Các chính sách phát triển ngoại thương nhằm thực hiện kế hoạch chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo xu thế hội nhập ở việt nam

  • Số trang: 43 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 9 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi më ®Çu X©y dùng mét ®Êt n-íc X· héi chñ nghÜa trong ®iÒu kiÖn bÞ bao v©y kinh tÕ m¯ sù “dßm ngâ” cña c²c n­íc T­ b°n chñ nghÜa ®iÒu ®â ho¯n to¯n kh«ng ph°i l¯ dÔ dµng víi bÊt cø mét quèc gia nµo nãi chung vµ ViÖt nam nãi riªng. ViÖc ph¸t triÓn kinh tÕ song ®ång thêi l¹i ph¶i g¾n liÒn víi ®¶m b¶o an ninh quèc phßng l¹i cµng trë nªn khã kh¨n ®èi víi mét n-íc nh- ViÖt Nam chóng ta. Trong xu thÕ quèc tÕ ho¸ nh- hiÖn nay, buéc c¸c n-íc ph¶i hoµ m×nh vµo mét thÕ giíi hoµ b×nh vµ æn ®Þnh, vµ ®Ó cã ®-îc nh- vËy b¶n th©n mçi quèc gia ph¶i cã tr¸ch nhiÖm héi nhËp v× chÝnh lîi Ých cña b¶n th©n m×nh vµ còng v× lîi Ých cña thÕ giíi. Song mét thùc tÕ ®· chøng minh, mét quèc gia muèn ph¸t triÓn l¹i ®ßi hái quèc gia ®ã ph¶i cã mét c¬ cÊu kinh tÕ néi th©n hîp lý. Tøc bè trÝ c¸c ngµnh s¶n xuÊt mét c¸ch khoa häc vµ ®¹t hiÖu qu° cao nhÊt. Nh­ mét nh¯ kinh tÕ ®± nâi “Ngo¹i th-¬ng lµ ch×a kho¸ cho sù ph¸t triÓn cña mét quèc gia” v¯ ®iÒu ®â ®± ®­îc thùc tÕ x¸c nhËn trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c¸c quèc gia ph¸t triÓn. ViÖc x©y dùng mét chÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng phï hîp lµ v« cïng cÇn thiÕt trong xu thÕ héi nhËp vµ sù biÕn ®æi liªn tôc cña t×nh h×nh thÕ giíi. Ngo¹i th-¬ng ph¸t triÓn thóc ®Èy nÒn kinh tÕ gia t¨ng tõ ®ã x¸c ®Þnh mét c¬ cÊu kinh tÕ phï hîp víi sù ph¸t triÓn. ChÝnh v× vai trß to lín cña ho¹t ®éng ngo³i th­¬ng nh­ vËy m¯ t«i lùa chãn ®Ò t¯i: “C¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng nh»m thùc hiÖn kÕ ho¹ch chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo xu thÕ héi nhËp ë ViÖt Nam” ®Ó nghiªn cøu cho ®Ò ²n m«n chuyªn ng¯nh. KÕt cÊu b¯i viÕt gåm ba phÇn: PhÇn I: ViÖt Nam víi xu thÕ héi nhËp quèc tÕ. PhÇn II: C¬ cÊu kinh tÕ ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp PhÇn III: ChÝnh s¸ch ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp. V× ®iÒu kiÖn thêi gian vµ vèn hiÓu biÕt cã h¹n nªn trong bµi viÕt cßn nhiÒu sai sãt vµ kh«ng s¸t thùc xin ®-îc gãp ý cña thÇy c« gi¸o vµ c¸c b¹n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n GS. PTS Vò ThÞ Ngäc Phïng; TS Ng« Th¾ng Lîi ®· gióp em hoµn thµnh bµi viÕt nµy. 1 phÇn I viÖt nam víi xu thÕ héi nhËp quèc tÕ I-/ ViÖt Nam - ASEAN (The Association of Southest Asian Nation - HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸) 1. ViÖt Nam - ASEAN: Qu¸ tr×nh héi nhËp vµ ý nghÜa cña viÖc ViÖt Nam tham gia ASEAN. 1.1. Qu¸ tr×nh héi nhËp: Trong xu thÕ héi nhËp quèc tÕ kÓ tõ sau khi chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø II kÕt thóc, sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c quèc gia - xu h-íng b¶o ®¶m an ninh chÝnh trÞ ngµy cµng trë thµnh nhiÖm vô bøc thiÕt cho tÊt c¶ c¸c quèc gia trªn thÕ giíi nãi chung vµ c¸c n-íc §«ng Nam ¸ nãi riªng. ChÝnh ®iÒu ®ã ®· thóc ®Èy sù liªn minh, liªn kÕt vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ x· héi gi÷a c¸c quèc gia trong khu vùc. Nh- chóng ta ®· biÕt, sau khi giµnh ®-îc ®éc lËp, c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ b-íc vµo giai ®o¹n phôc håi ph¸t triÓn ®Êt n-íc. C¸c n-íc nµy víi chÕ ®é x· héi vèn lµ thuéc ®Þa, nöa thuéc ®Þa, nöa phong kiÕn, tr×nh ®é s¶n xuÊt cßn thÊp. Theo -íc tÝnh cña Côc Thèng kª Liªn Hîp Quèc th× thu nhËp quèc d©n tÝnh theo b×nh qu©n ®Çu ng-êi ë khu vùc nµy vµo kho¶ng tõ 37 ®Õn 71 USD, c¬ cÊu s¶n phÈm n«ng nghiÖp trong s¶n xuÊt chiÕm 72%, d©n sè tËp trung vµo c¸c vïng §ång B»ng, thÞ tr-êng néi ®Þa nhá bÐ, bÞ chia c¾t; ph-¬ng tiÖn thanh to¸n ch-a ®-îc ph¸t triÓn,... a. Sù ph¸t triÓn kinh tÕ thÕ giíi sau chiÕn tranh thÕ giíi II vµ thùc tÕ ®Êt n-íc, c¸c n-íc §«ng Nam ¸ ®Ò ra ®-êng lèi c«ng nghiÖp ho¸ vµo ®Çu nh÷ng n¨m cña thËp kû 60 víi chÝnh s¸ch thay thÕ nhËp khÈu vµ sau ®ã chuyÓn sang chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch xuÊt khÈu, tù do ho¸ mËu dÞch, tËn dông vèn kü thuËt cña n-íc ngoµi. ChÝnh v× vËy ®· thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn kh«ng ngõng víi tèc ®é 5% vµo nh÷ng n¨m 50, 6% vµo nh÷ng n¨m 60 vµ ®¹t 7,2% vµo nh÷ng n¨m 70. ChÝnh nh÷ng thµnh qu¶ vÒ kinh tÕ nµy ®· liªn tôc c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n, hÖ thèng gi¸o dôc, y tÕ cã nh÷ng b-íc ph¸t triÓn míi,... Trªn c¬ së cña sù ph¸t triÓn n¨ng ®éng vÒ kinh tÕ, quan hÖ giao l-u hµng ho¸ gi÷a c¸c n-íc trong khu vùc ®· ®-îc thiÕt lËp víi quan ®iÓm chung lµ hç trî nhau cïng ph¸t triÓn. Hoµn c¶nh lÞch sö ®· t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸ch quan, chñ quan vµ sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a c¸c quèc gia trong khu vùc §«ng Nam ¸, lµ nh©n tè quan träng thóc ®Èy sù ra ®êi cña tæ chøc ASEAN. 