, thuận tiện cho các nhà đầu tư có thể nhẩm tính một cách nhanh chóng lợi ích của các lựa chọn và kịp thời đưa ra các quyết định cần thiết khi mà trong tay các nhà đầu tư không có máy tính hay bảng số. Từ những nhận xét trên chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng lãi suất hoàn vốn hiện hành thay vì 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lãi suất hoàn vốn trên thương trường, những nơi mà chúng ta thiếu các công cụ phục vụ cho việc tính toán. Lãi suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm có nguồn gốc từ việc buôn bán trái phiếu kho bạc của Mỹ. Loại trái phiếu chiết khấu hay tính giảm, tức là để trả thu nhập cho người mua người ta bán trái phiếu với giá thấp hơn mệnh giá. Để đơn giảm hóa trong việc tính lãi suất hoàn vốn đối với trái phiếu này người ta tính tỷ suất lợi nhuận của trái phiếu coi tỷ suất đó như là lãi suất hoàn vốn. Công thức tính như sau: itg= {(F-Ptg)/F}(360/N) Trong đó : - itg : lãi suất hoàn vốn trên cơ sở tính giảm - F : mệnh giá của trái phiếu tính giảm - Ptg: giá bán trái phiếu - N : số ngày tới khi đến hạn thanh toán của trái phiếu Từ công thức ta thấy lãi suất trên cơ sở tính giảm luôn nhỏ hơn lãi suất hoàn vốn. 1.2 Một số phân biệt về lãi suất a/ Lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa Thực tế cho thấy, những khoản thu nhập bằng tiền hay thu nhập danh nghĩa thường không phản ánh đúng giá trị thực của khoản thu nhâp đó. Giá trị thực nhỏ hơn giá trị danh nghĩa là vì tỷ lệ lạm phát hay tỷ lệ trượt giá của đồng tiền trong một thời gian nhất định. Nếu gọi ir, in,ii lần lượt là lãi suất thực, lãi suất danh nghĩa, tỷ lệ lạm phát. Khi đó lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa có liên hệ với nhau qua công thức đơn giản sau: i r= in-ii ( với điều kiện tỷ lệ lạm phát ii nhỏ hơn 10%) ir= i n ii ( với điều kiện tỷ lệ lạm phát ii cao hơn 10%) ii  1 nhìn vào công thức ta thấy nếu tỷ lệ lạm phát càng cao thì lãi suất thực càng thấp b/ Lãi suất và tỷ suất lợi tức Lãi suất là tỷ lệ phần trăm giữa số tiền lãi trên số tiền vốn cho vay. Còn tỷ suất lợsi tức là tỷ lệ phần trăm giữa số thu nhập của người có vốn trên tổng số tiền bỏ ra đầu tư. Để chứng minh cho lãi suất không nhất thiết là tỷ suất lợi tức. Chúng ta tìm hiểu qua ví dụ sau: Một trái phiếu kho bạc có mệnh giá là 100.000VND, thời hạn 1 năm và lãi suất cố định là 8%/năm. Đến ngày đáo hạn thì người đó có thể nhận được khoản thu nhập bằng 8% mệnh giá trái phiếu đó (8.000VND). Ta thấy rằng đến ngày đáo hạn thì người đó nhận 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 được đúng bằng lãi suất của trái phiếu đó. Nhưng nếu lãi suất trên thị trường chỉ có 6%/năm và anh ta bán trái phiếu đó được 125.000VND. Lúc này thu nhập của anh ta là 25.000VND , tức là tỷ suất lợi tức mà anh ta nhận được là 25% thay vì 8% lãi suất như đã định. Điều đó khẳng định lãi suất không nhất thiết là tỷ suất lợi tức. c/ Lãi suất cơ bản của ngân hàng Lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay và lãi suất liên ngân hàng là ba loại lãi suất cơ bản của ngân hàng được quan tâm hơn cả. Lãi suất tiền gửi thường là lãi suất mà ngân hàng thương mại trả cho người gửi tiền trên số tiền gửi tiết kiệm. Với mục đích nhằm khuyến khích cho việc thanh toán không dùng tiền mặt, ở một số nước loại tiền gửi không thời hạn để phát hành sec cũng có thể được trả lãi suất tiền gửi. Công thức để xác định lãi suất tiền gửi như sau: itg=icb+ii Trong đó: - itg: lãi suất tiền gửi - icb: tỷ lệ lãi cơ bản ngân hàng trả cho từng loại tiền khác nhau. Lãi suất cho vay cũng bao gồm nhiều loại khác nhau, tùy theo tính chất của món vay và thời gian vay vốn. Lãi suất cho vay thường được xác định dựa trên cơ sở lãi suất tiền gửi. Công thức xác định lãi suất cho vay như sau: icv=itg+X Trong đó: - icv : lãi suất cho vay - X : chi phí nghiệp vụ ngân hàng ( ở Việt nam thì chi phí X được quy định bởi Ngân hàng nhà nước ) Lãi suất liên ngân hàng là lãi suất mà các ngân hàng cho nhau vay tiền nhằm giải quyết nhu cầu vay vốn ngắn hạn trên thị trường tiền tệ. 1.3 Cấu trúc kỳ hạn và cấu trúc rủi ro của lãi suất a/ Cấu trúc rủi ro của lãi suất Cấu trúc rủi ro của lãi suất