Các hình thức trả lương trong dn hiện nay

  • Số trang: 32 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

§Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Lêi nãi ®Çu Níc ta ®ang n»m trong thêi kú qu¸ ®é tõ nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ níc, cho nªn vÊn ®Ò héi nhËp vµo khu vùc còng nh thÕ giíi cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ th¸ch thøc lín ®ßi hái ph¶i cã sù vËn hµnh mét c¸ch ®ång bé trong tÊt c¶ c¸c ngµnh lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi. Nhng thùc tÕ ®· ch÷ng minh r»ng cã rÊt nhiÒu doanh nghiÖp mÆc dï d nguån vèn vÒ kinh doanh, cã ®éi ngò ngêi lao ®éng cã tr×nh ®é , kinh nghiÖm mµ vÉn lµm ¨n kh«ng cã hiÖu qu¶. Mét nguyªn nh©n s©u xa cña nã chÝnh lµ vÊn ®Ò vÒ nh©n sù ®Æc biÖt lµ vÊn ®Ò cã liªn quan trùc tiÕp tíi ngêi lao ®éng nh viÖc tr¶ l¬ng, thï lao , b¶o hiÓm x· héi. V× vËy cã thÓ kh¼ng ®Þnh l¬ng bæng lµ mét vÊn ®Ò mu«n thña cña nh©n lo¹i vµ lµ vÊn ®Ò nhøc nhèi cña hÇu hÕtc¸c c«ng ty ViÖt Nam. §©y lµ mét ®Ò tµi tõng g©y tranh luËn s«i næi trªn diÔn ®µn quèc héi ViÖt Nam trong nhiÒu n¨m qua. Qua qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu trong lÜnh vùc qu¶n trÞ nh©n sù, em ®· m¹nh d¹n chon ®Ò tµi : “ Hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng trong doanh nghiÖp hiÖn nay lµ mét yªu cÇu cÊp b¸ch.” . §©y lµ mét ®Ò tµi réng ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu kiÕn thøc thùc tÕ. En xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù chØ b¶o híng dÉn tËn t×nh cña c« gi¸o - TiÕn sÜ Ph¹m Thuý H¬ng cïng víi sù gióp ®ì cña c¸c thµy c« gi¸o trong khoa ®· gióp em hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy. Néi dung ®Ò ¸n bao gåm: PhÇn I. Lý luËn chung vÒ tiÒn l¬ng. PhÇn II. Thùc tr¹ng vÒ c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng cho ngêi lao ®éng. PhÇn III. Mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng trong doanh nghiÖp. PhÇn I Lý luËn chung vÒ tiÒn l¬ng I. Kh¸i niÖm, yªu cÇu, nguyªn t¾c cña tæ chøc tiÒn l¬ng. TiÒn l¬ng lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc kÝch thÝch con ngêi lµm viÖc h¨ng h¸i nhng ®ång thêi còng lµ mét nguyªn nh©n g©y tr× trÖ, bÊt m·n hoÆc tõ bá c«ng ty mµ ra ®i. TÊt c¶ ®Òu tuú thuéc vµo n¨ng lùc tr×nh ®é cña cÊp qu¶n trÞ. 1 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng vµ sù ho¹t ®éng cña thÞ trêng søc lao ®éng, søc lao ®éng lµ hµng ho¸, do vËy tiÒn l¬ng lµ gi¸ c¶ cña søc lao ®éng. Khi ph©n tÝch vÒ nÒn kinh tÕ t b¶n chñ nghÜa n¬i mµ c¸c quan hÖ thÞ trêng thèng trÞ mäi quan hÖ kinh tÕ, x· héi kh¸c. C .Mac viÕt ”tiÒn c«ng kh«ng ph¶i lµ gi¸ c¶ hay gi¸ trÞ cña lao ®éng mµ chØ lµ h×nh th¸i c¶i trang cña gi¸ trÞ hay gi¸ c¶ cña søc lao ®éng.”(CMac – Angghen tuyÓn tËp 2 nhµ xuÊt b¶n sù thËt – Hµ Néi 1962, trang 31) TiÒn l¬ng ph¶n ¸nh nhiÒu quan hÖ kinh tÕ x· héi kh¸c nhau. TiÒn l¬ng tríc hÕt lµ sè tiÒn mµ ngêi sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng. §ã lµ quan hÖ kinh tÕ cña tiÒn l¬ng, mÆt kh¸c do tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña lo¹i hµng ho¸ søc lao ®éng mµ tiÒn l¬ng kh«ng chØ thuÇn tuý lµ vÊn ®Ò kinh tÕ mµ cßng lµ vÊn ®Ò x· héi rÊt quan träng, liªn quan ®Õ ®êi sèng vµ trËt tù x· héi, ®ã lµ quan hÖ x cña tiÒn l¬ng ... Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng nhÊt lµ trong ho¹t ®éng kinh doanh ®èi víi c¸c chñ doanh nghiÖp, tiÒn l¬ng lµ mét phÇn chi phÝ cÊu thµnh chi phÝ s¶n xuÊt – kinh doanh. V× vËy tiÒn l¬ng lu«n ®îc tÝnh to¸n vµ qu¶n lý chÆt chÏ. §èi víi ngêi lao ®éng tiÒn l¬ng lµ thu nhËp tõ qu¸ tr×nh lao ®éng , phÇn thu nhËp chñ yÕu ®èi víi ®¹i ®a sè lao ®éng trong x· héi cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn møc sèng cña hä phÊn ®Êu n©ng cao tiÒn l¬ng lµ môc ®Ých hÕt th¶y cña mäi ngêi lao ®éng. Môc ®Ých nµy t¹o ®éng lùc ®Ó ngêi lao ®éng ph¸t triÓn tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng lao ®éng. §Ó hiÒu râ vÒ tiÒn l¬ng, tríc hÕt ta ph¶i hiÓu søc lao ®éng trë thµnh hµng ho¸ ®øng trªn gãc ®é qu¶n trÞ nh©n lùc trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ níc. 1. Søc lao ®éng trë thµnh hµng ho¸. Trong phÇn nghiªn cøu nµy chóng ta kh«ng ®i s©u nghiªn cøu c¸c quan ®iÓm cña C Mac vÒ vÊn ®Ò søc lao ®éng mµ chØ ®Ò cËp ®Õn trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng x· héi chñ nghÜa díi hai ®iÒu kiÖn c¬ b¶n sau: Thø nhÊt níc ta tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ nÒn s¶n xuÊt x· héi thÓ hiÖn râ sù th¸ch rêi gi÷a hai quyÒn së høu vµ sö dông t liÖu s¶n xuÊt ë c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau. Kinh tÕ t nh©n; ngêi lao ®éng lµ ngêi kh«ng cã quyÒn së h÷u t liÖn s¶n xuÊt, nhng cã quyÒn sö dông t liÖu s¶n xuÊt. Kinh tÕ nhµ níc lµ së h÷u