Bức tranh xã hội thực dân nửa phong kiến trong thể loại phóng sự của nhà văn Vũ Trọng Phụng

  • Số trang: 62 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 22 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C Môc lôc PhÇn më ®Çu ............................................................................................... 3 1. LÝ do chän ®Ò tµi ........................................................................................ 3 2. LÞch sö vÊn ®Ò............................................................................................ 4 3. Môc ®Ých nghiªn cøu ................................................................................. 9 4. Ph¹m vi nghiªn cøu ................................................................................... 9 5. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu ........................................................................... 9 phÇn néi dung ......................................................................................... 10 Ch­¬ng 1 ..................................................................................................... 10 Vò Träng Phông cuéc - ®êi vµ sù nghiÖp v¨n ch­¬ng ....... 10 1. LÞch sö x· héi thêi ®¹i nh©n tè trùc tiÕp ¶nh h­ëng ®Õn s¸ng t¸c cña Vò Träng Phông ................................................................................................ 10 2. Gia thÕ vµ con ng­êi nhµ v¨n Vò Träng Phông ...................................... 12 3. Sù nghiÖp s¸ng t¸c ................................................................................... 15 Ch­¬ng 2 ..................................................................................................... 18 bøc tranh x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn trong thÓ lo¹i phãng sù cña nhµ v¨n Vò Träng Phông ......................... 18 1. Nh÷ng vÊn ®Ò kh¸i qu¸t vÒ thÓ lo¹i phãng sù ......................................... 18 1.1. Kh¸i niÖm thÓ lo¹i vµ thÓ lo¹i phãng sù ........................................... 18 1.2. §Æc tr­ng c¬ b¶n cña thÓ lo¹i phãng sù ........................................... 19 1.3. Ph©n lo¹i thÓ hiÖn phãng sù.............................................................. 21 2. Bøc tranh hiÖn thùc vÒ x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn trong phãng sù cña Vò Träng Phông.................................................................................... 22 2.1. Phãng sù Vò Träng Phông dùng lªn bøc tranh vÒ thÕ giíi cê gian b¹c bÞp. ........................................................................................................... 22 2.2. Phãng sù Vò Träng Phông ph¬i bµy n¹n m¹i d©m trong x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn d­íi nhiÒu h×nh thøc ............................................... 31 2.3. VÊn n¹n c¬m thÇy c¬m c« ë ®« thÞ ViÖt Nam d­íi gãc nh×n cña phãng sù Vò Träng Phông....................................................................... 