2 Nh- chóng ta ®· biÕt, n¨m 1967 lµ n¨m ®¸nh dÊu sù ra ®êi cña ®øa con tinh thÇn - HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ vµ ngµy nay ASEAN ngµy cµng cã vai trß to lín kh«ng chØ ë §«ng Nam ¸, khu vùc Ch©u ¸ mµ c¶ khu vùc Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D-¬ng vµ thÕ giíi. Tuy r»ng, sù ra ®êi ASEAN khëi ®Çu kh«ng ®-îc su«n xÎ cho l¾m, c¸c n-íc trong ASEAN ®Òu cã nh÷ng tham väng riªng cña hä: Indonexia kh«ng giÊu giÕm tham väng vÞ trÝ l·nh ®¹o. Malaixia muèn lîi dông ASEAN nhc«ng cô ®èi phã víi xung ®ét chñng téc trong n-íc vµ tranh chÊp l·nh thæ víi c¸c quèc gia l©n bang. Philipin lo ng¹i xung ®ét víi Malaixia xung quanh vÊn ®Ò Sabah. Th²i Lan ho°ng sî “héi chøng céng s°n” lan to° tõ §«ng D­¬ng. Singapore t×m c¸ch kh¾c phôc thÕ bÞ c« lËp, thï ghÐt trong khu vùc. ChÝnh v× nh÷ng tham väng riªng nµy vµo thêi ®iÓm bÊy giê mµ ASEAN kh«ng thÓ trë thµnh mét tæ chøc chØ ®¹o thèng nhÊt siªu quèc gia, mµ chØ lµ c¬ quan phèi hîp ho¹t ®éng dung hoµ quyÒn lîi, chÕ -íc quyÒn lùc gi÷a c¸c quèc gia thµnh viªn. Vµ ®Æc ®iÓm nµy ®· chi phèi qu¸ tr×nh hîp t¸c an ninh - chÝnh trÞ cña ASEAN. §Ó thùc hiÖn môc tiªu hîp t¸c an ninh - chÝnh trÞ, ASEAN ¸p dông hai biÖn ph¸p: + Mét lµ: Thóc ®Èy quan hÖ h÷u nghÞ, t×m kiÕm con ®-êng th-¬ng l-îng ®Ó gi¶i quyÕt c¸c m©u thuÉn, tranh chÊp gi÷a c¸c héi viªn. + Hai lµ: Phèi hîp chÝnh s¸ch ngo¹i giao víi nhau ®Ó cã chiÕn s¸ch l-îc thèng nhÊt, nh»m ng¨n chÆn nguy c¬ x©m l-îc, lËt ®æ, can thiÖp tõ bªn ngoµi; chèng tham väng b¸ quyÒn cña c¸c n-íc lín ®ång thêi lîi dông m©u thuÉn cña c¸c n-íc lín: chñ ®éng t¹o lËp thÕ c©n b»ng an ninh chiÕn l-îc trong khu vùc. Môc tiªu v¯ quan ®iÓm cña ASEAN l¯ réng më v¯ liªn kÕt to¯n khu vùc “HiÖp héi më cöa cho tÊt c¶ c¸c n-íc trong khu vùc §«ng Nam ¸ t¸n thµnh c¸c môc ®Ých, nguyªn t¾c v¯ môc tiªu” ®± nªu trong tuyªn bè B¨ng Cèc 8/8/1967: Thóc ®Èy t¨ng tr-ëng kinh tÕ, tiÕn bé x· héi vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸, th«ng qua tõ nç lùc chung trªn tinh thÇn b×nh ®¼ng vµ hîp t¸c, thóc ®Èy hoµ b×nh vµ æn ®Þnh khu vùc; t«n träng c«ng lý, nguyªn t¾c ph¸p luËt vµ hiÕn ch-¬ng Liªn Hîp Quèc. §ång thêi tuyªn bè còng x¸c ®Þnh mèi quan hÖ hîp t¸c gi÷a c¸c n-íc trong khu vùc trªn tÊt c¶ c¸c mÆt c¬ b¶n nh- thóc ®Èy sù hîp t¸c vµ gióp ®ì lÉn nhau trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ x· héi, v¨n ho¸, khoa häc vµ kü thuËt, hµnh chÝnh vµ ®oµ t¹o,... b. V× mét §«ng Nam ¸ hïng m¹nh, víi vai trß lµ thµnh viªn trong khu vùc ViÖt Nam nhÊt thiÕt ph¶i tham gia HiÖp héi v× môc ®Ých vµ v× chÝnh ngay nhu cÇu héi nhËp quèc tÕ trong t-¬ng lai. Chóng ta trë thµnh quan s¸t viªn cña tæ chøc ASEAN 7 - 1992 ®± l¯ mét sù cè g¾ng kh«ng mÖt mài víi tinh thÇn “KhÐp l³i qu² khø, h­íng tíi t­¬ng lai”. Song viÖc ViÖt Nam tham gia ASEAN còng câ nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau trong c¸c n-íc thµnh viªn. Malaixia vµ Indonexia ñng hé ViÖt Nam tham gia, song Singapore vµ Th¸i Lan kh«ng t¸n thµnh. Malaixia vµ Indonexia cho r»ng: ViÖc ViÖt Nam nãi riªng vµ c¸c n-íc §«ng D-¬ng nãi chung tham gia ASEAN sÏ cã t¸c dông chñ yÕu trong lÜnh vùc hoµ b×nh, an ninh khu vùc, 3 bëi n-íc ta lµ n-íc lín thø hai trong khu vùc, lµ n-íc l¸ng giÒng cña Trung Quèc, cã tiÒm lùc quèc phßng m¹nh, ®· tõng chiÕn th¾ng nhiÒu n-íc ®Õn x©m l-îc,... vµ n­íc ta sÏ l¯ “n­íc ®Öm” gi÷a c²c n­íc trong khu vùc v¯ c²c n­íc ngo¯i khu vùc. Trong khi ®ã Th¸i Lan vµ Singapore xem ViÖt Nam lµ c¬ héi tèt ®Ó bu«n b¸n kinh doanh, ®Çu t-,... khi trë thµnh thµnh viªn ®Çy ®ñ cña ASEAN. Tuy nhiªn, viÖc ViÖt Nam gia nhËp ASEAN kh«ng ph¶i lµ hoµn toµn dÔ dµng nh- chóng ta ®· t-ëng do nh÷ng chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña ta tr-íc ®ã c¶n trë: N¨m 1978, ViÖt Nam ®-a qu©n vµo Campuchia gi¶i phãng nh©n d©n Campuchia khái ho³ diÖt chñng P«npèt v¯ ë l³i ®â 10 n¨m l¯ vi ph³m nguyªn t¾c “BÊt kh° x©m ph³m l±nh thæ” cña tæ chøc ASEAN. H¬n thÕ n÷a, sau nh÷ng biÕn cè biªn giíi ViÖt Nam - Trung Quèc n¨m 1979 còng khiÕn cho ASEAN b¨n kho¨n trong viÖc kÕt n³p thªm ViÖt Nam v¯o ASEAN bëi lÏ “ASEAN kh«ng muèn trë th¯nh mét sè n­íc chèng Trung Quèc”. Sau mét lo¹t nh÷ng thay ®æi trong chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña ViÖt Nam, víi ®-êng lèi ®èi ngo³i ®a d³ng ho², ®a ph­¬ng ho² v¯ b¯y tà quan ®iÓm “muèn l¯m b³n víi tÊt c° c²c n­íc” ®± t²c ®éng tÝch cùc tíi quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN. Héi nghÞ ngo¹i tr-ëng th-êng kú lÇn thø 27 (Tõ 22 - 27/7/1994) t¹i B¨ng Cèc ®· ®¸nh dÊu b-íc ngoÆt lín trong quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN, c¶ 6 n-íc thµnh viªn t¸n thµnh ®ãn nhËn ViÖt Nam tham gia ASEAN vµ mong muèn ViÖt Nam tham gia c¯ng sím c¯ng tèt. ¤ng G«choct«ng thñ t­íng Singapore nâi: “Câ ®­îc mét ASEAN víi toµn thÓ 10 n-íc thµnh viªn khu vùc §«ng Nam ¸ lµ mét h·nh diÖn” “ASEAN ph°i v­¬n tíi ®éi h×nh lín ®Ó gi¯nh lÊy sù kÝnh trãng cña thÕ giíi”. Vµ nh- mong muèn n¨m 1999 lÇn l-ît c¸c n-íc Mianma - Lµo - Campuchia lµ nh÷ng thµnh viªn cuèi cïng tham gia vµo mét ASEAN 10 quèc gia ®éc lËp. Sau khi lµ quan s¸t viªn cña ASEAN (7/1992), ViÖt Nam ®· tÝch cùc tham gia c¸c lÜnh vùc chuyªn ngµnh trªn c¸c lÜnh vùc: khoa häc kü thuËt, y tÕ, v¨n ho¸, m«i tr-êng vµ du lÞch,... dÇn dÇn quan hÖ ViÖt Nam - ASEAN ®-îc hoµn thiÖn vµo n¨m 1994. Vµ ®Ó ®¸nh dÊu, ®Æt nÒn mãng cho sù ph¸t triÓn trong quan hÖ ViÖt Nam ASEAN lµ viÖc ViÖt Nam chÝnh thøc lµ thµnh viªn thø 7 cña ASEAN vµo ngµy 28/7/1995. 