chung tËp thÓ c«ng nh©n viªn chøc ®Òu lµ ngêi lµm c«ng ¨n l¬ng, gi¸m ®èc vµ ngêi lao ®éng ®Òu ®îc nhµ níc giao quyÒn qu¶n lý sö dông t liÖu s¶n xuÊt chø kh«ng ®îc quyÒn së h÷u t liÖu s¶n xuÊt. Thø hai, níc ta ®ang ho¹t ®éng trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng v× vËy ngêi lao ®éng ®îc tù do chän viÖc lµm vµ ®îc quyÒn lùa chän c¶ n¬i lµm viÖc, tù do dÞch chuyÓn 2 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. n¬i lµm viÖc gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, gi÷a c¸c c¬ së kinh tÕ. V× vËy cã thÓ kÕt luËn tiÒn l¬ng, tiÒn c«ng ®îc tr¶ theo gi¸ c¶ søc lao ®éng. 2. C¸c kh¸i niÖm vÒ tiÒn l¬ng. 2.1 TiÒn l¬ng lµ g×. TiÒn l¬ng lµ gi¸ c¶ cña søc lao ®éng ®îc h×nh thµnh th«ng qua sù tho¶ thuËn gi÷a ngêi lao ®éng vµ ngêi sö dông lao ®éng do quan hÖ cung cÇu søc lao ®éng trªn thÞ trêng quyÕt ®Þnh phï hîp víi nh÷ng quy ®Þnh cña luËt lao ®éng. Nh vËy cÇn cã sù ph©n biÖt gi÷a tiÒn l¬ng vµ tiÒn c«ng ®Ó tr¸nh sù nhÇm lÉn c¬ b¶n khi ®ñ tr¶ cho ngêi lao ®éng. TiÒn l¬ng ®îc tr¶ mét c¸ch thêng xuyªn vµ æn ®Þnh, tiÒn c«ng ®îc tr¶ theo khèi lîng c«ng viÖc hoÆc thêi gian lao ®éng hoµn thµnh. 2.2 TiÒn l¬ng danh nghÜa, tiÒn l¬ng thùc tÕ. TiÒn l¬ng danh nghÜa ®îc hiÓu lµ sè tiÒn mµ ngêi sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng. Sè tiÒn nµy nhiÒu hay Ýt phô thuéc vµo tr×nh ®é kinh nghiÖm lµm viÖc... TiÒn l¬ng thùc tÕ lµ sè lîng c¸c lo¹i hµng ho¸ tiªu dïng vµ c¸c lo¹i dÞch vô cÇn thiÕt mµ ngêi lao ®éng hëng l¬ng cã thÓ mua ®îc b»ng tiÒn l¬ng danh nghÜa cña hä. Nh vËy tiÒn l¬ng thùc tÕ kh«ng chØ phô thuéc vµo sè lîng tiÒn l¬ng danh nghÜa mµ cßn phô thuéc vµo gi¸ c¶ cña c¸c lo¹i hµng ho¸ tiªu dïng vµ c¸c lo¹i dÞch vô mµ hä muèn mua. Cã thÓ biÓu thÞ mèi quan hÖ gi÷a chóng qua c«ng thøc sau. Ttldn I gc Itltt = Víi Itltt : tiÒn l¬ng thùc tÕ Itldn : tiÒn l¬ng danh nghÜa Igc : gi¸ c¶. XuÊt ph¸t tõ c«ng thøc trªn cã thÓ ®a ra cã mét chÝnh s¸ch lín vÒ thu nhËp, tiÒn l¬ng vµ ®êi sèng cho ngêi lao ®éng. 2.3 TiÒn l¬ng tèi thiÓu. Mçi mét con ngêi sinh ra vµ lín lªn ®Òu cã c¸c nhu cÇu thiÕt yÕu c¬ b¶n, ®¶m b¶o tèi thiÓu vÒ c¸c mÆt nh ¨n , mÆc , ë, ®i l¹i, häc thËp, hëng thô v¨n ho¸ x· héi , giao tiÕp x· héi , b¶o hiÓm x· héi, ®Æc biÖt c¶ trong vÊn ®Ò nu«i con. Nh×n chung ®Òu nh»m mét môc ®Ých duy tr× cuéc sèng vµ lµm viÖc. Møc sèng tèi thiÓu lµ møc ®é mµ chóng ta tho¶ m·n nhu cÇu tèi thiÓu trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cô thÓ, ®ã lµ mét møc sèng thÊp chØ ®ñ ®Ó b¶o ®¶m cho con ngêi cã mét th©n thÓ khoÎ m¹nh, mét nhu cÇu vËt chÊt tèi thiÓu. 3 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. VËy tiÒn l¬ng tèi thiÓu lµ g× ? §ã lµ sè tiÒn dïng ®Ó tr¶ cho ngêi lao ®éng mµ ngêi lao ®éng lµm nh÷ng c«ng viÖc ®¬n gi¶n nhÊt trong x· héi trong nh÷ng ®iÒu kiÖn lao ®éng b×nh thêng kh«ng qua ®µo t¹o nghÒ. §ã lµ sè tiÒn mµ ngêi lao ®éng b¶o ®¶m mua ®îc t liÖu sinh ho¹t tiªu dïng thiÕt yÕu ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng c¸ nh©n vµ cã giµnh mét phÇn ®Ó b¶o hiÓm lóc giµ vµ nu«i con. 3. Nh÷ng yªu cÇu tr¶ l¬ng. Thø nhÊt, tr¶ l¬ng trªn c¬ së tho¶ thuËn gi÷a ngêi lao ®éng vµ ngêi sö dông lao ®éng ®îc ghi trªn hîp ®ång lao ®éng. Thø hai, ®Ó b¶o vÖ cho ngêi lao ®éng , tuy hai bªn ®· tho¶ thuËn møc l¬ng víi nhau nhng quan träng lµ møc l¬ng ®ã kh«ng ®îc phÐp thÊp h¬n møc l¬ng tèi thiÓu do nhµ níc quy ®Þnh. Thø ba, ngêi lao ®éng lµm viÖc g× ®îc tr¶ l¬ng theo c«ng viÖc Êy vµ theo kÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶ thùc hiÖn c«ng viÖc. Víi h×nh thøc tr¶ l¬ng do ngêi lao ®éng lùa chän vµ ®îc duy tr× trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. Thø t, møc l¬ng tèi thiÓu do nhµ níc quy ®Þnh tr¶ cho ngêi lµm viÖc ®¬n gi¶n nhÊt trong ®iÒu kiÖn lao ®éng b×nh thêng kh«ng qua ®µo t¹o nghÒ. Cßn ngêi cã tr×nh ®é lµnh nghÒ cã chuyªn m«n tuú thuéc nghiÖp vô hoÆc nh÷ng ngêi lµm viÖc phøc t¹p, lµm viÖc trong m«i trêng ®éc h¹i, nguy hiÓm nÆng nhäc ph¶i tr¶ møc l¬ng cao h¬n. Thø n¨m, tuú theo kh¶ n¨ng tæ chøc thùc tÕ cho phÐp mµ ngêi sö dông lao ®éng cã thÓ tr¶ cho ngêi lao ®éng víi møc l¬ng cao h¬n møc l¬ng tèi thiÓu vµ cao h¬n møc l¬ng quy ®Þnh trong b¶ng l¬ng. 4. Nh÷ng nguyªn t¾c cña tiÒn l¬ng. Nguyªn t¾c 1 : Ph¶i ®¶m b¶o møc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng lín h¬n tèc ®é t¨ng tiÒn l¬ng. - Nguyªn t¾c 2 : §¶m b¶o mèi quan hÖ gi÷a tÝch luü vµ tiªu dïng. Nguyªn t¾c 3 : T¹o ®iÒu kiÖn cho tÝch luü vµ t¸i s¶n xuÊt më réng, t¹o c¬ së h¹ gi¸ thµnh vµ gi¶m gi¸ c¶ hµng ho¸. Nguyªn t¾c 4 : Kh¶ n¨ng ®Ó ®¶m b¶o lµ t¨ng møc l¬ng b×nh qu©n cã thÓ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, t¨ng tr×nh ®é ngêi lao ®éng ®¶m b¶o viÖc lµm co ngêi lao ®éng, hoÆc gi¶m thÊt nghiÖp trong x· héi.