hay mối quan hệ giữa lãi suất và mức độ rủi ro của một món vay hay một dự án đầu tư. Có nhiều quan điểm và trường phái khác nhau về mối quan hệ này, tuy nhiên điểm thống nhất ở đây là mức độ rủi ro của một khoản vay càng cao thì lãi suất của khoản vay đó càng cao. 7 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 b/ Cấu trúc kỳ hạn Cấu trúc kỳ hạn của lãi suất hay mối quan hệ giữa lãi suất và thời hạn của một khoản vay. Thời hạn cho vay dài hơn về cơ bản nói lên khoản vay đó gặp phải rủi ro là lớn hơn, do vậy mà ít nhất phần bù cho rủi ro cũng làm lãi suất tăng lên. Có thể thấy rõ ràng từ những phân tích mang tính quy luật là món vay có thời hạn càng dài thì lãi suất càng cao. Tất nhiên cũng có thể có những trường hợp ngoại lệ đó là khi nhà nước mong muốn khuyến khích đầu tư dài hạn vào một lĩnh vực ưu tiên nào đó thì lãi suất áp dụng đối với vốn đầu tư đó có khi còn quy định thấp hơn lãi suất ngắn hạn trong cùng thời kỳ. 1.4 Các loại lãi suất chính. Các công cụ trong thị trường tiền tệ - là nguồn cung vốn ngắn hạn - hoạt động và tồn tại theo cơ chế các lãi suất . Một cơ chế lãi suất hợp lý và hữu hiệu là yếu tố nền tảng cho các giao dịch chứng khoán ngắn hạn. Ngược lại, một thị trường vốn ngắn hạn thị trường tiền tệ hoạt động hiệu quả sẽ là cơ sở xác lập các lãi suất interest rates trên thị trường vốn nói chung. Dưới đây chúng ta sẽ tìm hiểu ý nghĩa của các loại lãi suất đó. a/ Lãi suất huy động và lãi suất cho vay Chính sách lãi suất là một trong những công cụ chính của chính sách tiền tệ. Tùy thuộc vào từng mục tiêu của chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước áp dụng cơ chế điều hành lãi suất phù hợp, nhằm ổn định và phát triển thị trường tiền tệ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng và sự phân bổ có hiệu quả các nguồn vốn trong nền kinh tế. Sau năm 2008 biến động và leo thang chưa từng có trong lịch sử, năm 2009, lãi suất huy động và cho vay VND cùng ổn định, theo sự ổn định của lãi suất cơ bản. Tuy nhiên, căng thẳng của lãi suất huy động bắt đầu bộc lộ từ giữa năm. Từ tháng 7 đến tháng 11, các ngân hàng thương mại liên tục tăng lãi suất huy động VND, tập trung từ các kỳ hạn dài và dồn ép các kỳ hạn ngắn. Mức lãi suất cao nhất lần lượt tạo các “đỉnh” 9%, 10% và đỉnh điểm lên đến 10,5%/năm. Khái niệm “đường cong lãi suất” bị xóa nhòa khi nhiều thành viên áp thống nhất một mức cao cho hầu hết các kỳ hạn. Ngay sau quyết định tăng lãi suất cơ bản từ 7% lên 8% có hiệu lực từ 1/12, các ngân hàng thương mại đồng loạt đẩy lãi suất huy động lên mức cao, một số thành viên có tới 10,5%/năm (chưa tính các hình thức khuyến mại, cộng thưởng gián tiếp). Với diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước phát thông điệp kiểm tra toàn diện các trường hợp có lãi suất huy động từ 10,5%/năm trở lên, các thành viên đồng loạt áp tối đa ở mức 10,49%/năm. 8 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Diễn biến lãi suất căng thẳng trong nửa cuối năm 2009 một phần phản ánh khó khăn thanh khoản của hệ thống. Điều này dẫn đến một hệ quả ít thấy là tỷ lệ lãi biên của các ngân hàng giảm rất mạnh; nếu trong năm 2008 chênh lệch lãi suất động và cho vay đạt khoảng 3,7%, thì năm 2009 chỉ xoay quanh 1% (đối với cho vay sản xuất kinh doanh). Đầu năm 2008, trong một loạt các biện pháp kiềm chế lạm phát, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra Quyết định số 187/2008/QĐ-NHNN về việc tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhằm rút bớt tiền từ lưu thông về, chủ động kiểm soát tốc độ tăng tổng phương tiện thanh toán và tăng trưởng dư nợ tín dụng phù hợp với các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Theo Quyết định, Ngân hàng Nhà nước sẽ mở rộng diện các loại tiền gửi phải dự trữ bắt buộc, bao gồm các loại tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn, thay cho việc áp dụng dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn từ 24 tháng trở xuống trong thời gian qua. Tiếp đó là quyết định số 346/QĐ-NHNN về việc phát hành tín phiếu Ngân hàng Nhà nước bằng tiền đồng dưới hình thức bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng nhằm thu hút 20.300 tỉ đồng. Các ngân hàng