1.2. ý nghÜa viÖc ViÖt Nam gia nhËp ASEAN. Quan hÖ kinh tÕ ngµy cµng më réng gi÷a c¸c quèc gia ®ã lµ yÕu tè thóc ®Èy qu¸ tr×nh hoµ nhËp cña ViÖt Nam vµo thÞ tr-êng khu vùc vµ thÕ giíi. §iÒu nµy cã ý nghÜa chÝnh trÞ x· héi kh«ng chØ víi ViÖt Nam mµ c¶ khu vùc. §¹i sø c¸c n-íc ASEAN t¹i ViÖt Nam khi nhËn ®Þnh vÒ ý nghÜa quan träng cña ViÖt Nam gia nhËp ASEAN viÕt: “.... ViÖt Nam gia nhËp ASEAN sÏ gãp phÇn to lín cho viÖc x©y dùng céng ®ång §«ng Nam ¸ ®· ®-îc ®Ò cËp ®Õn trong b¶n tuyªn ng«n thµnh lËp 4 ASEAN t¹i B¨ng Cèc. Cã ViÖt Nam ë ASEAN, viÔn c¶nh vÒ mét §«ng Nam ¸ thèng nhÊt rÊt cã thÓ trë thµnh hiÖn thùc trong mét t-¬ng lai kh«ng xa. ... ViÖc kÕt n¹p ViÖt Nam vµo khèi ASEAN sÏ ®em l¹i lîi Ých cho c¶ ViÖt Nam, sÏ lµ mét thµnh viªn h÷u Ých chØ trong viÖc thóc ®Èy hîp t¸c vµ hîp nhÊt kinh tÕ gi÷a c¸c n-íc ASEAN mµ cßn gãp phÇn quan träng trong viÖc duy tr× hoµ b×nh vµ thÞnh v-îng trong khu vùc. Víi t- c¸ch lµ n-íc thµnh viªn ASEAN ViÖt Nam sÏ gi÷ v÷ng ®-îc møc t¨ng tr-ëng kinh tÕ nhê bu«n b¸n vµ ®Çu t- n-íc ngoµi vµo nhiÒu h¬n. ViÖt Nam gia nhËp ASEAN còng sÏ mang l¹i sù n¨ng ®éng h¬n cho nÒn kinh tÕ cña c¸c n-íc trong khu vùc v× nguån tµi nguyªn cña ViÖt Nam phÇn lín cßn rÊt nhiÒu”. Ngoµi ra th«ng qua héi nhËp ASEAN ViÖt Nam sÏ häc hái ®-îc rÊt nhiÒu ë c¸c n-íc thµnh viªn, nh- kinh nghiÖm cña Th¸i Lan - Philipin vÒ n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n, kinh nghiÖm cña Singapore vÒ tæ chøc thÞ tr-êng vèn. Kinh nghiÖm cña Malaixia vµ Indonexia vÒ chÕ biÕn vµ xuÊt khÈu kho¸ng s¶n,... 2. Th¸ch thøc ®èi víi ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp ASEAN Tr-íc tiªn, ph¶i nãi r»ng sù tôt hËu vÒ c«ng nghÖ lµ yÕu tè ®Çu tiªn g©y trë ng¹i cho ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp, víi 60% c«ng nghÖ ®· ®i vµo qu¸ tr×nh th¶i håi th× tr¸i l¹i vÉn tån t¹i trong nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt ë ViÖt Nam. Chóng ta ®i sau hä tõ 20 ®Õn 25 n¨m, ®iÒu ®ã g©y trë ng¹i rÊt lín ®Õn vÊn ®Ò s¶n phÈm xuÊt khÈu cña ta vµo thÞ tr-êng khu vùc. Vµo nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 70, c¸c n-íc ASEAN ®· chuyÓn h-íng chiÕn l-îc kinh tÕ h-íng vÒ xuÊt khÈu rÊt sím vµ trªn c¬ së ®ã c¸c n-íc ASEAN ®¹t ®-îc tèc ®é t¨ng tr-ëng cao 7% ®Õn 98%, tØ lÖ tiÕt kiÖm còng t¨ng lªn t-¬ng xøng víi tèc ®é ph¸t triÓn (tiÕt kiÖm cña hä chiÕm trung b×nh 40% GDP, trong khi ®ã ViÖt Nam hiÖn nay tiÕt kiÖm cho ®Çu t- chØ chiÕm 28% GDP vµ chiÕn l-îc cho n¨m 2005 l-îng tiÕt kiÖm cho ®Çu t- t¨ng lªn 35% GDP) , cïng víi sù t¨ng tr-ëng cña nÒn kinh tÕ, møc thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng-êi cao, nh×n chung c¬ së h¹ tÇng vµ kü thuËt c«ng nghÖ, kinh nghiÖm qu¶n lý, Marketing cña c¸c n-íc ASEAN h¬n h¼n ViÖt Nam. XÐt vÒ c¬ cÊu kinh tÕ, mµ ta tËp chung vµo c¬ cÊu ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam vµ ASEAN cã nhiÒu ®iÓm t-¬ng ®ång. Trong giai ®o¹n hiÖn nay khi mµ c¸c n-íc ASEAN ®ang khã kh¨n trong viÖc tiªu thô s¶n phÈm xuÊt khÈu truyÒn thèng vµ hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn do chÝnh s¸ch b¶o hé mËu dÞch vµ b¶o hé c«ng nghiÖp cña Mü, NhËt B¶n - EU ngµy cµng chÆt chÏ, gi¶m khèi l-îng bu«n b¸n víi c¸c n-íc ASEAN, th× ViÖt Nam chóng ta còng cÇn tiªu thô nh÷ng s¶n phÈm t-¬ng tù. H¬n thÕ n÷a, khi tr×nh ®é c«ng nghÖ cña ta l¹c hËu h¬n so víi quèc tÕ nãi chung vµ c¸c n-íc ASEAN nãi riªng th× chÝnh chóng ta l¹i ph¶i chÞu søc Ðp tõ chÝnh c¸c quèc gia ASEAN khi hä muèn chuyÓn giao c«ng nghÖ kü thuËt l¹c hËu vµo §«ng 5 D-¬ng lµm h¹n chÕ ®èi víi nhu cÇu hiÖn ®¹i ho¸, c«ng nghiÖp ho¸ cña chóng ta. ChÝnh nh÷ng ®iÒu nµy nã ®ßi hái b¶n th©n chóng ta khi tham gia chuyÓn giao ph¶i cã nh÷ng c¬ quan thÈm ®Þnh, xÐt duyÖt tr×nh ®é c«ng nghÖ mét c¸ch khoa häc vµ kh¾t khe, c¬ chÕ qu¶n lý cña chóng ta còng ph¶i nghiªm ngÆt h¬n trong viÖc ®¸nh gi¸ ®óng tuæi vµ tr×nh ®é c«ng nghÖ. Quan hÖ mËu dÞch ViÖt Nam - ASEAN ch-a tho¸t khái c¬ cÊu gi¶n ®¬n, c¸n c©n th-¬ng m¹i cßn mÊt c©n ®èi lín, tØ lÖ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®Õn thÞ tr-êng ASEAN míi chØ chiÕm gÇn 30% gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam, trong khi ®ã hµng nhËp khÈu tõ c¸c n-íc ASEAN chiÕm h¬n 45% gi¸ trÞ nhËp khÈu cña ViÖt Nam. Tr-íc t×nh h×nh nµy, ®ßi hái chÝnh b¶n th©n chóng ta ph¶i kh¾c phôc vµ x¸c ®Þnh c¬ cÊu ngµnh hµng xuÊt khÈu cña m×nh ra lµm sao tr¸nh t×nh tr¹ng mÊt c©n ®èi. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, khi ®· lµ thµnh viªn ®Çy ®ñ cña ASEAN ViÖt Nam ph°i tu©n thñ theo c²c “luËt ch¬i” m¯ tæ chøc ®Ò ra. Chóng ta nhÊt thiÕt ph¶i tham gia tæ chøc mËu dÞch tù do AFTA mµ ph¶i tu©n thñ c¸c qui chÕ HiÖp ®Þnh -u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung (CEPT). §©y lµ c¬ héi vµ còng ®ång thêi lµ khã kh¨n cho chóng ta trong qu¸ tr×nh héi nhËp vµo m¹ng l-íi mËu dÞch réng lín cña c¸c n-íc ASEAN. Chóng ta ®Æt môc tiªu vµo n¨m 2008 tØ lÖ trao ®æi néi bé ASEAN t¨ng tõ 18% gi¸ trÞ ngo¹i th-¬ng lªn 50% gi¸ trÞ ngo¹i th-¬ng cña ASEAN. Sù héi nhËp, x©m nhËp thÞ tr-êng quèc tÕ theo c¶ hai chiÒu sÏ ®Æt ViÖt Nam vµo thÕ c¹nh tranh gay g¾t ®Æc biÖt hä l¹i lµ nh÷ng n-íc cã kinh nghiÖm. Vµ mét ®iÒu khiÕn chóng ta ph¶i lo nghÜ lµ liÖu ViÖt Nam cã thÓ trë thµnh n¬i cung cÊp lao ®éng vµ nguyªn liÖu thuÇn tuý cho c¸c n-íc ASEAN. Mét thiÖt thßi n÷a mµ ViÖt Nam còng ph¶i g¸nh chÞu ®ã lµ trong qui ®Þnh cña CEPT kh«ng gi¶m thuÕ quan cho c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp. Trong khi hµng n«ng s¶n l¹i lµ s¶n phÈm chñ lùc trong c¬ cÊu hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam hiÖn nay. §iÒu nµy ®ßi hái c¸c nhµ l·nh ®¹o ViÖt Nam trong th-¬ng l-îng néi bé ASEAN sÏ c©n nh¾c trong nh÷ng lÇn häp tíi. 3. ThuËn lîi vµ khã kh¨n khi ViÖt Nam tham gia AFTA 3.1. HiÖp ®Þnh thuÕ quan cã hiÖu lùc chung CEPT ®Ó thµnh lËp khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN - AFTA. HiÖp ®Þnh thuÕ quan CEPT thùc chÊt lµ c¬ së ®Ó ASEAN ¸p dông vµ h×nh thµnh khèi mËu dÞch tù do §«ng Nam ¸. V× vËy ®Ó n¾m v÷ng “luËt ch¬i” khi thùc hiÖn AFTA chóng ta ph¶i xem xÐt nh÷ng néi dung mµ CEPT ®· thùc hiÖn. * Nh÷ng vÊn ®Ò ®-îc ®Ò cËp trong CEPT. - Mäi thµnh viªn sÏ tham gia vµo CEPT. - Sö dông m· HS 6 sè ®Ó m· ho¸ c¸c s¶n phÈm. 6 - §-îc phÐp lo¹i trõ mét sè s¶n phÈm cô thÓ theo m· cÊp 8/9 nÕu c¸c n-íc thµnh viªn nµo t¹m thêi s½n sµng ®-a nh÷ng s¶n phÈm Êy vµo CEPT. - §-îc phÐp lo¹i trõ ®èi víi nh÷ng s¶n phÈm nh¹y c¶m ra khái CEPT ®ång thêi kh«ng ®-îc ®ßi hái nh÷ng -u ®·i miÔn trõ dµnh cho s¶n phÈm Êy mµ HiÖp ®Þnh qui ®Þnh. §ång thêi trong HiÖp ®Þnh còng qui ®Þnh: - Mét s¶n phÈm ®-îc xem lµ cã xuÊt xø tõ c¸c n-íc ASEAN nÕu thµnh phÇn nguyªn liÖu cÊu thµnh s¶n phÈm cã 40% lµ cã xuÊt xø tõ ASEAN. - Nh÷ng n-íc thµnh viªn ®· c¾t gi¶m thuÕ cho nh÷ng s¶n phÈm ®-îc tho¶ m·n ë ®©y tõ 20% vµ d-íi 20% gi¶m xuèng 0-5% bu«n b¸n theo kÕ ho¹ch CEPT. - Cho phÐp c¸c n-íc thµnh viªn t×m thªm c¸c biÖn ph¸p cho lÜnh vùc hîp t¸c biªn giíi vµ kh«ng biªn giíi ®Ó hç trî cho môc tiªu tù do ho¸ mËu dÞch. - Duy tr× chÕ ®é -u ®·i gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn. C¸c n-íc thµnh viªn cam kÕt kh«ng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p tÝnh gi¸ trÞ thu thuÕ cña h¶i quan, thu c¸c lo¹i phÝ míi hoÆc c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ th-¬ng m¹i nh»m v« hiÖu ho¸ nh÷ng -u ®·i miÔn trõ. 3.2. HiÖp ®Þnh khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA). 3.2.1. HiÖp ®Þnh khung vÒ ®Èy m¹nh hîp t¸c kinh tÕ ASEAN (Frame work Agreement on Enhancing ASEAN Economic Coporation). a. LÜnh vùc hîp t¸c: * Trong th-¬ng m¹i: - TÊt c¶ c¸c n-íc thµnh viªn ASEAN tho¶ thuËn thµnh lËp vµ tham gia khu vùc mËu dÞch tù do AFTA trong 15 n¨m d-íi sù gi¸m s¸t, kiÓm tra, ®iÒu phèi cña mét héi ®ång ë cÊp Bé tr-ëng. - AFTA ho¹t ®éng theo HiÖp ®Þnh CEPT, ®èi víi nh÷ng s¶n phÈm kh«ng cã trong CEPT ¸p dông tho¶ thuËn -u ®·i th-¬ng m¹i ASEAN PTA (The ASEAN Pefezential Trading Arrangement). - Cho phÐp c¸c n-íc thµnh viªn gi¶m hoÆc huû bá hµng rµo phi quan thuÕ trong xuÊt nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm ®· ®-îc tho¶ thuËn trong c¸c ch-¬ng tr×nh hiÖn cã hoÆc c¸c ch-¬ng tr×nh kh¸c sÏ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng. - C¸c n-íc thµnh viªn t×m kiÕm thªm c¸c biÖn ph¸p cho c¸c lÜnh vùc hîp t¸c chung biªn giíi hoÆc kh«ng chung biªn giíi ®Ó hç trî cho tù do ho¸ th-¬ng m¹i. * Hîp t¸c vÒ c«ng nghiÖp, kho¸ng s¶n vµ n¨ng l-îng. * Hîp t¸c vÒ tµi chÝnh ng©n hµng. * Hîp t¸c vÒ l-¬ng thùc n«ng, l©m nghiÖp. 7 th× vÉn ®-îc h-ëng nh÷ng -u ®·i miÔn trõ cña HiÖp ®Þnh. b. S¶n phÈm: HiÖp ®Þnh qui ®Þnh nh÷ng s¶n phÈm ®-îc h-ëng nh÷ng qui chÕ cña HiÖp ®Þnh bao gåm tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm chÕ t¹o: - Hµng c«ng cô s¶n xuÊt. - N«ng s¶n chÕ biÕn (víi n«ng s¶n th« sÏ cã qui ®Þnh riªng). c. LÞch tr×nh gi¶m thuÕ. + TiÕn hµnh gi¶m møc thuÕ xuÊt xuèng cßn 20% trong thêi gian tõ 5-8 n¨m vµ c¸c n-íc thµnh viªn sÏ thùc hiÖn gi¶m thuÕ hµng n¨m theo c«ng thøc: (X - 20)% / 5 X: Møc thuÕ xuÊt hiÖn ®ang ¸p dông cña mçi n-íc thµnh viªn. + TiÕp tôc gi¶m møc thuÕ xuÊt tõ 20% hoÆc d-íi 20% trong thêi gian 5 n¨m. Vµ møc gi¶m tèi thiÓu lµ 5% l-îng ®-îc gi¶m. + §èi víi nh÷ng s¶n phÈm hiÖn ®ang cã thuÕ xuÊt 20% hoÆc d-íi 20% (vµo thêi ®iÓm 