39 3. Nh÷ng ®ãng gãp cña Vò Träng Phông ®èi víi trµo l­u v¨n häc hiÖn thùc phª ph¸n ViÖt Nam 1930 – 1945 trong thÓ lo¹i phãng sù........................... 44 3.1. Hoµn thiÖn diÖn m¹o thÓ lo¹i cña v¨n häc hiÖn thùc phª ph¸n. ....... 44 3.2. T¸i hiÖn bøc tranh vÒ nh÷ng mÆt tr¸i cña x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn ®­¬ng thêi ®Æc biÖt lµ cuéc sèng ë ®« thÞ trong qu¸ tr×nh ¢u ho¸, ®« thÞ ho¸ ...................................................................................................... 46 3.3. Sù nh¹y c¶m tr­íc c¸c vÊn ®Ò x· héi vµ th¸i ®é cña nhµ v¨n ®èi víi chÕ ®é x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn ®­¬ng thêi................................. 49 Ch­¬ng 3 ..................................................................................................... 53 -1- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C ThÓ lo¹i phãng sù trong nÒn v¨n häc viÖt nam ®­¬ng ®¹i vµ vai trß cña thÓ lo¹i nµy trong ®êi sèng x· héi hiÖn nay ................................................................................................................ 53 1. Sù ph¸t triÓn cña thÓ lo¹i phãng sù trong nÒn v¨n häc viÖt nam ®­¬ng ®¹i ..................................................................................................................... 53 2. VÞ trÝ, vai trß cña thÓ lo¹i phãng sù trong ®êi sèng x· héi hiÖn nay ....... 55 KÕt luËn ..................................................................................................... 59 Tµi liÖu tham kh¶o............................................................................... 62 -2- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C PhÇn më ®Çu 1. LÝ do chän ®Ò tµi Cïng víi Ng« TÊt Tè, NguyÔn C«ng Hoan, Nam Cao…, Vò Träng Phông còng lµ mét c©y bót tiªu biÓu cña dßng v¨n häc hiÖn thùc ViÖt Nam giai ®o¹n 1930 - 1945. Ngay tõ khi míi xuÊt hiÖn, Vò Träng Phông ®· trë thµnh mét khu«n mÆt l¹ trªn v¨n ®µn bëi v¨n häc lóc ®ã ®ang trµn ngËp thø ¸nh s¸ng cña chñ nghÜa l·ng m¹ng tõ phong trµo Th¬ míi vµ nhãm Tù lùc v¨n ®oµn. Nh­ng còng chÝnh c¸i l¹, nÐt míi mÎ cïng v¨n phong d÷ déi vµ quyÕt liÖt Êy mµ c¶ cuéc ®êi vµ sù nghiÖp s¸ng t¸c cña «ng chÊt chøa ®Çy nh÷ng “gi«ng tè”. Ngay tõ khi cßn sèng còng nh­ khi nhµ v¨n ®· qua ®êi ®· cã rÊt nhiÒu cuéc tranh luËn trªn s¸ch b¸o, t¹p chÝ ®¸nh gi¸, phª b×nh c¸c t¸c phÈm vµ t­ t­ëng cña Vò Träng Phông. Giíi nghiªn cøu phª b×nh ®· tèn kh«ng biÕt bao nhiªu giÊy mùc xung quanh vÊn ®Ò Vò Träng Phông. ¤ng trë thµnh mét “vô ¸n v¨n häc” nghiªm träng kÐo dµi trong nhiÒu n¨m. Nh­ng d­êng nh­ kh«ng chØ c¸c yÕu tè vËt chÊt mµ ngay c¶ nh÷ng yÕu tè thuéc ph¹m vi tinh thÇn nh­ v¨n ch­¬ng, nghÖ thuËt còng tu©n theo ®Þnh luËt vÒ lùc Acsimet: Tõ khi cã c«ng cuéc ®æi míi trªn ®Êt n­íc, vô ¸n ®ã chÝnh thøc ®­îc gi¶i quyÕt vµ Vò Träng Phông ®· ®­îc tr¶ vÒ vÞ trÝ xøng ®¸ng, vai trß cña «ng trong lÞch sö v¨n häc d©n téc ®· ®ù¬c kh¼ng ®Þnh døt kho¸t. Tuy sèng cuéc ®êi ng¾n ngñi nh­ng Vò Träng Phông ®· minh chøng søc lao ®éng m¹nh mÏ phi th­êng ë con ng­êi. ¤ng lµ tÊm g­¬ng s¸ng vÒ lao ®éng nghÖ thuËt. Hai b¶y n¨m