thương mại đối mặt với khó khăn thiếu hụt nguồn cung tiền đồng sau những quyết định của Ngân hàng Nhà nước. Tình trạng thiếu hụt tiền đồng của các ngân hàng thể hiện qua việc lãi suất cho vay qua đêm của các ngân hàng trong vòng một tháng qua đã có lúc lên tới 30%. Điều này đã đẩy các ngân hàng đến chỗ đua nhau tăng lãi suất huy động. Trước tình hình đó, Ngân hàng Nhà nước đã quy định trần lãi suất huy động là 12%/năm theo công điện số 02/CĐ-NHNN ngày 26/02/2008 nhằm hạn chế cuộc đua này. Đến ngày 17/05/2008, Ngân hàng Nhà nước thông báo những điều chỉnh trong chính sách điều hành lãi suất. Đó chính là Quyết định số 16/2008/QĐ-NHNN về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam. Theo Quyết định này, các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh (lãi suất huy động và lãi suất cho vay) bằng đồng Việt Nam không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố áp dụng trong từng thời kỳ. Việc huy động vốn bằng VNĐ của các tổ chức tín dụng phù hợp với quy định về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản, mức trần lãi suất huy động 12%/năm theo công điện số 02/CĐ-NHNN ngày 26/02/2008 cũng không còn hiệu lực. Qua đó, đã ngăn chặn được nguy cơ xáo trộn thị trường tiền tệ và mất khả năng thanh toán của các Ngân hàng thương mại trong những tháng cuối năm 2008; an toàn hệ thống ngân hàng được đảm bảo, củng cố lòng tin của các nhà đầu tư, doanh nghiệp và 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 người dân đối với hệ thống ngân hàng. Khắc phục được tình trạng cạnh tranh không lành mạnh trong huy động vốn giữa các Ngân hàng thương mại. Cùng với diễn biến lạm phát có xu hướng giảm, kinh tế vĩ mô ổn định và hoạt động của các Ngân hàng thương mại đảm bảo khả năng thanh toán, làm cho thị trường tiền tệ và lãi suất trong năm 2009 tương đối ổn định. Biện pháp điều hành lãi suất đã có hiệu lực và hiệu quả đối với hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại và lãi suất thị trường, thể hiện là lãi suất huy động và cho vay của các Ngân hàng thương mại biến động theo cung - cầu vốn và tăng, giảm theo sự thay đổi của các mức lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước , đã tác động làm thu hẹp hoặc mở rộng tín dụng. Năm 2008 và những tháng đầu năm 2009, tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán và tín dụng phù hợp với chủ trương thắt chặt hoặc nới lỏng tiền tệ một cách thận trọng. Việc điều hành linh hoạt lãi suất, vừa là công cụ điều tiết thị trường, vừa là động thái phát tín hiệu về chủ trương của Chính phủ và giải pháp điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước là thắt chặt hay mở rộng tiền tệ, đã và đang trở thành một chỉ số kinh tế quan trọng trên thị trường tài chính, tiền tệ, được các tổ chức, các nhân trong và ngoài nước quan tâm, theo dõi, dự báo và có phản ứng khá nhanh nhạy, tích cực về hoạt động đầu tư, tiết kiệm và tiêu dùng. Kết quả này có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện được vai trò và những tác động tích cực của chính sách tiền tệ đối với việc kiềm chế lạm phát và điều tiết kinh tế vĩ mô. b/ Lãi suất cơ bản của ngân hàng Nhà nước Lãi suất cơ bản prime rate, còn gọi là prime được các ngân hàng thương mại tầm cỡ tại các trung tâm tài chính chủ lực của một nền kinh tế công bố và áp dụng đối với các khoản nợ dành cho các doanh nghiệp là khách hàng lớn. Tuy nhiên ở Việt nam thì lãi suất cơ bản được Ngân hàng Nhà nước quy định. Dù các ngân hàng không nhất thiết thu lãi đúng như mức công bố, thường thì thu cao hơn và đôi khi thấp hơn, lãi suất cơ bản được xem là cơ sở để các mức lãi khác tham khảo áp dụng hoặc dựa vào đó để điều chỉnh. Vì nhiều lý do ảnh hưởng khác nhau, khi một lãi suất cơ bản tăng lên nhìn chung giá cả chứng khoán được xem là bất lợi. Có thể nhiều người nghĩ rằng lãi suất cơ bản chỉ quan trọng đối với các doanh nghiệp lớn, bởi khi các "đại gia" đi vay họ luôn quan tâm đặc biệt 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 tới mức lãi "ưu đãi số một" này, thật ra, sự chuyển biến của lãi suất cơ bản còn có ảnh hưởng trực tiếp đối với từng nhà đầu tư. Trước tiên, lãi suất này là yếu tố quyết định mức lãi mà nhà đầu tư