1/1/1993) th× c¸c n-íc thµnh viªn sÏ quyÕt ®Þnh ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ riªng vµ gi÷a c¸c n-íc ®-îc phÐp tho¶ thuËn gi¶m thuÕ xuèng cßn 0-5% ®èi víi tõng lo¹i s¶n phÈm. + C¸c s¶n phÈm hiÖn ®ang cã møc thuÕ xuÊt 20% hoÆc d-íi 20% vÉn ®-îc h-ëng -u ®·i miÔn trõ. + Kh«ng b¾t buéc c¸c n-íc thµnh viªn ph¶i gi¶m thuÕ xuÊt ngay xuèng 0-5%. d. Nh÷ng qui ®Þnh kh¸c. - Gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn sÏ huû bá sè l-îng víi nh÷ng s¶n phÈm n»m trong kÕ ho¹ch CEPT, ®-îc h-ëng -u ®·i miÔn trõ. - Sau khi nh÷ng s¶n phÈm ®-îc h-ëng -u ®·i miÔn trõ sÏ tõng b-íc huû bá hµng rµo phi quan thuÕ trong thêi h¹n 5 n¨m. - C¸c n-íc thµnh viªn sÏ cã ngo¹i lÖ trong chÕ ®é h¹n chÕ ngo¹i hèi cña m×nh cã liªn quan ®Õn thanh to¸n c¸c s¶n phÈm. * Hîp t¸c vÒ viÔn th«ng. Kh«ng chØ dõng ë ®ã ASEAN cßn t¨ng c-êng hîp t¸c gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn trong lÜnh vùc nghiªn cøu, chuyÓn giao kü thuËt, du lÞch, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc, khuyÕn khÝch quan hÖ tay ®«i gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn víi c¸c n-íc ngoµi khèi, cho phÐp kinh tÕ t- nh©n tù do ho¹t ®éng c¶ trong vµ ngoµi khèi. 8 3.2.2. Tuyªn bè Singapore 1992 (Singapore Declaration 1992). Sau 25 n¨m thµnh lËp, t¹i Héi nghÞ th-îng ®Ønh ASEAN lÇn thø IV t¹i Singapore ®· më ra mét thêi kú míi cho sù hîp t¸c gi÷a c¸c n-íc trong khèi, ë ®ã tuyªn bè Singapore ®· nªu râ quan ®iÓm, lËp tr-êng, ph-¬ng h-íng hîp t¸c, ®èi ngo¹i cña ASEAN. * H-íng hîp t¸c kinh tÕ ASEAN. Nç lùc ®Èy m¹nh hîp t¸c kinh tÕ gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn ASEAN theo tinh thÇn HiÖp ®Þnh khung vÒ ®Èy m¹nh hîp t¸c kinh tÕ ASEAN. - ThiÕt lËp khu vùc mËu dÞch tù do AFTA, lÊy kÕ ho¹ch thuÕ quan -u ®·i h÷u hiÖu chung CEPT lµm c¬ chÕ ho¹t ®éng, phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2003 møc thuÕ h÷u hiÖu 0-3%. - T¨ng c-êng ®Çu t- trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp. - Hîp t¸c tµi chÝnh, t¹o ®iÒu kiÖn tù do chu chuyÓn vèn vµ c¸c nguån tµi chÝnh kh¸c. - §Èy m¹nh hîp t¸c khu vùc, x©y dùng c¬ së h¹ tÇng, n©ng cao vµ c¶i tiÕn hÖ thèng b-u ®iÖn, viÔn th«ng víi chÊt l-îng cao, gi¸ thÊp. - LÊy viÖc hîp t¸c gi÷a c¸c n-íc trong ASEAN vµ ngoµi ASEAN lµm nhiÖm vô bæ trî cho viÖc ph¸t triÓn thÞ tr-êng cña ASEAN. - T¨ng c-êng vµ thiÕt lËp hîp t¸c víi c¸c n-íc kh¸c, tæ chøc kinh tÕ kh¸c: APEC - EAEC (East Asia Economic Caucus). - §Èy m¹nh hîp t¸c trong c¸c lÜnh vùc cã liªn quan ®Õn kinh tÕ: khoa häc, chuyÓn giao kü thuËt vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. - T¨ng c-êng hîp t¸c ®èi tho¹i quèc tÕ nh»m më réng thÞ tr-êng. - TËp chung hîp t¸c trong lÜnh vùc b¶o toµn nguån n¨ng l-îng, kh«ng ngõng nghiªn cøu nhiªn liÖu thay thÕ. - T«n träng vµ ph¸t huy nguyªn t¾c th-¬ng m¹i réng më tù do cña GATT. 3.3. ThuËn lîi khã kh¨n khi ViÖt Nam tham gia AFTA. Víi tinh thÇn chung cña HiÖp ®Þnh khung AFTA trªn nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña CEPT ®Ó thÊy râ thuËn lîi vµ khã kh¨n trong viÖc thùc hiÖn AFTA ta sÏ nghiªn cøu nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña ViÖt Nam víi c¸c n-íc ASEAN. Khã kh¨n: §Çu tiªn ta ph¶i kÓ ®Õn nh÷ng hËu qu¶ nÆng nÒ cña qu¸ khø ®em l¹i. §iÒu nµy còng cã nghÜa dÉn ®Õn sù kh¸c nhau vÒ thÓ chÕ kinh tÕ vµ c¬ chÕ qu¶n lý, chuyÓn ®æi tõ nÒn kinh tÕ tËp chung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng trong ®iÒu kiÖn c¸c quan hÖ thÞ tr-êng ch-a thùc sù tr-ëng thµnh. 9 - Thø ®Õn, ®ã lµ kho¶ng c¸ch vÒ tr×nh ®é c«ng nghÖ ph¸t triÓn kinh tÕ gi÷a ViÖt Nam vµ c¸c n-íc ASEAN. §ã lµ bÊt lîi vµ mèi lo ng¹i lín trong qu¸ tr×nh hoµ nhËp. - C¹nh tranh gay g¾t trong thÞ tr-êng ®Çu t- do s¶n phÈm xuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam vµ c¸c n-íc ASEAN t-¬ng ®èi gièng nhau mµ tr×nh ®é c«ng nghÖ cña ViÖt Nam l¹i ®i sau c¸c n-íc ASEAN kh¸c tõ 15 ®Õn 20 n¨m. - VÊn ®Ò con ng-êi ®èi víi ViÖt Nam l¹i lµ vÊn ®Ò ®¸ng lo ng¹i nhÊt kÓ c¶ vÒ tr×nh ®é qu¶n lý kinh tÕ cña c¸n bé qu¶n lý, ch-a ®¸p øng ®-îc yªu cÇu ®Æt ra cña t×nh h×nh míi. ThuËn lîi: ViÖt Nam vµ c¸c n-íc ASEAN lµ nh÷ng l¸ng giÒng l©u ®êi trong giao l-u kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ chóng ta t-¬ng ®èi hiÓu biÕt lÉn nhau v× vËy chóng ta sÏ cã nh÷ng lîi thÕ cô thÓ trong viÖc bu«n b¸n th-¬ng m¹i. - Cã ®iÒu kiÖn thu hót ®-îc nhiÒu vèn ®Çu t- tõ nh÷ng n-íc thõa vèn, cã hµm l-îng kü thuËt cao: Singapore - Th¸i Lan,... - Sö dông lao ®éng rÎ trong n-íc b»ng c¸ch tham gia chuyÓn giao nh÷ng c«ng nghÖ th©m dông lao ®éng tõ c¸c n-íc trong khèi. - TËn dông lao ®éng rÎ cã hµm l-îng chÊt x¸m cao ®Ó ®Èy m¹nh xuÊt khÈu hµng ho¸ ViÖt Nam sang c¸c n-íc khu vùc. - Sö dông vèn vµ kü thuËt cao cña c¸c n-íc trong khu vùc nh»m khai th¸c tµi nguyªn vµ x©y dùng c¬ së h¹ tÇng. - Khi tham gia thùc hiÖn AFTA chóng ta sÏ ®-îc h-ëng qui chÕ hÖ thèng -u ®±i thuÕ quan phæ cËp (GSP) cña