§iÒu nµy phô thuéc rÊt nhiÒu ë b¶n th©n tõng doanh nghiÖp tr×nh ®é qu¶n lý c¶i c¸ch hµnh chÝnh, sö dông hîp lý c¸c ®iÒu kiÖn lîi thÕ vÒ tù nhiªn ®æi míi nhËp khÈu, ¸p dông c«ng nghÖ míi. 4 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Mét vÊn ®Ò ®îc ®Æt ra lµ ph¶i ®¶m b¶o mèi quan hÖ hîplý vÒ tiÒn l¬ng gi÷a nh÷ng ngêi lao ®éng lµnh nghÒ kh¸c nhau trong nÒn kinh tÕ quèc d©n cã nghÜa lµ rót ng¾n ®îc kho¶ng c¸ch vÒ thu nhËp gi÷a nh÷ng ngêi lao ®éng cã cïng tr×nh ®é chuyªn m«n nhng lµm viÖc trong nh÷ng nghµnh, lÜnh vùc kh¸c nhau. 5 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. B¶n th©n c«ng viÖc Ên ®Þnh møc l¬ng L¬ng vµ ®·i ngé cho tõng c¸ nh©n B¶n th©n nh©n viªn Møc hoµn thµnh - Th©m niªn Thµnh viªn trung thµnh. TiÒm n¨ng nh©n viªn. M«i trêng c«ng ty ThÞ trêng lao ®éng - L¬ng bæng trªn thÞ trêng. - Chi phÝ sinh ho¹t. C«ng ®oµn, x· héi, luËt ph¸p. 6 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. H×nh 01. C¸c quyÕt ®Þnh ¶nh hëng tíi l¬ng bæng vµ ®·i ngé thuéc vÒ tµi chÝnh II. HÖ thèng tr¶ c«ng. Trong khi ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch vÒ tiÒn l¬ng, ®ßi hái doanh nghiÖp ph¶i nghiªn cøu kü c¸c yÕu tè x¸c ®Þnh vµ ¶nh hëng tíi l¬ng bæng. NÕu kh«ng chó ý ®Õ c¸c yÕu tè nµy , hÖ thèng tr¶ c«ng cña doanh nghiÖp sÏ mang tÝnh chÊt chñ quan vµ thiªn lÖch. §ã lµ c¸c yÕu tè ®îc m« t¶ v¾n t¾t ë h×nh 01 (trÝch: Qu¶n lý nh©n sù – NguyÔn H÷u Th©n – trang 32 ch¬ng 10 ) A. HÖ thèng tr¶ c«ng thèng nhÊt cña nhµ níc. 1. ChÕ ®é l¬ng cÊp bËc. 1.1 Kh¸i niÖm. §ã lµ toµn bé nh÷ng quy ®Þnh mµ c¸c doanh nghiÖp vËn dông ®Ó tr¶ cho ngêi lao ®éng c¨n cø vµo chÊt lîng vµ ®iÒu kiÖn lao ®éng khi hä hoµn thµnh mét c«ng viÖc nhÊt ®Þnh, chÕ ®é l¬ng cÊp bËc ¸p dông cho nh÷ng ngêi lao ®éng trùc tiÕp vµ tr¶ theo kÕt qu¶ cv cña hä thÓ hiÖn qua sè lîng chÊt lîng lao ®éng. Sè lîng lao ®éng thÓ hiÖn ë møc hao phÝ thêi gian lao ®éng dïng ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm. ChÊt lîng lao ®éng thÓ hiÖn ë tr×nh ®é tay nghÒ cña ngêi lao ®éng ®îc sö dông vµo qu¸ tr×nh lao ®éng nguån gèc s©u xa lµ tr×nh ®é gi¸o dôc ®µo t¹o kinh nghiÖm kü n¨ng, biÓu hiÖn th«ng qua n¨ng suÊt lao ®éng. 1.2 ý nghÜa. ChÕ ®é l¬ng cÊp vËc t¹o kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh tiÒn l¬ng gi÷a c¸c ngµnh, c¸c nghÒ mét c¸ch hîp lý, gi¶m bít tÝnh chÊt b×nh qu©n trong viÖc tr¶ l¬ng. ChÕ ®é l¬ng cÊp bËc cã t¸c dông lµm cho viÖc bè trÝ vµ sö dông c«ng nh©n thÝch hîp víi kh¶ n¨ng vÒ søc khoÎ vµ tr×nh ®é lµnh nghÒ cña hä, t¹o c¬ së ®Ó x©y dùng kÕ ho¹ch lao ®éng nhÊt lµ kÕ ho¹h tuyÓn chän, ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é ngêi lao ®éng. KhuyÕn khÝch vµ thu hót ngêi lao ®éng vµo lµm viÖc trong nh÷ng ngµnh nghÒ cã ®iÒu kiÖn lao ®éng nÆng nhäc, khã kh¨n ®éc h¹i. ChÕ ®é l¬ng cÊp bËc kh«ng ph¶i lµ cè ®inh, tr¸i l¹i tuú theo ®iÒu kiÖn vÒ kinh tÕ , chÝnh trÞ vµ x· héi trong tõng thêi kú nhÊt ®Þnh mµ chÕ ®é tiÒn l¬ng nµy ®îc c¶i tiÕn hay söa ®æi thÝch hîp ®Ó ph¸t huy tèt vai trß, t¸c dông cña nã. 7 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. 1.3 Néi dung cña chÕ ®é l¬ng cÊp bËc. Thang b¶ng l¬ng. Kh¸i niÖm: thang l¬ng lµ mét b¶n x¸c ®Þnh quan hÖ tû lÖ vÒ tiÒn l¬ng gi÷a nh÷ng c«ng nh©n trong cïng mét nghÒ hoÆc nhãm nghÒ kh¸c nhau theo tr×nh ®é lµnh nghÒ cña hä. Mét thang l¬ng bao gåm mét sè bËc l¬ng vµ hÖ sè phï hîp víi c¸c bËc ®ã. BËc l¬ng nh»m ph©n biÖt tr×nh ®é lµnh nghÒ cña c«ng nh©n ®îc xÐt tõ thÊp ®Õn cao. HÖ sè l¬ng chØ râ lao ®éng cña c«ng nh©n bËc nµo ®ã sÏ ®î tr¶ l¬ng cao h¬n ngêi lao ®éng lµm viÖc ë nh÷ng c«ng viÖc xÕp vµo møc l¬ng tèi thiÓu lµ bao nhiªu lÇn. - Nhãm l¬ng x¸c ®Þnh theo ®iÒu kiÖn lao ®éng. - HÖ sè t¨ng tuyÖt ®èi. htdn = Hn + Hn-1 Víi Hn : hÖ sè l¬ng bËc n Hn-1 : hÖ sè l¬ng bËc n-1 htdn : hÖ sè t¨ng tuyÖt ®èi. - HÖ sè t¨ng t¬ng ®èi : Htg®n = htdn hn  1 Víi Htg®n : hÖ sè t¨ng t¬ng ®èi. Tr×nh tù x©y dùng thang l¬ng. - X©y dùng chøc danh nghÒ nghiÖp cña c«ng nh©n. Chøc danh nghÒ cña c«ng nh©n lµ chøc danh cho c«ng nh©n trong cïng mét nghÒ hay mét nhãm nghÒ. ViÖc x©y dùng c¨n cø vµo tÝnh chÊt ®Æc ®iÓm vµ néi dung cña qu¸ tr×nh lao ®éng. X¸c ®Þnh hÖ sè cña thang l¬ng thùc hiÖn th«ng qua ph©n tÝch thêi gian vµ yªu cÇu vÒ ph¸t triÓn nghÒ nghiÖp cÇn thiÕt ®Ó mét c«ng nh©n cã thÓ ®¹t tíi bËc cao nhÊt trong nghÒ. X¸c ®Þnh béi sè cña thang l¬ng. Ngoµi ph©n tÝch quan hÖ trong nhãm nghÒ vµ nh÷ng nghÒ kh¸c ®Ó ®¹t ®îc t¬ng quan hîp lý gi÷a c¸c nghÒ víi nhau. X¸c ®Þnh sè bËc cña thang l¬ng c¨n cø vµo béi sè cña mét thang l¬ng tÝnh chÊt phøc t¹p cña s¶n xuÊt vµ tr×nh ®é trang bÞ kü thuËt cho lao ®éng. 8 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. X¸c ®Þnh hÖ sè l¬ng cña c¸c bËc dùa vµo béi sè cña thang l¬ng sè bËc trong thang l¬ng vµ tÝnh chÊt trong hÖ sè t¨ng