phải trả nếu giả định họ phải mua chứng khoán bằng tiền đi vay, theo hình thức tài khoản bảo chứng margin. Khi lãi suất cơ bản tăng, lãi suất áp dụng trên tiền huy động sẽ tăng theo, do vậy chi phí mua giữ chứng khoán hoặc duy trì một vị thế đầu tư trong thị trường chứng khoán cost of carry hay carrying charges sẽ cao, người đầu tư dễ rơi vào tình huống rủi ro. Ngược lại, một sự cắt giảm lãi suất cơ bản sẽ làm giảm chi phí mua giữ chứng khoán đối với các khoản tiền huy động, điều này lại khuyến khích người đầu tư mua nhiều chứng khoán hơn, làm lượng cầu tăng, và hẳn là giá chứng khoán cũng tăng. Ta thấy đó, cả hai đằng có thể đều là bất lợi! Kế đó là, các sự thay đổi về lãi suất cơ bản là dấu hiệu quan yếu cho những thay đổi đang hoặc có thể xảy ra đối với các loại lãi suất khác. Chẳng hạn các tổ chức cho vay thường nâng lãi suất cơ bản lên để bù đắp sự gia tăng của chính chi phí tạo lập các nguồn vốn của họ, hoặc cũng có nghĩa là để đáp ứng sự cạnh tranh trong nhu cầu vay nợ của khách hàng. Như vậy, một sự gia tăng lãi suất cơ bản có thể là dấu hiệu của một trào lưu đói vốn. Ngoài ra, các khoản cho vay khi bị thu hẹp có thể gây áp lực làm tăng mặt bằng các lãi suất nói chung. Cơ chế điều hành lãi suất cơ bản phù hợp với quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước và Bộ luật Dân sự. Tuy vậy, cơ chế điều hành lãi suất cơ bản là công cụ can thiệp trực tiếp đối với lãi suất kinh doanh của Ngân hàng thương mại, có hạn chế nhất định việc thử nghiệm và đưa ra thị trường các sản phẩm tín dụng có độ rủi ro cao, nhằm tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường. Xử lý vấn đề này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 01/2009/TT-NHNN hướng dẫn về lãi suất thỏa thuận của các Ngân hàng thương mại đối với cho vay các nhu cầu vốn phục vụ đời sống, cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, đi kèm theo đó là cơ chế thống kê, theo dõi và thanh tra, giám sát nhằm hạn chế rủi ro. Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/02/2009. Thông tư được ban hành nhằm thực hiện Nghị quyết số 30/2008/NQ-CP ngày 11 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ về những giải pháp cấp bách nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, duy trì tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và chỉ đạo của Thủ tướng Chính Lãi suất cơ bản được xem là một loại lãi suất tham khảo quan trọng trong thị trường. Nhìn chung nó thay đổi chậm hơn hầu hết các lãi suất khác, do nó nằm trong tầm kiểm soát của các tổ chức cho vay. Nếu lãi suất huy động nóng federal funds rate có thể 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 biến động lớn trong thời gian rất ngắn, thì lãi suất cơ bản được duy trì ở mức tương đối ổn định lâu hơn và nếu có biến động, nó sẽ diễn biến theo những nấc nhỏ 1/4%. Cũng cần xác định rằng lãi suất cơ bản là loại lãi suất ngắn hạn, nó có thể so sánh với loại lãi suất của các trái khoản kho bạc ngắn hạn của nhà nước T- bills. Và như một tất yếu, lãi suất cơ bản thường thường thấp hơn các lãi suất được trả cho trái phiếu công ty. Tuy nhiên, ta nên lưu ý thêm rằng, một sự gia tăng của loại lãi suất này sẽ luôn luôn còn là tin đáng buồn cho thị trường trái phiếu. LÃI SUẤT CƠ BẢN Giá trị Văn bản quyết định Ngày áp dụng 7% 626/QĐ-NHNN ngày 24/3/2009 01/04/2009 7% 1250/QĐ-NHNN ngày 22/5/2009 01/06/2009 7% 1539/QĐ-NHNN ngày 30/6/2009 01/07/2009 7% 1811/QĐ-NHNN ngày 30/7/2009 01/08/2009 7% 2024/QĐ-NHNN ngày 26/8/2009 01/09/2009 7% 2459/QĐ-NHNN ngày 28/10/2009 01/11/2009 8%/năm 2665/QĐ-NHNN 25/11/2009 01/12/2009 7% 2459/QĐ-NHNN 28/10/2009 01/11/2009 7,0%/năm 2232/QĐ-NHNN 01/10/2009 7% 2024/QĐ-NHNN 26/8/2009 01/09/2009 7% 1811/QĐ-NHNN 30/7/2009 01/08/2009 7% 1539/QĐ-NHNN 30/6/2009 01/07/2009 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 7% 1250/QĐ-NHNN 22/5/2009 01/06/2009 7% 1015/QĐ-NHNN 29/4/2009 01/05/2009 7% 626/QĐ-NHNN 24/03/2009 01/04/2009 7,0% 172/QĐ-NHNN 23/1/2009 01/02/2009 8.5%/năm 3161/QĐ-NHNN 19/12/2008 22/12/2008 10,0%/năm 2948/QĐ-NHNN 03/12/2008 05/12/2008 11% 2809/QĐ-NHNN 21/11/2008 11%/năm 2808/QĐ-NHNN 20/11/2008 21/11/2008 12%/năm 2559/QĐ-NHNN 3/11/2008 05/11/2008 