Mü l¯: “Trî gi² nguyªn liÖu cho phÐp nhËp ®Ó s°n xuÊt hµng ho¸ ®ã ph¶i d-íi 65% cña toµn bé gi¸ trÞ cña s¶n phÈm ®ã khi vµo l·nh thæ h°i quan Mü” v¯ “Gi² trÞ mét s°n phÈm ®­îc chÕ t³o ë hai hoÆc trªn hai n­íc l¯ héi viªn cña mét hiÖp héi kinh tÕ, liªn minh thuÕ quan, khu vùc mËu dÞch tù do th× coi nh­ l¯ s°n phÈm cña mét n­íc”. V× vËy ta câ ®iÒu kiÖn khi nhËp nguyªn liÖu cña c¸c n-íc ASEAN kh¸c ®Ó s¶n xuÊt mµ s¶n phÈm ®ã vÉn ®-îc h-ëng GSP. 4. AFTA víi th-¬ng m¹i vµ s¶n xuÊt trong n-íc cña ViÖt Nam Thùc chÊt cña vÊn ®Ò nµy lµ chóng ta xem xÐt kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng ho¸ ViÖt Nam so víi hµng ho¸ c¸c n-íc ASEAN kh¸c trªn thÞ tr-êng trong n-íc, thÞ tr-êng ASEAN vµ ngoµi ASEAN. Song ta thÊy, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét hµng ho¸ phô thuéc vµo gi¸ c¶ - chñng lo¹i, mÉu m· vµ kh¶ n¨ng th©m nhËp thÞ tr-êng. ViÖc thùc hiÖn AFTA sÏ dÉn ®Õn xo¸ bá thuÕ nhËp khÈu trong néi bé c¸c n-íc ASEAN, nh-ng gi÷ nguyªn thuÕ nhËp khÈu víi thÕ giíi bªn ngoµi ®iÒu nµy dÉn ®Õn ba hiÖu qu¶: - Ph©n bè l¹i c¸c luång bu«n b¸n gi÷a c¸c n-íc ASEAN; - Sù thay ®æi trong bu«n b¸n víi c¸c n-íc ngoµi khu vùc vµ lµm thay ®æi luång ®Çu t-, h×nh 10 thµnh qu¸ tr×nh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt ®ång thêi t¹o sù kiÓm so¸t vµ phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c n-íc AFTA trong bu«n b¸n néi bé vµ t-¬ng quan víi bªn ngoµi. Cïng víi viÖc h×nh thµnh khu vùc mËu dÞch tù do FTA lµ sù t¨ng lªn trong tÝnh c¹nh tranh cña hµng ho¸, ®ßi hái c¸c n-íc ph¶i cã kÕ ho¹ch chuyªn m«n ho¸ s¶n phÈm cao h¬n. Sù vËn ®éng cña thÞ tr-êng lµ chuyÓn c¸c c¬ së s¶n xuÊt tõ n¬i gi¸ thµnh cao ®Õn n¬i gi¸ thµnh thÊp. Møc chªnh lÖch gi¸ thµnh cµng lín th× luång di chuyÓn s¶n xuÊt sÏ cµng m¹nh. Cô thÓ ®èi víi ViÖt Nam sÏ cã t¸c ®éng: * §èi víi xuÊt khÈu: Møc thuÕ quan thÊp, viÖc th©m nhËp thÞ tr-êng vµ chuyÓn hµng ho¸ vµo c¸c n-íc kh¸c hoµn toµn dÔ dµng, ®iÒu nµy chøng tá AFTA t¹o ®iÒu kiÖn cho xuÊt khÈu hµng ho¸ vµo thÞ tr-êng ASEAN. Mét thÞ tr-êng réng lín víi 10 thµnh viªn (500 triÖu d©n). §iÒu nµy gióp huy ®éng tiÒm n¨ng lao ®éng vµ tµi nguyªn dåi dµo cña ViÖt Nam vµo ph¸t triÓn xuÊt khÈu. Trong nh÷ng n¨m qua, tèc ®é t¨ng kim ng¹ch bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi thÞ tr-êng ASEAN t¨ng 27%, víi doanh sè bu«n b¸n 1/3 kim ng¹ch ngo¹i th-¬ng n-íc nhµ, ®iÒu nµy cã ®-îc lµ do: Thø nhÊt: VÒ c¸n c©n bu«n b¸n n-íc ta vÉn ®ang ë thÕ nhËp siªu víi thÞ tr-êng ASEAN, song xuÊt khÈu cã xu h-íng gia t¨ng do viÖc chóng ta xuÊt khÈu dÇu th« sang Singapore t¨ng lªn (n¨m 1999 ta xuÊt ®-îc 14.300 ngh×n tÊn), triÓn väng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang thÞ tr-êng ASEAN ch-a cã nhiÒu høa hÑn thay ®æi m¹nh, do c¬ cÊu mÆt hµng xuÊt khÈu. . Thø hai: Do c¬ cÊu mÆt hµng xuÊt khÈu cña ta sang thÞ tr-êng ASEAN chñ yÕu lµ nh÷ng mÆt hµng n«ng s¶n s¬ chÕ thuéc lo¹i nh¹y c¶m vµ nh¹y c¶m cao lµm chËm qu¸ tr×nh gi¶m thuÕ. Sè c¸c mÆt hµng n«ng s¶n ®-îc bæ xung thªm vµo AFTA chØ chiÕm mét tØ träng nhá mµ sè l-îng cña ta l¹i rÊt lín, ®ã lµ mét thiÖt thßi cña chóng ta. §èi t-îng chñ yÕu cña CEPT lµ c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp chÕ biÕn, v× vËy tr-íc t×nh tr¹ng c«ng nghiÖp hiÖn t¹i chóng ta ph¶i ®èi ®Çu kh«ng c©n xøng víi c¸c n-íc ASEAN cã kü thuËt cao nh- Singapore, Malaixia. Nh- vËy, víi c¬ cÊu xuÊt khÈu nh- hiÖn nay, lîi Ých mµ chóng ta thu ®-îc tõ AFTA kh«ng ®¸ng kÓ, do søc c¹nh tranh vµ -u ®·i víi hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ta cßn thÊp kÐm so víi khu vùc. §èi diÖn víi thùc tÕ vµ t-¬ng lai th× chóng ta chØ cã thÓ c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng ASEAN nh÷ng s¶n phÈm mang tÝnh ®éc ®¸o cña b¶n s¾c ViÖt Nam. Thø 3: Víi 2/3 doanh sè bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi ASEAN ®-îc vËn chuyÓn vµ lÊy Singapore lµm thÞ tr-êng trung gian, ®iÒu ®ã còng g©y tæn thÊt rÊt nhiÒu cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam tham gia xuÊt khÈu. Cßn víi c¸c n-íc kh¸c: 11 Malaixia - Th¸i Lan, Philipin hµng ViÖt Nam chñ yÕu lµ n«ng s¶n ch-a chÕ biÕn vµ ®Òu thuéc lo¹i hµng nh¹y c¶m v× vËy kh«ng ®-îc h-ëng quyÒn lîi c¾t gi¶m thuÕ. Nãi tãm l¹i, CEPT ch-a c¶i thiÖn ®-îc thÞ tr-êng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo thÞ tr-êng ASEAN mµ chØ cã t¸c dông sang thÞ tr-êng kh¸c do viÖc h¹ ®-îc chi phÝ s¶n xuÊt do nhËp nguyªn liÖu cña c¸c n-íc ASEAN. * §èi víi nhËp khÈu: Víi 857 mÆt hµng ViÖt Nam nhËp khÈu ®· cã trong qui chÕ c¾t gi¶m thuÕ cña CEPT tõ 1/1996, ®iÒu nµy g©y cho c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam sím ph¶i c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng quèc tÕ trong ®iÒu kiÖn tôt hËu vÒ c«ng nghÖ hiÖn t¹i, hµng ViÖt Nam thua vÒ chÊt l-îng, chñng lo¹i vµ sè l-îng. V× vËy ViÖt Nam ®ang ph¶i chÞu søc Ðp vÒ kh¶ n¨ng chiÕm lÜnh thÞ phÇn trªn chÝnh thÞ tr-êng néi ®Þa. Hµng ho¸ nhËp