t¬ng ®èi mµ x¸c ®Þnh hÖ sè l¬ng t¬ng øng cho tõng bËc l¬ng. + Nhãm 1 HÖ sè l¬ng + Nhãm 2 HÖ sè l¬ng 1 2 3 1,35 1,47 1,62 1,4 1,55 1,72 BËc l¬ng 4 5 6 7 1,78 2,18 2,67 3,28 1,92 2,33 2,84 3,45 H×nh 2. Thang l¬ng c«ng nh©n c¬ khÝ, ®iÖn, ®iÖn tö, tin häc. Møc l¬ng Kh¸i niÖm : lµ sè tiÒn dïng ®Ó tr¶ c«ng lao ®éng trong mét ®¬n vÞ thêi gian (giê, ngµy, th¸ng) phï hîp víi bËc trong thang l¬ng trong mét thang l¬ng, møc tuyÖt ®èi cña møc l¬ng ®îc quy ®Þnh cho bËc 1 hay møc tèi thiÓu, c¸c bËc cßn l¹i th× ®îc tÝnh dùa vµo suÊt l¬ng bËc mét vµ hÖ sè l¬ng t¬ng øng víi bËc ®ã. Mi = Ki . Ml Víi Mi : lµ møc l¬ng cña bËc i nµo ®ã. Ml : lµ møc l¬ng tèi thiÓu. Ki : hÖ sè l¬ng bËc i. Tiªu chuÈn cÊp bËc c«ng viÖc. Kh¸i niÖm : tiªu chuÈn cÊp bËc c«ng viÖc lµ møc ®é phøc t¹p cña c«ng viÖc ®îc x¸c ®Þnh theo mét thang ®¸nh gi¸ vÒ tr×nh ®é kü thuËt, vÒ tæ chøc s¶n xuÊt yªu cÇu cña c¸c chøc n¨ng lao ®éng bao gåm chuÈn bÞ, tÝnh to¸n thùc hiÖn qu¸ tr×nh lao ®éng, møc ®é tr¸ch nhiÖm. CÊp bËc c«ng viÖc b×nh qu©n : CBCV =  (CV V ) V i i i VíI CVi Vi : lµ c«ng viÖc bËc thø i. : lµ sè lîng c«ng viÖc cïng bËc i. Vi : lµ tæng sè c«ng viÖc thuéc mäi bËc. 9 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Trªn c¬ së b¶n tiªu chuÈn cÊp bËc kü thuËt ( cÊp bËc c«ng viÖc ) c¸c doanh nghiÖp tæ chøc båi dìng kiÕn thøc vµ tay nghÒ , thi n©ng bËc cho c«ng nh©n , bè trÝ s¾p xÕp lao ®éng phï hîp vµ hiÖu qu¶ nhÊt. 2. ChÕ ®é tiÒn l¬ng chøc vô. 2.1 Kh¸i niÖm. ChÕ ®é tiÒn l¬ng chøc vô lµ toµn bé nh÷ng quy ®Þnh cña nhµ níc mµ c¸c tæ chøc qu¶n lý nhµ níc c¸c tæ chøc kinh tÕ x· héi vµ c¸c doanh nghiÖp ¸p dông ®Ó tr¶ l¬ng cho lao ®éng qu¶n lý. Kh¸c víi c«ng nh©n, ngêi lao ®éng trùc tiÕp th× ngêi lao ®éng qu¶n lý tuy kh«ng trùc tiÕp t¹o ra s¶n phÈm, hµng ho¸ nhng l¹i ®èng vai trß rÊt quan träng nh lËp kª ho¹ch, ®iÒu hµnh, kiÓm so¸t vµ ®iÒu chØnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. 2.2 X©y dùng chÕ ®é tiÒn l¬ng chøc vô. X©y dùng chøc danh cña lao ®éng qu¶n lý dùa vµo tr×nh ®é chuyªn m«n, kü thuËt, kh¶ n¨ng l·nh ®¹o, th©m niªn c«ng t¸c. - §¸nh gi¸ sù phøc t¹p cña lao ®éng trong tõng chøc danh. - X¸c ®Þnh hÖ sè v¸ sè bËc trong mét b¶ng hay ng¹ch l¬ng. X¸c ®Þnh møc l¬ng bËc mét vµ c¸c møc l¬ng kh¸c trong b¶ng l¬ng. VÝ dô : H¹ng HÖ sè møc l¬ng Chøc danh §Æc biÖt I II III IV I. Gi¸m ®èc. + HÖ sè 6,72-7,06 5,72-6,03 4,98-5,16 4,32-4,6 3,66-3,9 + Møc l¬ng 967,7 860,3 757,4 662,4 567 II. Phã gi¸m ®èc vµ KTT + HÖ sè 6,03-6,34 4,98-5,26 4,32-4,6 3,66-3,94 3,04-3 + Møc l¬ng 913 757,4 662,4 567,4 437,4 H×nh 03. B¶ng l¬ng chøc vô qu¶n lý trong doanh nghiÖp. B. C¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng. I. H×nh thøc tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm. 1. ý nghÜa vµ ®iÒu kiÖn cña tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm. 10 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm lµ h×nh thøc tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng dùa trùc tiÕp vµ sè lîng vµ chÊt lîng s¶n phÈm mµ hä hoµn thµnh. §©y lµ h×nh thøc tr¶ l¬ng ®îc ¸p dông réng r·i trong c¸c doanh nghiÖp. ý nghÜa qu¸n triÖt tèt nguyªn t¾c tr¶ l¬ng theo lao ®éng v× tiÒn l¬ng mµ ngêi lao ®éng nhË ®îc phô thuéc vµo sè lîng vµ chÊt lîng s¶n phÈm hoµn thµnh. Tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm cã t¸c dông trùc tiÕp khuyÕn khÝch ngêi lao ®éng ra søc häc tËp n©ng cao tr×nh ®é lµnh nghÒ tÝch luü kinh nghiÖm ... N©ng c¸o vµo hoµn thiÖn c«ng t¸c qu¶n lý, n©ng cao tÝnh tù chñ, chñ ®éng trong lµm viÖc cña ngêi lao ®éng. - X©y dùng møc lao ®éng cã c¨n cø khoa häc. - Tæ chøc phôc vô n¬i lµm viÖc. 2. C¸c chÕ ®é tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm. II.1 ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm trùc tiÕp c¸ nh©n. ChÕ ®é nµy ®îc ¸p dông réng r·i ®èi víi ngêi trùc tiÕp s¶n xuÊt trong ®iÒu kiÖn lao ®éng ®éc lËp, cã thÓ ®Þnh møc kiÓm tra vµ nghiÖm thu s¶n phÈm mét c¸ch cô thÓ vµ riªng biÖt. - TÝnh ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng. §G = L0 Q hoÆc §G = L0  T trong ®ã - §G L0 Q T : §¬n gi¸ tiÒn l¬ng tr¶ cho mét s¶n phÈm. : L¬ng cÊp bËc cña c«ng nh©n. : Møc s¶n lîng. : Møc thêi gian. Nh vËy tiÒn l¬ng trong kú cña mét c«ng nh©n hëng l¬ng ®îc tÝnh nh sau: L1 = §G  Q1 Trong ®ã II.2 L1 : lµ tiÒn l¬ng thùc tÕ. Q1 : lµ sè lîng s¶n phÈm hoµn thµnh. ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo s¶n phÈm trùc tiÕp tËp thÓ. 11 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. ChÕ ®é nµy ¸p dông ®Ó tr¶ l¬ng co mét nhãm ngêi khi hä hoµn thµnh mét khèi lîng s¶n phÈm nhÊt ®Þnh. - TÝnh ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng. §G = LCB Q0 (nhiÒu s¶n phÈm hoµn thµnh). §G = LCB  T0 (mét s¶n phÈm hoµn thµnh). Trong ®ã: §G LCB Q0 T0 : tiÒn l¬ng cÊp bËc tr¶ cho tæ. : tiÒn l¬ng cÊp bËc cña c«ng nh©n. : møc s¶n lîng c¶ tæ. : møc thêi gian cña tæ. - TÝnh tiÒn l¬ng thùc tÕ. L1 = §G  Q1 Th«ng thêng ngêi ta dïng hÖ sè ®iÒu chØnh vµ ph¬ng ph¸p dïng giê hÖ sè ®Ó chia l¬ng. C¸ch 1: HÖ sè ®iÒu chØnh. Bíc 1: TÝnh tiÒn l¬ng cña tõng ngêi lao ®éng theo cÊp bËc vµ thêi gian lao ®éng thùc tÕ. Li = Lcb  Thêi gian trung b×nh tõng ngêi lao ®éng i L0 = §G  Q(Møc) =  Li Bíc 2: TÝnh hÖ sè ®iÒu chØnh H®c = Ltt L0 Cho nªn hÖ sè ®iÒu chØnh cã thÓ ,  ,= 1 Li* = H®c  Li Bíc 3: TiÒn l¬ng thùc lÜnh: C¸ch 2 Giê hÖ sè Bíc 1: Quy ®æi giê lµm viÖc thùc tÕ thµnh giê ë bËc nhá nhÊt. Tquy ®æi i = Ti  Hi(hÖ sè l¬ng quy dæi bÆc i) Bíc 2: L1 0 = L Tqd TÝnh tiÒn l¬ng cho mét giê ë b¹c thÊp nhÊt. Tq® = n  Tq®i 1 12 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Bíc 3: tÝnh tiÒn l¬ng cho mét ngêi lao ®éng nhËn ®îc . L = L  Tq®i * 0 1 n   1 Li* = L = §G  Qtt VÝ dô: Cã mét nhãm ngêi lao ®éng lµm theo tiÒn l¬ng tËp thÓ . bèn c«ng nh©n víi cÊp bËc vµ thêi gian thùc tÕ nh sau. CN1 bËc 1 hÖ sè l¬ng 1,5 thêi gian lao ®éng thùc tÕ lµ 180 h/th¸ng 2 2 2,1 200 3 3 2,4 190 4 5 3,0 180 BiÕt nhãm nµy ®Þnh møc s¶n phÈm lµ 5 s¶n phÈm / ca l¬ng tèi thiÓu 250000 ®/th¸ng. Th¸ng lµm viÖc 26 ngµy. sè s¶n phÈm thùc tÕ trong th¸ng ®ã 200 s¶nphÈm. Hái mçi ngêi lao ®éng nhËn bao nhiªu tiÒn l¬ng. Gi¶ sö 1 ngµy 1 ca §G = 250000 (1,5  2,4  2,1  3,0) =17307 5 26 ®/sp Ltt = 17307  200 = 3 461 400 ® H®c = Ltt L0 = 3461538,4 2026442,2 = 1,7082 (Trong ®ã L0 = (1,5 180  2,1 200  2,4 190  3 180) 250000 = 2026442,2) 26 8 L1 * = 250000 1,5 180 26 8 = 551682 Hai ph¬ng ph¸p chia l¬ng trªn b¶o ®¶m tÝnh chÝnh x¸c trong viÖc chi tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng. Nh»m n©ng cao ý thøc tr¸ch nhiÖm, sù hîp t¸c hç trî nhau trong c«ng viÖc , song kh«ng khuyÕn khÝch ®îc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng c¸ nh©n. II. H×nh thøc tr¶ l¬ng theo thêi gian. 1. ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo thêi gian ®¬n gi¶n. ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo thêi gian ®¬n gi¶n lµ chÕ ®é tr¶ l¬ng mµ tiÒn l¬ng nhËn ®îc cña mçi ngêi c«ng nh©n do møc l¬ng cÊp bËc cao hay thÊp vµ thêi gian thùc tÕ lµm viÖc nhiÒu hay Ýt quyÕt ®Þnh. ChÕ ®é tr¶ l¬ng nµy chØ ¸p dung trong trên hîp khã ®Þnh møc lao ®éng, khã ®¸nh gi¸ c«ng viÖc chÝnh s¸c tiÒn l¬ng ®îc tÝnh nh sau: Ltt = LCB  T 13 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. ChÕ ®é tr¶ l¬ng nµy thêng mang tÝnh chÊt b×nh quan kh«ng khuyÕn khÝch sö dông hîp lý thêi gian lµm viÖc, tiÕt kiÖm nguyªn vËt liÖu , tËp chung c«ng suÊt cña m¸y mãc thiÕt bÞ dÓ t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng. 2. ChÕ ®é tr¶ l¬ng theo thêi gian cã thëng. ChÕ ®é tr¶ l¬ng nµy lµ sù kÕt hîp gi÷a chÕ ®é tr¶ l¬ng theo thêi gian ®¬n gi¶n víi tiÒn thëng, khi ®¹t ®îc nh÷ng chØ tiªu vÒ sè lîng chÊt lîng ®· quy ®Þnh. TiÒn l¬ng cña c«ng nh©n ®îc tÝnh b»ng c¸ch lÊy l¬ng tr¶ theo thêi gian ®¬n gi¶n nh©n víi thêi gian lµm viÖc thùc tÕ sau ®ã céng víi tiÒn thëng. ChÕ ®é tr¶ l¬ng nµy kh«ng nh÷ng ph¶n ¸nh tr×nh ®é thµnh th¹o vµ thêi gian lµm viÖc thùc tÕ mµ cßn g¾n chÆt víi thµnh tÝch c«ng t¸c cña tõng ngêi th«ng qua viÖc xÐt thëng chÝnh v× vËy lµm cho chÕ ®é tr¶ l¬ng ngµy cµng më réng h¬n. III. Vai trß cña tiÒn l¬ng trong t¹o ®éng lùc. Qu¶n lý cã nhiÖm vô tæ chøc qu¸ tr×nh lao ®éng cña con ngêi ®¹t n¨ng suÊt lao ®éng cao. T¹i sao cã lóc hä h¨ng h¸i cã n¨ng suÊt lao ®éng nhng cã lóc hä uÓ o¶i, thê ¬ tríc c«ng viÖc, thËm chÝ bá viÖc, tõ bá doanh nghiÖp ra ®i. XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cña ngêi lao ®éng møc ®é mong muèn dÇn dÇn ®îc n©ng cao, kh«ng ph¶i chØ cã thÕ hä lao ®éng cßn do mong muèn gãp phÇn thùc hiÖn c¸c môc tiªu vÒ kinh tÕ, v¨n hãa, x· héi cña doanh nghiÖp. Trong thùc tÕ, viÖc ®¸p øng nhu cÇu nh»m t¸i s¶n xuÊt më réng søc lao ®éng cña con ngêi ®îc thùc hiÖn th«ng qua tiÒn l¬ng, tiÒn thëng vµ c¸c khuyÕn khÝch vËt chÊt tinh thÇn, hÖ thèng tiÒn l¬ng tiÒn thëng ®îc x©y dùng trªn c¬ së : - Ph©n lo¹i lao ®éng theo nghÒ vµ theo chuyªn m«n. - TÝnh ®æi lao ®éng phøc t¹p thµnh c¸c lao ®éng gi¶n ®¬n. Quy ®Þnh møc l¬ng tèi thiÓu, thiÕt kÕ c¸c lo¹i thang l¬ng, c¸c bËc vµ hÖ sè kh¸c nhau. X¸c ®Þnh h×nh thøc thëng vµ c¸c lo¹i chØ tiªu, c¸c ®iÒu kiÖn b×nh thêng. Tuy nghiªn, ®©y chØ lµ vÊn ®Ò cã tÝnh chÊt kü thuËt chuyªn m«n cña c¸c chuyªn gia vÒ qu¶n lý nh©n lùc. Khã kh¨n chñ yÕu ë nh÷ng vÊn ®Ò sau ®©y : lµm sao cã ®îng hÖ thèng tiÒn l¬ng tiÒn thëng cã hiÖu qu¶ , ®ñ søc t¸i s¶n xuÊt më réng søc lao ®éng. 14 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. Muèn t¹o ®énglùc m¹nh trong lao ®éng cÇn cã hÖ thèng tiÒn l¬ng, tiÒn thëng nh thÕ nµo. TiÒn l¬ng danh nghÜa vµ tiÒn l¬ng thùc tÕ cã liªn quan ®Õ hµng tiªu dïng vµ c¸c lo¹i dÞch vô trªn l¹i thêng cã sù biÕn ®éng vËy cÇn ph¶i cã c¬ chÕ ®iÒu chØnh nh thÕ nµo víi tiÒn l¬ng. §êi sèng cña ngêi lao ®éng hiÖn nay ®ang gÆp nhiÒu khã kh¨n, thu nhËp thÊp, søc Ðp cña sù nghÌo khæ cßn m¹nh, hÖ thèng tiÒn l¬ng, tiÒn thëng tho¸t khái søc Ðp b»ng biÖn ph¸p nµo. ChÝnh v× vËy, cã thÓ kh¼ng ®Þnh tiÒn l¬ng lµ mét biÖn ph¸p kÝch thÝch vÒ mÆt vËt chÊt, tinh thÇn cho ngêi lao ®éng. Nõu cã mét chÕ ®é tr¶ c«ng hîp lý cho ngêi lao ®éng cho n¨ng suÊt lao ®éng cao tõ ®ã gióp cho doanh nghiÖp cã thÓ c¹nh tranh trªn thÞ trêng cã hiÖu qu¶, gãp phÇn lµm giµu lªn cho bé mÆt cña c¶ x· héi. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh vÊn ®Ò cÇn hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng hîp lý, ®èi víi nhµ níc b¶o ®¶m tÝnh c«ng b»ng, chèng l¹m ph¸t thÊt nghiÖp, kÝch thÝch t¨ng trëng kinh tÕ... §èi víi doanh nghiÖp sÏ tiÕt kiÖm tèi ®a nguån lùc, thu hót nhiÒu lao ®éng giái, tån t¹i vµ ph¸t triÓn ... §èi víi ngêi lao ®éng t¹o ra sù kÝch thÝch vËt chÊt lín, nã b¶o ®¶m ®Çy ®ñ c¸c nhu cÇu. PhÇn II Thùc tr¹ng vÒ c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng cho ngêi lao ®éng hiÖn nay I. C¬ së ph¸p lý, thùc tr¹ng vÒ c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng ë c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay. 1. H×nh thøc. ChÝnh s¸ch tiÒn l¬ng lµ mét bé phËn quan träng trong hÖ thèng chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi, gãp phÇn t¹o ®éng lùc trong lao ®éng, t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ gi¶i quyÕt c«ng b»ng tiÕn bé x· héi, n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. VÊn ®Ò c¶i c¸ch chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng n¨m 1996 chóng ta ®· ®¹t ®îc mét sè môc tiªu nhÊt ®Þnh. Tuy nhiªn cho ®Õn nay chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng cßn nhiÒu tån t¹i, diÔn biÕn phøc t¹p vµ hÕt søc bøc sóc. ChÝnh v× vËy cÇn ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc 15 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. tr¹ng chÝnh s¸ch, chÕ ®é tiÒn l¬ng hiÖn nay, tõ ®ã h×nh thµnh ph¬ng ph¸p luËn khoa häc vÒ tiÒn l¬ng trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh hìng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam vµ ®Ò ra ph¬ng híng gi¶i ph¸p nh»m c¶i c¸ch hoµn thiÖn l¹i c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng mét c¸ch hîp lý... ViÖc tr¶ c«ng tr¶ l¬ng hiÖn nay ®îc thùc hiÖn theo c¬ së luËt ph¸p dùa vµo nghÞ ®Þnh sè 28/CP ngµy 28/3/1997 vµ nghÞ ®Þnh sè 03/2001/N§-CP ngµy 11/1/2001 cña chÝnh phñ. Tõ khi x©y dùng hÖ thèng t¶ c«ng thèng nhÊt cïng víi viÖc tiÒn tÖ ho¸ vµ thay ®æi c¬ cÊu tiÒn l¬ng ®· c¬ b¶n xo¸ bá chÕ ®é bao cÊp, b¶o ®¶m sù c«ng b»ng h¬n n÷a trong ph©n phèi. Quan hÖ tiÒn l¬ng ®îc më réng tõ 1-3,5 ®Õn 1-10 ®· kh¾c phôc mét bíc tÝnh b×nh qu©n trong chÕ ®é tiÒn l¬ng. C¬ chÕ qu¶n lý tiÒn l¬ng ®· cã nh÷ng bíc phï hîp h¬n, bíc ®Çu g¾n tiÒn l¬ng víi hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh vµ tiªu chuÈn chøc danh c«ng viÖc, tiªu chuÈn chuyªn m«n nghiÖp vô. Mèi quan hÖ gi÷a tiÒn l¬ng víi n¨ng suÊt lao ®éng, lîi nhuËn ®îc gi¶i quyÕt hîp lý h¬n. YÕu tè b¶o hiÓm x· héi vµ u ®·i ®· ®îc t¸ch khái chÝnh s¸ch tiÒn l¬ng h×nh thµnh hÖ thèng chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi vµ chÝnh s¸ch ngêi cã c«ng. 2. Nh÷ng tån t¹i c¬ b¶n. TiÒn l¬ng ngay tõ khi ban hµnh n¨m 1993. §èi víi toµn bé c¸c doanh nghiÖp nhµ níc rÊt thÊp vµ trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn l¹i kh«ng hï ®¾p ®ñ kÞp thêi theo chØ sè t¨ng gi¸ sinh ho¹t. Cho nªn ®· h¹n chÕ t¸c dông cña tiÒn l¬ng. Mét thùc tÕ ®· x¶y ra lµ mèi quan hÖ tiÒn l¬ng gi÷a khu vùc hµnh chÝnh, sù nghiÖp, s¶n xuÊt kinh doanh. HÖ thèng thang b¶ng l¬ng , møc l¬ng phô cÊp l¬ng cßn nhiÒu bÊt hîplý. ViÖc gi¶i quyÕt, x©y dùng c¸c hÖ thèng tr¶ c«ng cha g¾n liÒn víi viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò kh¸c cã liªn quan. HiÖn nay níc ta cã kho¶ng 5740 doanh nghiÖp nhµ níc víi tæng sè lao ®éng lµ 1,78 triÖu ngêi trong ®ã cã 90% lao ®éng cã viÖc lµm. tiÒn l¬ng b×nh qu©n n¨m 1997 lµ 841 ngµn ®/ngêi/th¸ng vµ n¨m 1998 lµ 881 ngµn ®/ngêi/th¸ng. So víi doanh thu tiÒn l¬ng chiÕm kho¶ng 6-6,5%. §©y míi chØ lµ møc tÝnh tiÒn l¬ng b×nh quan víi møc l¬ng tèi thiÓu 210 000 ® con sè nµy cßn ë møc thÊp. Mét c©u hæi ®îc ®Æt ra liÖu cã t¨ng møc l¬ng tèi thiÓu kh«ng, xÐt vÒ nguyªn t¾c hoµn toµn cã thÓ lµm ®îc ®iÒu nµy song trong qu¸ tr×nh chØ tr¶ l¬ng c¸c doanh nghiÖp, sÏ chÞu sù chi phèi m¹nh mÏ cña c¸c doanh nghiÖp nhµ níc. Tæng quü l¬ng vµ trî cÊp tõ ng©n s¸ch ngµy cµng t¨ng do sè lîng ®èi tîng hëng l¬ng liªn tôc t¨ng lªn, g©y ¸p lùc lín trong c©n ®èi ng©n s¸ch hµng n¨m cña nhµ níc. Nõu nh n¨m 1993, tæng quü l¬ng vµ tÝnh chÊt lînglµ 11 250 tû ® th× n¨m 1999 lµ 16 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. 