13.0%/năm 2316/QĐ-NHNN 20/10/2008 21/10/2008 14.00%/năm 2131/QĐ-NHNN 25/09/2008 01/10/2008 14%/năm 1906/QĐ-NHNN 29/8/2008 01/09/2008 14%/năm 1434/QĐ-NHNN 26/6/2008 01/07/2008 14%/năm 1317/QĐ-NHNN 10/6/2008 11/06/2008 12,00% 1257/QĐ-NHNN 30/5/2008 01/06/2008 12% 1099/QĐ-NHNN 16/5/2008 19/05/2008 8.75 978/QĐ-NHNN 29/4/2008 01/05/2008 8.75% 689/QĐ-NHNN 31/03/2008 01/04/2008 8.75% 479/QĐ-NHNN 29/2/2008 01/03/2008 8.75% 305/QĐ-NHNN 30/1/2008 01/02/2008 8.25%/năm 3096/QĐ-NHNN 01/01/2008 Năm 2008, việc thắt chặt tiền tệ đầu năm và nới lỏng dần cuối năm đã tạo nên tần suất điều chỉnh chính sách nhiều chưa từng có trong lịch sử. Đó là 8 lần điều chỉnh lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu; 5 lần điều chỉnh dự trữ bắt buộc và lãi Năm 2008, việc thắt chặt tiền tệ đầu năm và nới lỏng dần cuối năm đã tạo nên tần suất 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 điều chỉnh chính sách nhiều chưa từng có trong lịch sử. Đó là 8 lần điều chỉnh lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu; 5 lần điều chỉnh dự trữ bắt buộc và lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc; 3 lần nới biên độ tỷ giá, 2 lần tăng mạnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng. Xét về tần suất điều chỉnh đó, năm 2009 chính sách tiền tệ có sự ổn định hơn. Cụ thể, trong năm Ngân hàng Nhà nước chỉ một lần giảm lãi suất cơ bản từ 8,5% xuống 7%/năm và duy trì đến hết tháng 11 để rồi tăng trở lại 8% từ 1/12 đến nay. Riêng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu có 3 lần điều chỉnh, 2 lần giảm trong tháng 1 và 4, 1 lần tăng đầu tháng 12. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc có 1 lần điều chỉnh giảm từ tháng 3. Biên độ tỷ giá có 2 lần điều chỉnh, lần nới rộng từ +/-3% lên +/-5% từ 24/3 và thu hẹp lại từ +/-5% xuống +/-3% từ ngày 26/11. Tỷ giá bình quân liên ngân hàng ghi nhận một lần điều chỉnh trực tiếp, tăng mạnh 5% trong ngày 26/11, lên +/-5% từ 24/3 và thu hẹp lại từ +/-5% xuống +/-3% từ ngày 26/11. Tỷ giá bình quân liên ngân hàng ghi nhận một lần điều chỉnh trực tiếp, tăng mạnh 5% trong ngày 26/11.` c/ Lãi suất trái phiếu chính phủ Trái phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người vay tiền) phải trả cho người nắm giữ chứng khoán (người cho vay) một khoản tiền xác định, thường là trong những khoảng thời gian cụ thể, và phải hoàn trả khoản cho vay ban đầu khi nó đáo hạn. Và đặc điểm của trái phiếu thông thường có ba đặc điểm chính: - Mệnh giá - Lãi suất định kỳ - Kỳ hạn Trái phiếu thể hiện quan hệ chủ nợ – con nợ giữa người phát hành và người đầu tư Phát hành trái phiếu là đi vay vốn. Mua trái phiếu là cho người phát hành vay vốn và như vậy, trái chủ là chủ nợ của người phát hành. Là chủ nợ, người nắm giữ trái phiếu (trái chủ) có quyền đòi các khoản thanh toán theo cam kết về khối lượng và thời hạn, song không có 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 quyền tham gia vào những vấn đề của bên phát hành. Lãi suất của các trái phiếu rất khác nhau, được quy định bởi các yếu tố: + Cung cầu vốn trên thị trường tín dụng. Lượng cung cầu vốn đó lại tuỳ thuộc vào chu kỳ kinh tế, động thái chính sách của ngân hàng trung ương, mức độ thâm hụt ngân sách của chính phủ và phương thức tài trợ thâm hụt đó. + Mức rủi ro của mỗi nhà phát hành và của từng đợt phát hành. Cấu trúc rủi ro của lãi suất sẽ quy định lãi suất của mỗi trái phiếu. Rủi ro càng lớn, lãi suất càng cao. + Thời gian đáo hạn của trái phiếu. Nếu các trái phiếu có mức rủi ro như nhau, nhìn chung thời gian đáo hạn càng dài thì lãi suất càng cao. - Trái phiếu chính phủ: là những trái phiếu do chính phủ phát hành nhằm mục đích bù đắp thâm hụt ngân sách, tài trợ cho các công trình công ích, hoặc làm công cụ điều tiết tiền tệ.Trái phiếu chính phủ là loại chứng khoán không có rủi ro thanh toán và cũng là loại trái phiếu có tính thanh khoản cao. Do đặc điểm đó, lãi suất của trái phiếu chính phủ được xem là lãi suất chuẩn để làm căn cứ ấn định lãi suất của các công cụ nợ khác có cùng kỳ hạn. Những phân tích ở trên có thể cũng khá đủ để giúp cho chúng ta biết lãi suất được điều hành và có những nội dung như thế nào trong quá trình chúng giữ vai trò