trµn ngËp thÞ tr-êng néi ®Þa g©y khã kh¨n cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt trong n-íc: dÖt, giÇy dÐp, hµng c¬ khÝ,... VÊn ®Ò ®Æt ra víi ViÖt Nam lµ ph¶i c¬ cÊu mÆt hµng xuÊt khÈu nh- thÕ nµo ®Ó ®ñ søc c¹nh tranh víi hµng ho¸ trong khu vùc vµ thÕ giíi, liÖu chóng ta cã nªn b¶o hé tiÕp tôc ®èi víi mét sè hµng ho¸. Theo t«i, ®Ó ®¶m b¶o c¹nh tranh, nhµ n-íc nªn chØ x¸c ®Þnh mét sè s¶n phÈm tr-íc m¾t ch-a cã trong CEPT song sÏ cã mÆt trong ®ã ®Ó b¶o hé vµ qui ®Þnh thêi gian cô thÓ cho tõng mÆt hµng nh»m ®uæi kÞp vµ v-ît c¸c n-íc ASEAN trong t-¬ng lai (kho¶ng tõ 5-8 n¨m) nÕu kh«ng sÏ bÞ th¶i lo¹i. §©y lµ th¸ch thøc mµ AFTA ®Æt ra cho c¸c nhµ s¶n xuÊt ViÖt Nam. ViÖc tham gia AFTA sÏ t¨ng nguån FDI vµo ViÖt Nam tõ c¸c n-íc trong ASEAN vµ ngoµi ASEAN. Song vÊn ®Ò víi chóng ta lµ lµm sao sö dông FDI cã hiÖu qu¶ v× thùc tÕ FDI chØ cã t¸c dông t¨ng tr-ëng kinh tÕ chø kh«ng n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh. §ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò mµ AFTA ®em ®Õn cho s¶n xuÊt vµ ®Çu t- trong n-íc cña ViÖt Nam. Lý thuyÕt “§¯n nh³n bay” lóc n¯y ch¾c ch¾n ph²t huy t²c dông. II-/ ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp WTO 1. §µm ph¸n vµ ViÖt Nam gia nhËp WTO. Trong xu thÕ héi nhËp quèc tÕ thóc ®Èy, ®ßi hái c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ph¶i cã nh÷ng b-íc thay ®æi nhÊt ®Þnh cïng hoµ m×nh vµo céng ®ång nh»m ph¸t triÓn nç lùc hoµ b×nh vµ kinh tÕ quèc gia. Kh«ng chØ dõng l¹i ë nh÷ng quan hÖ l©n bang khu vùc mµ tr¸i l¹i chóng ta ph¶i chñ ®éng hoµ m×nh vµo thÕ giíi tham gia hoµ nhËp vµo c¸c tæ chøc quèc tÕ: Liªn Hîp Quèc (UMDF); HiÖp héi c¸c quèc gia Ch©u ¸ Th¸i B×nh D-¬ng APEC; Tæ chøc c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ (ASEAN) vµ WTO. Song vÊn ®Ò víi chóng ta lµ ph¶i lµm sao ®Ó ®-îc h-ëng nh÷ng tèi huÖ quèc mµ WTO ®em l¹i cho viÖc réng më cña chóng ta. VÊn ®Ò ®Çu tiªn ®Ó tham gia lµ lµm sao ®µm ph¸n nh»m tho¶ thuËn vµ ®-îc sù ®¸p øng cña c¸c quèc gia trong viÖc 12 ViÖt Nam gia nhËp WTO. Thùc chÊt cña vÊn ®Ò ®µm ph¸n ViÖt Nam WTO lµ vÊn ®Ò lµm sao cho Mü chÊp nhËn sù cã mÆt cña chóng ta trong WTO, bëi lü Mü ®ãng vai trß “l±nh ®³o” trong c²c vÊn ®Ò cña WTO: XÐt vÒ ph­¬ng diÖn thÞ tr­êng th× Mü lµ thÞ tr-êng hÊp dÉn nhÊt mµ tÊt c¶ c¸c n-íc ®Òu t×m kiÕm ®Ó n©ng cao lîi Ých kinh tÕ cña m×nh. ViÖc ®µm ph¸n më cöa thÞ tr-êng cña ViÖt Nam - WTO thùc chÊt lµ ®µm ph¸n ViÖt - Mü nh»m ®¹t ®-îc nh÷ng sù nh-îng bé cña Mü víi ViÖt Nam trªn c¬ së cã ®i cã l¹i. H¬n thÕ n÷a, nÕu chóng ta cã lµ thµnh viªn cña WTO ®i n÷a mµ kh«ng ®¹t ®-îc mét sù tho¶ thuËn nµo víi Mü th× còng kh«ng ®-îc h-ëng qui chÕ MFN vµ GSP. Do vËy ®µm ph¸n song ph-¬ng ViÖt - Mü cã tÝnh ®éc lËp vµ then chèt víi viÖc gia nhËp WTO. . Kh«ng chØ dõng ë ®ã, trë ng¹i cßn ®Õn ViÖt Nam trªn con ®-êng gia nhËp WTO lµ LuËt Jackson - Vanik, luËt chèng b¸n ph¸ gi¸ vµ ®èi kh¸ng cña Mü (AD & CVD law) liªn quan ®Õn c¬ chÕ qu¶n lý gi¸ c¶ vµ sù can thiÖp cña Nhµ n-íc vµo c«ng nghiÖp vµ c¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc (SOEs) v× vËy viÖc xem xÐt l¹i chÝnh s¸ch c«ng nghiÖp vµ c¸c SOEs lµ ®iÒu quan träng mµ chóng ta ph¶i lµm. V× vËy ®iÒu c¬ b¶n víi chóng ta lµ ph¶i lµm sao tho¶ hiÖp nh»m ®¹t ®-îc nh÷ng -u ®·i trong MFN vµ GSP cña Mü tr-íc khi lµ thµnh viªn chÝnh thøc cña WTO. 2. WTO - c¬ chÕ mang l¹i sù tin cËy cña quèc tÕ vµo chÝnh s¸ch cña mçi quèc gia. Thµnh lËp vµo th¸ng 1/1995, WTO nh»m qu¶n lý c¸c hiÖp -íc th-¬ng m¹i ®a biªn ®-îc th-¬ng l-îng bëi c¸c thµnh viªn cña tæ chøc nµy. Khi hiÓu vÒ WTO ta còng cã thÓ cã hai c¸ch hiÓu: Thø nhÊt: WTO lµ mét c¬ quan ®-îc g¾n víi hµng lo¹t c¸c qui ®Þnh vµ luËt ph¸p vÒ viÖc sö dông c¸c chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i t¸c ®éng ®Õn luång mËu dÞch quèc tÕ. Thø hai: WTO l¯ mét thÞ tr­êng m¯ ë ®â c²c n­íc th¯nh viªn trao ®æi “h¯ng ho²” l¯ c²c sù nh­îng bé th©m nhËp thÞ tr­êng lÉn nhau v¯ chÊp nhËn nh÷ng nguyªn t¾c cña luËt ch¬i. Víi vai trß vµ nguyªn t¾c ho¹t ®éng nh- vËy, WTO ®ßi hái c¸c thµnh viªn cña nã ph¶i ®¶m b¶o c¸c chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i trªn c¬ së kh«ng ph©n biÖt ®èi xö, nguyªn t¾c thùc thi ph¶i râ rµng. WTO cung cÊp nguyªn t¾c ph¸p lÝ cho c¸c n-íc ®Ó thùc hiÖn nghiªm chØnh c¸c cam kÕt, c¶i tiÕn c¸c thñ tôc gi¶i quyÕt tranh chÊp. H¬n n÷a, víi vai trß vµ vÞ trÝ quan träng cña WTO, c¸c quèc gia bÐ cã thÓ lÊy l¹i sù c«ng b»ng tõ c¸c c-êng quèc kinh tÕ vÒ th-¬ng m¹i vµ c¸c l·nh thæ liªn hiÖp thuÕ quan trªn c¬ së khiÕu n¹i, ®ßi hái c¸c quèc gia c-êng quèc tr¶ l¹i quyÒn lîi víi sù bªnh vùc cña quèc tÕ. Víi vai trß vµ lîi Ých to lín nh- vËy, t-ëng r»ng WTO 13 sÏ ngµy cµng trë thµnh mét tæ chøc lín m¹nh vÒ c¶ thµnh viªn vµ vai trß dung hoµ quyÒn lîi, dÇn xo¸ bá c¸c kho¶n thuÕ quan vµ phi thuÕ quan víi c¸c hµng ho¸ vµ dÞch vô v× mét thÕ giíi ho¯ b×nh v¯ thèng nhÊt. “Nghiªn cøu KT sè 264 - 5/2000 trang 70 - NguyÔn Tr­êng S¬n”. 