21 610 tû ® t¨ng trªn 90%. Trong khi ®ã thu ng©n s¸ch hµng n¨m kh«ng ®ñ cho c¸c nhu cÇu chi ngµy cµng t¨ng, cho nªn tiÒn l¬ng vµ tù cÊp kh«ng cã ®iÒu kiÖn gi¶i quyÕt ngay c¶ viÖc bï trît. C¬ chÕ tµi chÝnh doanh nghiÖp cã nhiÒu s¬ hë, kh«ng cã c¬ së vµ ph¬ng thøc kiÓm so¸t chi phÝ vËt chÊt ( chi phÝ C 1, C2 chiÕm gÇn 90% gi¸ thµnh) g©y l·ng phÝ l¬n vµ t¹o ra tiªu cùc tham «, tham nhòng cña mét sè c¸n bé qu¶n lý doanh nghiÖp, qu¶n lý nhµ níc. HiÖn nay cã hai h×nh thøc tr¶ c«gn lao ®éng ®îc c¸c doanh nghiÖp ¸p dông réng r·i ®ã lµ. h×nh thøc tr¶ c«ng theo thêi gian, h×nh thøc tr¶ c«ng theo s¶n phÈm trong phÇn nµy, ta chØ xem xÐt thùc tr¹ng cña hai h×nh thøc tr¶ c«ng nãi trªn. 2.1 H×nh tøc tr¶ c«ng theo thêi gian. H×nh thøc nµy ®èi tîng ¸p dông lµ cÊn bé qu¶n lý. Thùc tÕ cho thÊy møc ®é g¾n kÕt víi kÕt qu¶ cña tõng nh©n tè , tÝnh tù gi¸c cña ngêi lao ®éng cha cao , phô thuéc nhÒu ë møc l¬ng cÊp bËc (MCB) v× TL = Ttt  MCB Sù tr× trÖ trong s¶n xuÊt ë hÇu hÕt c¸c doanh nghiÖp nhµ níc do c¸n bé qu¶n lý tr©y lêi quan liªu h¸ch dich, víi ph¬ng tr©m “sèng l©u lªn l·o lµng” th× tiÒn l¬ng thùc lÜnh cµng cao mÆc dï n¨ng lùc tr×nh ®é yÕu kÐm chÝnh v× vËy rÊt nhiÒu doanh nghiÖp bÞ nî nÇn chång chÊt lµm ¨n kÐm hiÖu qu¶ dÉn thíi ph¸ s¶n. Mét sè doanh nghiÖp t nh©n ®· ¸p dông h×nh thøc tr¶ l¬ng theo thêi gian cã thëng, xem xÐt hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña tõng c¸ nh©n trong tæ chøc ®· lîng ho¸ ®îc sè lîng s¶n phÈm trong mét kho¶ng thêi gian. H×nh thøc nµy kÝch thÝch t¹o ®éng lùc rÊt lín ®èi víi ngêi lao ®éng. 2.2 H×nh thøc tr¶ c«ng theo s¶n phÈm. Ngµy nau c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®· ¸p dông h×nh thøc nµy trong viÖc chØ tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng. Bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc cña h×nh thøc nµy, nã cßn gÆp ph¶i nh÷ng khã kh¨n lín trong viÖc tÝnh l¬ng cho ngêi lao ®éng. Mét sè doanh nghiÖp, do ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý yÕu kÐm c¶ chuyªn m«n lÉn tr×nh ®é, kh«ng x©y dùng ®îc møc cã c¨ cø ®Ó tÝnh d¬n gi¸ tiÒn l¬ng: §G = LCB Q( DM ) hoÆc 17 §G = LCB  T(møc thêi gian) §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. §· g©y ra sù bÊt b×nh rÊt lín tõ phÝa ngêi lao ®éng kh«ng ph¶n ¸nh ®îc ®Çy ®ñ chÝnh x¸c n¨ng lùc tr×nh ®é cña tõng ngêi lao ®éng. §iÒu nµy ®· vi ph¹m nguyªn t¾c tæ chøc tiÒn l¬ng. II. TiÒn l¬ng cha trë thµnh ®éng lùc ®èi víi ngêi lao ®éng. TÝnh cha hîplý cña hÖ thèng tr¶ c«ng cho ngêi lao ®éng thÓ hiÖn ë chç cha trë thµnh ®éng lùc ®èi víi ngêi lao ®éng. 1. Doanh nghiÖp nhµ níc. Nhµ níc quy ®Þnh møc l¬ng tèi thiÓu cho ngêi lao ®éng ë møc 210.000 ®. So víi møc l¬ng trªn thÞ trêng søc lao ®éng trong khu vùc con sè nµy ë møc thÊp, kh«ng ®ñ b¶o ®¶m nhu cÇu vËt chÊt tèi thiÓu cho ngêi lao ®éng, kh«ng b¶o ®¶m t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng, nãi chi ®Õ viÖc tho¶ m·n c¸c vÊn ®Ò vÒ vui ch¬i gi¶i trÝ, giao lu v¨n ho¸ x· héi. Møc l¬ng tèi thiÒu phÇn nµo ®ã ph¶n ¸nh bé m¨tn kinh tÕ x· héi níc ta trong giai ®o¹n hiÖn nay. Mét ngêi lao ®éng thu nhËp trung b×nh mét th¸ng còng ph¶i ®¹t tõ 800.000 ® ®Õn 1.000.000 ® míi ®ñ kh¶ n¨ng vÒ thÓ lùc, trÝ løc ®Ó lao ®éng. Nhng ®Ó ®¹t dîc møc ®ã hä ph¶i lao ®éng cùc lùc c¶ ngµy lÉn ®ªm, søc khoÎ suy kiÖt céng víi m«i trêng lµm viÖc ®éc h¹i lµm cho ngêi lao ®éng ngµy cµng khæ cùc, mét sè ngêi v× lÏ ®ã mµ bá viÖc nhµ níc tham gia lao ®éng trong c¸c doanh nghiÖp t nh©n doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi, song thùc tÕ cßn cã nhiÒu vÊn ®Ò ®¸ng bµn. B»ng c¸ch ®Þnh møc tÝnh to¸n trong c¸c ®iÒu kiÖn lao ®éng b¶o ®¶m, víi nh÷ng ngêi c«ng nh©n tiªn tiÕn thuéc c¸c ngµnh c¬ khÝ, th× ®¬n gi¸tl cña c«ng nh©n tiÖn míi ®¹t kho¶ng 1450 tíi 1940 ®/sp. Con sè nµy qu¶ lµ rÊt thÊp. 2. Doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh. Khi xem xÐt vÒ vÊn ®Ò qu¶n lý tiÒn l¬ng trong c¸c doanh nghiÖp ®Çu t níc ngoµi vµ c¸c tæ chøc níc ngoµi hoÆc quèc tÕ t¹i ViÖt Nam ngoµi nh÷ng mÆt ®¹t ®îc cßn b¾t gÆp nh÷ng víng m¾c, tån t¹i sau. VÉn cßn kho¶ng 20% doanh nghiÖp do s¶n xuÊt, kinh doanh khã kh¨n hoÆc gi¸ gia c«ng thÊp nªn tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng b»ng, thËm chÝ møc thÊp h¬n møc l¬ng tèi thiÓu cña nhµ níc quyd dÞnh cho lo¹i h×nh doanh nghiÖp nµy (tiÒn l¬ng b×nh qu©n cña lao ®éng ViÖt Nam lµm trong c¸c doanh nghiÖp ®Çu t níc ngoµi dao ®éng trong kho¶ng 37USD/th¸ng ®Õn 74,02 USD/th¸ng, con sè cao nhÊt cã thÓ lªn tíi 1000USD/th¸ng). 