đo lường, tính toán chi phí đầu tư giao dịch, giải quyết những tình huống cung cầu của thị trường, làm căn cứ tham khảo, xem xét hiệu quả, .... Như vậy nếu có một thông tin về quyết định tăng hay giảm lãi suất của một nước, để làm nguội bớt hay khuyến khích tăng trưởng một không gian kinh tế. ta có thể xác định được ngay đó là loại lãi suất nào ? Và chúng ta thử ghi nhận để tham khảo thêm một ý sau: nếu không có một thị trường tiền tệ thì sẽ không có các lãi suất thị trường. Mà lãi suất thị trường chính là năng lượng, hay có thể nói là chất men, kích hoạt thị trường trái phiếu. Không có các lãi suất nhạy cảm đó thì khó có một thị trường mua bán trái phiếu hữu hiệu. Nguyên nhân chính gây diễn biến lãi suất phức tạp trên thị trường tiền tệ trong 3 tháng đầu năm 2008 được chỉ ra là do nhiều ngân ngân hàng chấp hành đúng các tỉ lệ an toàn trong hoạt động, sử dụng vốn vay trên thị trường liên ngân hàng với kỳ hạn ngắn để cho vay khách hàng, gặp rủi ro kỳ hạn khi thiếu hụt vốn khả dụng không thu hồi được nợ 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 để bù đắp. Trong dư nợ tín dụng của một số ngân hàng có trên 50% là sử dụng vốn vay từ liên ngân hàng . Khi thiếu vốn khả dụng, các ngân hàng này phải chấp nhận vay với mức lãi suất cực cao để có vốn, hành động này "châm ngòi" cho cuộc đua tăng lãi suất lan rộng toàn hệ thống. Một nguyên nhân nữa là các ngân hàng thương mại không chú ý đúng mức đến việc chuyển dịch cơ cấu tài sản theo hướng lành mạnh hóa bảng tổng kết tài sản bằng cách tăng tỉ trọng đầu tư vào các giấy tờ có giá do ngân hàng nhà nước, Chính phủ phát hành-là những tài sản có độ rủi ro thấp và khi cần thiết có thể giao dịch trên thị trường mở để tìm nguồn vốn hỗ trợ thanh khoản. Diễn biến lãi suất trái chiều, nhiều khi không thuận chiều cả với cung-cầu vốn cũng thể hiện thái độ và khả năng liên kết hệ thống của các ngân hàng thương mại Việt nam để hỗ trợ nhau đảm bảo an toàn thanh toán còn yếu. Xu hướng biến động của lãi suất trái phiếu Chính phủ trên thị trường Việt Nam. Từ đầu năm 2009 đến nay, Kho bạc Nhà nước đã gặp nhiều khó khăn trong việc phát hành trái phiếu Chính phủ bằng đồng Việt Nam. Nguyên nhân là do thiện chí và khả năng tham gia vào thị trường sơ cấp của các nhà đầu tư đã giảm đáng kể bởi tính thanh khoản thị trường bị thắt chặt (kết quả từ việc phục hồi hoạt động cho vay mạnh mẽ của các ngân hàng) và lãi suất chung cuộc tại các phiên đấu giá đã xuống thấp dưới mức thị trường thứ cấp. Ngoài việc giảm lượng phát hành tại thị trường sơ cấp, một số đợt phát hành đã đến kỳ đáo hạn trong năm vừa qua. Thực tế, quy mô của các đợt phát hành trái phiếu và tín phiếu Chính phủ bằng đồng việt Nam đã giảm từ 123,7 nghìn tỷ xuống 100,4 nghìn tỷ kể từ đầu năm 2009. Do đó nhân tố cung là nguyên nhân gây nên quan ngại về nhu cầu vốn của Chính phủ nhằm tài trợ cho chương trình kích cầu trị giá 8 tỷ USD, đã chuyển biến ngược lại, gây nên xu hướng tăng trên thị trường lãi suất trong nước. Do thiếu sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài (xuất phát bởi những quan ngại xung quanh vấn đề đồng nội tệ và thiếu dòng tiền hai chiều trên thị trường), thị trường lãi suất trong nước sẽ tiếp tục bị chi phối bởi các nhân tố nội tại. Những động lực trong nước vẫn chỉ ra xu hướng đi lên của lãi suất trái phiếu Chính phủ. Trong khi đó, thị trường sơ cấp vẫn có sức hút đối với các ngân hàng, đồng thời lãi suất sẽ vẫn giữ nguyên nếu như kho bạc Nhà nước tiếp tục đưa ra lãi suất chung cuộc 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 (SOR) thấp hơn mức thị trường thứ cấp, bất chấp sự tăng lên gần đây của lãi suất tín phiếu kho bạc Nhà nước kỳ hạn 364 ngày từ 8,4% lên 9%. Thực tế, Chính phủ vẫn tập trung vào tăng trưởng kinh tế bằng việc giữ lãi suất chung cuộc ở mức thấp nhằm tránh việc rót thêm vốn cho phục hồi trái phiếu Chính phủ. Tuy nhiên, các đợt phát hành trên thị trường sơ cấp giảm đi sẽ tiếp tục ảnh hưởng tới tính thanh khoản của thị trường sơ cấp và khiến nhà đầu tư phải ngần ngại tham gia đầu tư dài hạn. Đồng thời, với sự hỗ trợ tài chính từ các quốc gia và các định chế tài chính quốc tế (như khoản vay 1 tỷ USD mới đây từ Ngân hàng Thế giới và Nhật Bản), nhu cầu Chính phủ về khai thác thị trường vốn trong nước sẽ bị giảm đi. Do đó, nhu cầu điều chỉnh thị trường để đạt mức lãi suất chung cuộc cao hơn sẽ bị hạn chế, ít nhất là trong trung và ngắn hạn. Thêm vào đó, giá cả dường như đang tăng trở lại với lạm phát chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 10 công bố ở mức 3,0% so với cùng kỳ năm trước (và so với mức 2,4% trong tháng 9). Điều này sẽ làm giảm hơn nữa sự hấp dẫn của trái phiếu Chính phủ trong bối cảnh thiếu những biện pháp bảo hộ chống lại lạm phát bởi các sản phẩm trái phiếu. 