3. Mét sè chÝnh s¸ch cho ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp. §èi diÖn víi thùc tÕ vµ xu thÕ héi nhËp quèc tÕ cña ViÖt Nam - AFTA, APEC vµ WTO - vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Theo t¸c gi¶ NguyÔn Tr-êng S¬n, ViÖt Nam cÇn ¸p dông 5 biÖn ph¸p chÝnh sau: 1. ThiÕt lËp mét uû an chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ th-¬ng m¹i quèc tÕ th-êng trùc cña thñ t-íng chÝnh phñ, ®-îc uû quyÒn chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕ ho¹ch vµ gi¸m s¸t thùc thi chÝnh s¸ch kinh tÕ nãi chung, lµ ng-êi th-¬ng l-îng th-¬ng m¹i quèc tÕ còng nh- lµ c¬ quan thuéc vÒ hµnh ph¸p chÞu tr¸ch nhiÖm tr-íc quèc héi. 2. X©y dùng mét chÝnh s¸ch c«ng nghiÖp ®-îc dùa trªn ®Þnh h-íng th-¬ng m¹i. 3. Mét ch-¬ng tr×nh trî gióp ®iÒu chØnh th-¬ng m¹i cÇn ®-îc x©y dùng nhanh chãng ®Ó gi¶m bít khã kh¨n cho khu vùc bÞ ¶nh h-ëng bëi qu¸ tr×nh héi nhËp. 4. TÝnh to¸n ®Çy ®ñ chi phÝ vÒ tæ chøc vµ vËn hµnh c¸c HiÖp ®Þnh quèc tÕ nhAFTA - APEC vµ WTO. 5. X©y dùng chÝnh s¸ch song ph-¬ng quèc gia thèng nhÊt nh- mét c«ng ty trong c¹nh tranh toµn cÇu trong mét thÞ tr-êng quèc tÕ c¹nh tranh ch-a hoµn h¶o. §ã lµ ý kiÕn riªng cña t¸c gi¶ NguyÔn H¶i Tr-êng, song thiÕt nghÜ trong ®iÒu kiÖn hiÖn t¹i cña ViÖt Nam th× viÖc chÞu tr¸ch nhiÖm vµ tiÕn hµnh ®i s©u, ®i s¸t thùc tÕ lµ yÕu tè c¬ b¶n vµ cÇn thiÕt. Cã ®i s©u, trùc tiÕp chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ nh÷ng quyÕt ®Þnh cña m×nh th× ng-êi thùc thi míi toµn t©m, toµn lùc,... Tõ ®ã n©ng cao tÝnh céng ®ång trong qu¶n lý, tr¸nh nh÷ng quyÕt ®Þnh chñ quan duy ý chÝ v× t- lîi riªng cña c¸ nh©n mµ thiÖt h¹i cho x· héi, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi. 14 phÇn II c¬ cÊu kinh tÕ ViÖt Nam trong tiÕn tr×nh héi nhËp I-/ Vai nÐt vÒ c¬ cÊu kinh tÕ ViÖt Nam nh÷ng n¨m qua. 1. C¬ cÊu kinh tÕ. Khi b¾t ®Çu b-íc vµo nghiªn cøu c¬ cÊu kinh tÕ nãi riªng vµ c¬ cÊu nãi chung, chóng ta cã nhiÒu c¸ch tiÕp cËn ®Õn vÊn ®Ò nµy, bëi lÏ, c¬ cÊu theo triÕt häc lµ dïng ®Ó biÓu thÞ cÊu tróc bªn trong, tØ lÖ vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c bé phËn hîp thµnh cña mét hÖ thèng. C¬ cÊu cßn biÓu hiÖn nh- lµ tËp hîp nh÷ng mèi quan hÖ liªn kÕt h÷u c¬, c¸c yÕu tè kh¸c nhau cña mét hÖ thèng nhÊt ®Þnh. ChÝnh v× vËy, khi tiÕp cËn kh¸i niÖm c¬ cÊu kinh tÕ ta cã thÓ nh×n nhËn tõ nhiÒu phÝa kh¸c nhau: * §øng trªn gãc ®é duy vËt biÖn chøng vµ lý thuyÕt hÖ thèng cã thÓ hiÓu: C¬ cÊu kinh tÕ lµ mét tæng thÓ hîp thµnh bëi nhiÒu yÕu tè kinh tÕ cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, gi÷a chóng cã mèi quan hÖ h÷u c¬ nh-ng t-¬ng t¸c qua l¹i c¶ vÒ sè l-îng vµ chÊt l-îng, trong nh÷ng kh«ng gian vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ x· héi cô thÓ, chóng vËn ®éng h-íng vµo nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh. * Mét c¸ch tiÕp cËn kh¸c cho r»ng: C¬ cÊu kinh tÕ lµ tæng hîp c¸c bé phËn hîp thµnh tæng thÓ nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ mèi quan hÖ cña c¸c bé phËn ®ã víi nhau biÓu hiÖn b»ng tØ träng cña mçi bé phËn vµ vÞ trÝ cña nã trong tæng thÓ nÒn kinh tÕ. Tuú thuéc vµo mçi c¸ch tiÕp cËn vµ nghiªn cøu môc ®Ých kh¸c nhau mµ chóng ta cã nh÷ng d¹ng c¬ cÊu kinh tÕ kh¸c nhau: + §øng trªn gãc ®é ph©n c«ng lao ®éng x· héi: Chóng ta cã c¬ cÊu c¸c ngµnh kinh tÕ. ë ®ã nã biÓu hiÖn sù ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi cïng víi sù tiÕn bé cña khoa häc c«ng nghÖ. + TÝnh chÊt x· héi ho¸ cña s¶n xuÊt: Chóng ta cã c¬ cÊu kinh tÕ theo thµnh phÇn së h÷u (Kinh tÕ Nhµ n-íc, Kinh tÕ tËp thÓ, Kinh tÕ t- nh©n, Kinh tÕ c¸ thÓ,...) + C¨n cø vµo tÝnh chÊt cña tæ chøc s¶n xuÊt theo l·nh thæ: Ta cã c¬ cÊu c¸c vïng kinh tÕ (vïng kinh tÕ träng ®iÓm - vïng kinh tÕ hç trî - ...) vµ c¬ së ®Ó ®¸nh gi¸ ph©n lo¹i c¬ cÊu vïng kinh tÕ nµy lµ dùa trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö - kinh tÕ x· héi cña mçi vïng. 15 + Trªn gi¸c ®é më cöa nÒn kinh tÕ: C¬ cÊu ngo¹i th-¬ng. Trong ph¹m vi bµi viÕt nµy ®Ó tiÖn nghiªn cøu, t«i chØ xin tËp chung vµo c¬ cÊu c¸c ngµnh kinh tÕ cña ViÖt Nam nh÷ng n¨m gÇn ®©y, d-íi sù t¸c ®éng cña ngo¹i th-¬ng tíi sù chuyÓn dÞch c¸c ngµnh kinh tÕ. 2. Thùc tr¹ng c¬ cÊu kinh tÕ ViÖt Nam nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Tr-íc tiªn, khi nghiªn cøu c¬ cÊu ngµnh kinh tÕ chóng ta xem qua b¶ng tØ träng c¸c ngµnh kinh tÕ biÓu hiÖn c¬ cÊu ngµnh kinh tÕ nh÷ng n¨m gÇn ®©y. C¬ cÊu GDP theo ba nhãm ngµnh §¬n vÞ: % N¨m 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1999 2000 - Tæng sè 100 100 100 100 100 100 100 100 100 - C«ng nghiÖp 23.8 27.3 28.9 29.6 30.1 30.7 31.2 34.4 38.39 - N«ng nghiÖp 40.5 33.9 33.9 29.9 28.7 27.5 27.2 25.5 20.21 - DÞch vô 37.5 38.8 41.2 41.7 42.4 42.1 42.6 40.5 40.41 Nhãm ngµnh Nguån: - Tæng côc thèng kª. TrÝch chuyÓn dÞch c¬ cÊu ngµnh kinh tÕ trong xu thÕ héi nhËp - Lª Du Phong - NXB ChÝnh trÞ Quèc gia - 2000 - KÕ ho¹ch - Xem thêm -