18 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. VÒ thang l¬ng , b¶ng l¬ng vµ phô cÊp l¬ng. ViÖc quy ®Þnh c¸c doanh nghiÖp ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam ®îc quyÒn tù x©y hÖ thèng tr¶ c«ng cho ngêi lao ®éng. Tuy nhiªn viÖc x©y dùng nµy chia trªn c¬ së b¶o ®¶m kho¶ng c¸ch gi÷a møc l¬ng tèi thiÓu víi møc l¬ng bËc 1 vµ kho¶ng c¸ch bËc l¬ng nh ®èi víi doanh nghiÖp nhµ níc lµ kh«ng phï hîp. Hä cho r»ng, kho¶ng c¸ch bËc l¬ng cña ta quy ®Þnh lµ qu¸ lín, cho nªn hÇu nh c¸c doanh nghiÖp chØ x¸c ®Þnh møc l¬ng bËc 1 cao h¬n tõ 3-10% so víi møc l¬ng tèi thiÓu kho¶ng c¸ch gi÷a hai bËc liÒn kÓ chØ kho¶ng 3-5% (doanh nghiÖp nhµ níc lµ 7-10%). VÒ ®Þnh møc lao ®éng: kh¸c víi nh÷ng quy ®Þnh cña nhµ níc ta vÊn ®Ò doanh nghiÖp ë ®©y thêng x©y dùng theo c«ng xuÊt m¸y mãc thiÕt bÞ hoÆc lÊy s¶n phÈm cña ngêi cã tay nghÒ cao quy ®Þnh, cã doanh nghiÖp cßn ¸p dông ®Þnh møc cña c¸c nghµnh, nghÒ ë níc ngoµi dÉn ®Õn t×nh tr¹ng nhiÒu lao ®éng ®· kh«ng hoµn thµnh hoÆc ph¶i kÐo dµi thêi gian lao ®éng tõ 2 ®Õn 4 giê / ngµy. §©y cóng lµ nguyªn nh©n næ ra c¸c cuéc ®×nh c«ng tranh chÊp lao ®éng.VÒ chÕ ®é tr¶ l¬ng, tr¶ thëng : vÊn ®Ò tr¶ l¬ng thêng c¨n cø vµo t×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh, n¨ng suÊt lao ®éng. V× vËy khi s¶n xuÊt kinh doanh khã kh¨n tû lÖ ngêi lao ®éng ®îc n©ng bËc rÊt Ýt, thËm chÝ nhiÒu n¨m kh«ng thùc hiÖn n©ng bËc l¬ng. TiÒn l¬ng cña ngêi níc ngoµi so víi lao ®éng ViÖt Nam cïng chøc vô hoÆclµm c«ng viÖc nh nau cã sù chªnh lÖch kh¸ lín (kho¶ng 5-7 lÇn). Møc l¬ng cña ngêi níc ngoµi kho¶ng 4000-6000 USD/th¸ng t¬ng ®¬ng 60 triÖu ®ång VND,con sè nµy qu¶ lµ m¬ íc ®èi víi lao ®éng ViÖt Nam. T¹o ra mét lµn sãng bÊt c«ng g©y søc ep rÊt lín ®èi víi c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn. PhÇn III Mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng hiÖn nay. ChÝnh s¸ch l¬ng bæng ph¶i lµ chÝnh s¸ch linh ®éng , uyÓn chuyÓn phï hîp víi hoµn c¶nh x· héi, víi kh¶ n¨ng cña tõng c«ng ty xÝ nghiªp, ®èi chiÕu víi c¸c c«ng ty kh¸c trong cïng mét ngµnh. Chóng ta kh«ng thÓ ¸p dông c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng mét c¸ch m¸y mãc mang tÝnh thèng nhÊt cho mäi c«ng ty xÝ nghiÖp. Cã c«ng ty ¸p dông chÕ ®é kho¸n theo s¶n phÈm th× n¨ng suÊt lao ®éng cao , gi¸ thµnh h¹. nhng c«ng ty kh¸c l¹i thÊt b¹i nÕu ¸p dông chÕ ®é nµy, mµ ph¶i ¸p dông chÕ ®é l¬ng theo giê céng víi tiÒn thëng. Do tÝnh chÊt da d¹ng trong viÖc tr¶ l¬ng nhiÒu c«ng ty phèi hîp sö dông nhiÒu ph¬ng ph¸p tr¶ l¬ng cho phï hîp víi khung c¶nh kinh doanh cña m×nh . 19 §Ò ¸n m«n häc qu¶n trÞ nh©n lùc. I. Mét sè kiÕn nghÞ ban ®Çu. Thùc tÕ ®· cho thÊy nÕu chØ ®¬n thuÇn dõng l¹i vÒ mÆt nghiÖp vô tiÒn l¬ng th× kh«ng thÓ gi¶i quyÕt ®îc vÊn ®Ò vÒ tiÒn l¬ng vµ tù cÊp x· héi mµ kh©u c¬ b¶n cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®ã lµ vÊn ®Ò tµi chÝnh, thÕ nhng nÕu chØ tr«ng chê vµo t¨ng thuÕ t¹o c¸c nguån thu c©n ®èi ng©n s¸ch hµng n¨m, th× vÊn ®Ò tiÒn l¬ng hoµn toµn bÕ t¾c, kh«ng cã c¸ch gi¶i quyÕt ®Ó n©ng møc l¬ng phï hîp. H¬n n÷a, cø duy tr× sù bÊt h¬p lý vÒ tiÒn l¬ng nh hiÖn nay th× hËu qu¶ kh«n lêng nh ®· ®Ò cËp ë trªn. chÝnh v× vËy ®· tíi lóc cÇn cã bíc ®ét ph¸ trong c¶i c¸ch tiÒn l¬ng. ®Æc biÖt lµ ph¶i hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ c«ng hîp lý h¬n. c«ng b»ng h¬n ... §èi víi c¸c doanh nghiÖp nhµ níc cÇn qu¶n lý chÆt chÏ gi¸ thµnh s¶n xuÊt, kinh doanh, kh«ng thÓ bu«ng láng qu¶n lý ®Æc biÖt trong lÜnh vùc nh©n sù. Qu¶n lý ®iÒu hµnh doanh nghiÖp sím trë thµnh mét nghÒ, tiÕn tíi thay ®æi chÕ ®é bæ nhiÖm b»ng chÕ ®é thuª mín lao ®éng qu¶n lý. CÇn cã c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch vËt ch©t ®èi víi tËp thÓ c¸ nh©n qu¶n lý vµ lao ®éng giái. Doanh nghiÖp ph¶i tù x©y dùng hÖ thèng tr¶ c«ng, thang b¶ng l¬ng phô cÊp phï hîp víi tæ chøc s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp, tù gi¶i quyÕt vÊn ®Ò thuéc vÒ ®Þnh møc lao ®éng, tù quyÕt ®Þnh møc l¬ng tèi thÓi g¾n víi n¨ng suÊt chÊt lîng, hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt, kinh doanh trªn c¬ së quan hÖ cung cÇu vÒ lao ®éng, ®îc m« t¶ ë hai biÓu ®å díi ®©y : c©n b»ng néi bé W tiÒn l¬ng cung W0 CÇu c©n b»ng thÞ trêng kh¶ n¨ng chi tr¶ T0 Lao ®éng §èi víi c¸c doanh nghiÖp liªn doanh, tiÕp tôc thùc hiÖn viÖc quy ®Þnh møc l¬ng tèi thiÓu b»ng ®ång ViÖt Nam. C©n b»ng møc l¬ng tèi thiÒu cho phï hîp víi chØ sè gi¸ sinh ho¹t. §èi víi doanh nghiÖp 100% vèn níc nghoµi cã thÓ quy ®Þnh møc l¬ng tèi thiÓu b»ng ngo¹i tÖ, møc l¬ng tèi thiÓu kh«ng thÊp h¬n møc l¬ng tè thiÓu do nhµ níc quy ®Þnh, cÇn ph¶i ®¨ng kü víi c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ®Ó kÞp theo dâi ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ngêi lao ®éng. ViÖc quy ®Þnh møc l¬ng cña c¸c bËc, c¨n cø vµo ®èi tîng lµ lao ®éng trùc tiÕp hay lao ®éng cã tr×nh ®é chuyªn m«n. 20
- Xem thêm -