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Chƣơng II CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG TỚI LÃI SUẤT 2.1.Ảnh hƣởng cung cầu của quỹ cho vay Trước hết chúng ta tìm hiểu qua về khái niệm cung tiền tệ là gì và cầu tiền tệ là gì để từ đó phân tích ảnh hưởng của chúng tới lãi suất. Cung tiền tệ là tổng thể tiền tệ được sử dụng để giao dịch thanh toán trên thị trường. Các nhà kinh tế đã định nghĩa M là tiền giao dịch bao gồm: M1 là tổng số tiền kim khí và tiền giấy lưu thông bên ngoài ngân hàng công với tiền gửi ngân hàng có thể rút ra bằng séc và định nghĩa rộng hơn M2. M2 bao gồm những tài sản như tài khoản tiền gửi tiết kiệm ngoài kim khí , tiền giấy và tiền gửi ngân hàng có thể rút ra bằng séc. Quyền kiểm soát mức cung tiền tệ là do Chính phủ quyết định, bởi vì hạn chế mức cung tiền tệ là điểu cần thiết để tiền có giá trị . Cầu tiền tệ là nhu cầu về tiền của cá nhân , đơn vị , tổ chức để làm phương tiện giao dịch , trao đổi mua bán hàng hóa, dịch vụ…. Đường thẳng S biểu thị ngân hàng trung ương giữ cung cấp tiền tệ ở một lượng nhất định trước gọi là M. Đường cong về mức cung tiền tệ được vẽ thẳng đứng vì việc cung cấp tiền tệ được định ra ở M cho mọi lãi suất. Khi dân chúng ( các hộ gia đình và các hàng kinh doanh ) muốn giữ lượng tiền M1 khác nhau ở những mức lãi suất khác nhau, lãi suất thấp thì số tiền dôi ra lớn. Điểm giao giữa cung và cầu tiền tệ trên đồ thị xác định mức lãi suất cân bằng. Đây là mức lãi suất ở điểm số lượng tiền do ngân hàng trung ương đề ra làm mục tiêu phù hợp với số tiền mà công chúng muốn nắm giữ. Từ điều này cho thấy ngân hàng trung ương có thể tác động cung và cầu trên thị trường vốn để thay đổi lãi suất trong nền kinh tế cho phù hợp với mục tiêu chiến lược trong từng thời kỳ. Và vì lãi suất là giá cả của tín dụng nên bất kỳ sự thay đổi nào của cung và cầu hoặc cả cung và cầu tiền tệ không cùng một tỷ lệ sẽ là thay đổi mức lãi suất trên thị trường. Khi chính phủ thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ: ngân hàng trung ương muốn kiềm chế lạm phát sẽ thực hiện một chính sách thắt chặt tiền tệ thông qua công cụ của nó.Thay đổi mức dự trữ bắt buộc, giảm lãi suất chiết khấu, giảm hạn mức tín dụng, cung tiền tệ sẽ giảm đi đường S sẽ dịch chuyển sang trái thành S’ lãi suất tăng. Khi lãi suất tăng mức đầu tư sẽ giảm, cầu tiền tệ giảm , các nhà doanh nghiệp và các hộ gia đình cắt giảm 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lượng tiền mặt và tài khoản séc của họ, đường D dịch chuyển sang trái tạo thành D’. Giao điểm giữa D’ và S’ tạo thành một điểm cân bằng lãi suất mới. Khi chính phủ thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ: ngân hàng trung ương lo sợ sắp có suy thoái sẽ tăng mức cung tiền tệ bằng cách bơm tiền vào lưu thông qua các công cụ của chính sách tiền tệ, lãi suất có xu hướng giảm xuống. Tín dụng trở nên dồi dào hơn lãi suất giảm xuống. Kết quả là việc tiến hành các dự án đầu tư dự án mới có lợi hơn, số tiền chi tiêu về nhà máy , thiết bị, kho hàng tăng lên, người tiêu dùng có khuynh hướng mua nhiều hàng hơn….Vốn đầu tư tăng, tổng mức cầu tiền tệ tăng lên , dịch chuyển đường D sang phải tao ra thăng bằng mới cho lãi suất trên thị trường. Ngoài ra những thay đổi dự định trong cầu tiền tệ (không phải do sự thay đổi trong mức giá cả , tổng sản phẩm, hoặc lãi suất gây ra) cũng ảnh hưởng đến lãi suất cân bằng. Nghiên cứu nhân tố cung cầu tiền tệ tác động qua lại đến lãi suất có một ý nghĩa quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách tiền tệ . Khi nào thì ngân hàng trung ương bơm tiển ra lưu thông, khi nào thì rút tiền về để điều chỉnh lãi suất thị trường một cách hợp lý, trên cơ sở đó ổn định thị trường , thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế, giảm lạm phát. Và muốn duy trì sự ổn định của lãi suất thì sự ổn định của thị trường vốn phải được đảm bảo vững chắc. 2.2.Ảnh hƣởng của lạm phát kỳ vọng Khi mức lạm phát được dự đoán tăng lên trong một thời kỳ nào đó, lãi suất có xu hướng tăng. Giải thích điều này như sau: nếu nhìn từ mối quan hệ giữa lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa cho thấy, để duy trì lãi suất không thay đổi, tỷ lệ lạm phát tăng khi đó lãi suất danh nghĩa phải tăng lên tương ứng. Nếu lạm phát tăng công chúng sẽ dành phần tiết kiệm của mình cho việc dự trữ hàng hóa hoặc những dạng thức phi tài chính khác . Tất cả những điều này làm giảm cung tiền tệ và gây áp lực tăng lãi suất của các ngân hàng cũng như trên thị trường. Từ mối quan hệ này cho thấy ý nghĩa của việc khắc phục tâm lý lạm phát đối với việc ổn định lãi suất. Tóm lại khi lạm phát dự tính tăng , lãi suất tăng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc dự đoán lãi suất khi nền kinh tế có xu hướng lạm phát tăng. Trên cơ sở đó có một chính sách lãi suất hợp lý, khi lạm phát cao nhà nước cần phải nâng lãi suất danh nghĩa đảm bảo cho lãi suất thực dương. 1.1 Ảnh hƣởng của bội chi ngân sách Khi trung ương và địa phương bội chi ngân sách nhà nước sẽ trực tiếp làm cho cầu tiền tệ tăng lên làm cho tăng lãi suất. Sau nữa, việc bội chi ngân sách nhà nước sẽ tác động đến tâm lý công chúng về gia tăng lạm phát và do đó mà sẽ gây áp lực tăng lãi suất. Nhìn 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ở góc độ khác khi bội chi ngân sách nhà nước tăng lên thì thường Chính phủ gia tăng việc phát hành trái phiếu. Lượng trái phiếu tăng lên sẽ có xu hướng làm giảm giá trái phiếu. Lãi suất thị trường theo đó mà tăng lên. 2.3.Tác động của sự thay đổi về thuế Mục tiêu của nền kinh tế phát triển là: - Tạo ra sản lượng cao, tăng nhanh tổng sản phẩm quốc dân - Đạt tỷ lệ người có công ăn việc làm cao, tỷ lệ thất nghiệp thấp - Đảm bảo giá cả ổn định trong điều kiện thị trường tự do hoạt động. Để đạt được mục tiêu trên nhà nước phải sử dụng các công cụ bằng các chính sách khác nhau. Một trong những chính sách tài chính là tác động của thuế. Thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp luôn tác động đến lãi suất. Nếu các hình thức thuế này tăng lên có nghĩa là điều tiết đi một phần thu nhập của cá nhân hay tổ chức cung cấp dịch vụ. Do vậy để duy trì một mức lợi nhuận thực tế nhất định họ phải cộng thêm vào lãi suất cho vay những thay đổi của thuế. Điều quan trọng được rút ra từ mối quan hệ này là xác lập và điểu chỉnh đối với chính sách thuế nhằm hạn chế những tác động ngoài ý muốn của mỗi thay đổi nói trên của thuế. Khi nhà nước thực hiện chính sách tăng chi tiêu, giảm thuế sẽ ảnh hưởng đến thăng bằng của thị trường hàng hóa và thị trường tiền tệ, từ đó ảnh hưởng đến lãi suất. Ngoài ra thuế còn tác động trực tiếp mức sản lượng tiềm năng. Chẳng hạn như việc giảm thuế đánh vào thu nhập từ đầu tư làm cho các ngành tăng đầu tư vào máy móc, nhà máy, tổng sản phẩm tiềm năng được tăng lên, tăng lượng cầu tiền tệ, đường cầu dịch chuyển sang bên phải, lãi suất tăng lên. 2.4.Những thay đổi trong đời sống xã hội Đời sống xã hội thay đổi cũng ảnh hưởng đến sự thay đổi của lãi suất. Điển hình là sự phát triển của thị trường tài chính với các công cụ tài chính đa dạng và phong phú. Các công cụ này không chỉ khác nhau ỏ thời gian , phương pháp tính, giá cả mà cả về sự co giãn của giá cả theo lượng cầu của chúng. Khi cơ cấu chứng khoán thay đổi hay sự xuất hiện của các chứng khoán mới và sự phát triển cả về chiều rộng hay chiều sâu cũng đều tác động đến lãi suất. Ngoài ra chính trị, tình hình kinh tế cũng ít nhiều tác động đến lãi suất . Như các cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trên thế giới hay các luồng vốn đầu tư ra, vào các nước. Tất cả những vấn đề trên đều phải đưa ra phân tích nghiên cứu một cách tổng thể trước khi đưa ra bất kỳ một kết luận hoặc quyết định nào liên quan đến lãi suất. 20
- Xem thêm -