sèng vµ s¸ng t¸c nhµ v¨n ®· ®Ó l¹i cho hËu thÕ mét khèi l­îng t¸c phÈm ®å sé bao gåm nhiÒu thÓ lo¹i: Kho¶ng 40 truyÖn ng¾n, 9 tiÓu thuyÕt, 9 phãng sù, 7 vë kÞch, 1 t¸c phÈm dÞch thuËt, ngoµi ra cßn cã mét sè bµi viÕt tranh luËn phª b×nh v¨n häc vµ hµng tr¨m bµi b¸o viÕt vÒ c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ, x· héi, v¨n hãa. -3- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C Víi vÞ thÕ cña mét nhµ v¨n lín, mét sè t¸c phÈm cña Vò Träng Phông ®· ®­îc ®­a vµo ch­¬ng tr×nh gi¶ng d¹y cho häc sinh trung häc phæ th«ng: §o¹n trÝch “H¹nh phóc cña mét tang gia” (trÝch tiÓu thuyÕt “Sè ®á”) vµ ®o¹n trÝch “Mét buæi tiÕp kh¸ch” (trÝch tiÓu thuyÕt “Gi«ng tè”). Víi c¸c lÝ do trªn, chóng t«i quyÕt ®Þnh chän Vò Träng Phông lµ t¸c gi¶ ®­îc nghiªn cøu trong khãa luËn nµy. Tuy nhiªn sù nghiÖp s¸ng t¸c cña nhµ v¨n hÕt søc phong phó, ®a d¹ng, ph¹m vi cña mét khãa luËn kh«ng thÓ bao qu¸t hÕt ®­îc. Do ®ã, chóng t«i chØ kh¶o s¸t ë m¶ng phãng sù ®Ó thÊy ®­îc bøc tranh x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn ViÖt Nam ®Çu thÕ kû XX vµ nh÷ng ®ãng gãp cña Vò Träng Phông ë thÓ lo¹i míi nµy. 2. LÞch sö vÊn ®Ò Víi tµi n¨ng ®éc ®¸o, ngay tõ khi míi xuÊt hiÖn, c¸c s¸ng t¸c cña Vò Träng Phông ®· g©y ®­îc tiÕng vang lín, thu hót sù quan t©m cña giíi nghiªn cøu phª b×nh. Cã rÊt nhiÒu ý kiÕn khen chª kh¸c nhau xoay quanh t¸c phÈm cña «ng, t¹o nªn nh÷ng cuéc bót chiÕn s«i næi trªn b¸o chÝ. NÕu lÊy n¨m 1934 lµm cét mèc ®Çu tiªn, cho ®Õn nay trªn 70 n¨m tr«i qua, víi con sè thèng kª ch­a thËt ®Çy ®ñ ®· cã ngãt 300 bµi nghiªn cøu, ch­a kÓ mét sè cuèn s¸ch cã tÝnh chuyªn luËn vµ nhiÒu luËn v¨n th¹c sÜ, luËn ¸n tiÕn sÜ bµn vÒ cuéc ®êi vµ sù nghiÖp s¸ng t¸c cña Vò Träng Phông. ë m¶ng phãng sù chóng t«i ®· kh¶o s¸t ®­îc mét sè bµi viÕt sau: Bµi viÕt sím nhÊt lµ cña t¸c gi¶ Lª Trµng KiÒu trong v¨n häc t¹p trÝ sè 4 ra ngµy 8/6/1935 víi tiªu ®Ò “Mét trong nh÷ng nhµ v¨n hiÖn thùc më ®Çu cho nghÒ phãng sù ë n­íc ta”. ë bµi nµy ng­êi viÕt ®· ®¸nh gi¸ rÊt cao phãng sù ®Çu tay “C¹m bÉy ng­êi” cña Vò Träng Phông, coi ®ã lµ “b­íc ®Çu vÎ vang”, lµ “kÕt qu¶ tèt ®Ñp” trë thµnh ®éng lùc chÝnh khiÕn Vò Träng Phông h­íng -4- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C ngßi bót cña m×nh sang ®Þa h¹t cña b¸o chÝ vµ ®· gÆt h¸i ®­îc nhiÒu thµnh c«ng. Trong bµi “§Þa vÞ Vò Träng Phông trong V¨n häc ViÖt Nam cËn ®¹i” ®¨ng trªn b¸o Tao §µn - sè ®Æc biÖt vÒ Vò Träng Phông, th¸ng 12 - 1939, Tr­¬ng Töu - mét ng­êi b¹n th©n thiÕt ®· nhËn xÐt vÒ bèn thiªn phãng sù næi tiÕng cña Vò Träng Phông: C¹m bÉy ng­êi, C¬m thµy c¬m c«, KÜ nghÖ lÊy T©y vµ Lôc x× lµ “bèn quyÓn kiÖt t¸c” ®Æt nÒn mãng ®Çu tiªn cho nghÖ thuËt phãng sù ViÖt Nam cßn t¸c gi¶ cña nã lµ mét c©y bót “kh¸ch quan vµ v« t­”, kh«ng cã sù khinh bØ, kh«ng cã lßng th­¬ng h¹i vµ kh«ng cã ý mØa mai, miÖt thÞ con ng­êi nh­ nh÷ng lêi mµ mét sè kÎ thuéc khuynh h­íng l·ng m¹n rªu rao. Vò Ngäc Phan trong bµi “Mét lèi v¨n riªng, mét ngßi bót t¶ ch©n s¾c s¶o lçi l¹c”1 ®· nhÊn m¹nh së tr­êng cña Vò Träng Phông vÒ phãng sù dµi trong ®ã «ng ®Æc biÖt ®¸nh gi¸ cao 2 tËp phãng sù “KÜ nghÖ lÊy T©y” vµ “C¬m thµy c¬m c«” víi nghÖ thuËt t¶ ch©n ®¹t ®Õn møc “tuyÖt x¶o”. §¸nh gi¸ chung vÒ tµi n¨ng cña nhµ v¨n ë thÓ lo¹i nµy, Vò Ngäc Phan ®­a ra lêi nhËn ®Þnh: “C©y bót cña Vò Träng Phông trong nh÷ng n¨m ®Çu lµ mét c©y bót phãng sù, mét c©y bót phãng sù s¾c s¶o vµ kh«n ngoan, sau «ng luyÖn nã ra mét c©y bót tiÓu thuyÕt, nh­ng c¸i giäng phãng sù vÉn cßn”. Còng ®¸nh gi¸ vÒ phãng sù Vò Träng Phông, Ph¹m ThÕ Ngò trong bµi “Vò Träng Phông”2 ®· viÕt sau khi ®äc: C¹m bÉy ng­êi, KÜ nghÖ lÊy T©y, C¬m thµy c¬m c«, Lôc x×: “§äc nh÷ng thiªn phãng sù trªn cña Vò Träng Phông, ta thÊy tÊt c¶ nh÷ng g× gäi lµ hµi h­íc, bi ®¸t, rïng rîn trong nh÷ng vÕt th­¬ng cña x· héi lóc bÊy giê”. Nhµ nghiªn cøu lÝ gi¶i ®iÒu nµy lµ do nhµ v¨n ®· c«ng phu ®iÒu tra kÕt hîp víi khiÕu quan s¸t vµ sù kh¸ch quan trong c¸ch 1: Vò Ngäc Phan - Nhµ v¨n hiÖn ®¹i – QuyÓn 3 – môc Vò Träng Phông (biÖt hiÖu Thiªn H­) – NXB T©n d©n – H, 1942. 2: Ph¹m ThÕ Ngò – ViÖt Nam v¨n häc sö gi¶n ­íc t©n biªn – TËp 3 - PhÇn thø t­ – Thiªn thø 3 – Ch­¬ng Vò Träng Phông – NXB Quèc häc tïng th­ – Sµi Gßn, 1965. -5- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C ®¸nh gi¸, nhËn ®Þnh vÒ mét vÊn ®Ò, mét sù kiÖn. Qua ®ã, tá râ tr¸ch nhiÖm vµ l­¬ng t©m nghÒ nghiÖp cña v¨n sÜ hä Vò. Cuèi nh÷ng n¨m 80 ®Çu nh÷ng n¨m 90 cña thËp kØ XX vµ cho ®Õn nay sè l­îng c¸c bµi nghiªn cøu vµ phª b×nh v¨n häc vÒ phãng sù cña Vò Träng Phông ngµy cµng nhiÒu, trong ®ã ®¸ng chó ý lµ: Bµi “Vò Träng Phông - vua phãng sù” cña gi¸o s­ NguyÔn §¨ng M¹nh in trong “Lêi giíi thiÖu” phãng sù KÜ nghÖ lÊy T©y, C¬m thµy c¬m c«, NXB Hµ Néi, 1989. Trong bµi nµy, ng­êi viÕt ®· kh¼ng ®Þnh tµi nghÖ cña nhµ v¨n vµ c¸ch tiÕp cËn sù thËt mµ «ng gäi lµ “mét c¸ch tiÕp cËn riªng rÊt th«ng minh vµ s¸ng t¹o ®Ó ®i vµo b¶n chÊt cña mäi vÊn ®Ò x· héi”. Gi¸o s­ NguyÔn §¨ng M¹nh còng ph¸t hiÖn ra tµi n¨ng cña nhµ v¨n trong viÖc chuyÓn hãa th«ng tin ®¬n thuÇn thµnh nh÷ng c©u chuyÖn v« cïng hÊp dÉn, sinh ®éng, gãp phÇn ®­a phãng sù thùc sù trë thµnh mét thÓ lo¹i v¨n häc. Nhµ nghiªn cøu NguyÔn Hoµi Thanh trong bµi “NghÖ thuËt tiÕp cËn hiÖn thùc trong phãng sù cña Vò Träng Phông”1, ®· ph¸t hiÖn ra bøc tranh cuéc sèng ngån ngén chÊt hiÖn thùc vÒ hµng lo¹t nh÷ng thãi tËt cña x· héi lµ do nhµ v¨n lu«n “n¨ng ®éng vµ s¸ng t¹o” trong ph­¬ng thøc tiÕp cËn hiÖn thùc. ¤ng nh×n sù thùc ë nh÷ng gãc ®é míi mÎ lµm cho vÊn ®Ò næi bËt vµ s©u s¾c h¬n. Ch¼ng h¹n víi n¹n cê b¹c, Vò Träng Phông nh×n ë tÇm bao qu¸t ®Ó t×m ra c¬ cÊu tæ chøc theo líp lang, trËt tù cña nã. Víi n¹n m¹i d©m, nhµ v¨n l¹i xem xÐt ë gãc ®é nghÒ nghiÖp, kü nghÖ. VÞ trÝ vµ ph­¬ng ph¸p tiÕp cËn còng hÕt søc linh ho¹t. Khi th× tõ phÝa cæng hËu, khi th× b¾t ®Çu ®iÓm nh×n tõ bªn trong ®Ó t×m ra b¶n chÊt hiÖn t­îng. LuËn ¸n phã tiÕn sÜ cña TrÇn §¨ng Thao bµn vÒ “§ãng gãp cña Vò Träng Phông ®èi víi lÞch sö v¨n häc ViÖt Nam trong lÜnh vùc phãng sù vµ tiÓu 1: NguyÔn Hoµi Thanh - NghÖ thuËt tiÕp cËn hiÖn thùc trong phãng sù cña Vò Träng Phông – T¹p chÝ V¨n häc, sè 2 – 1996. -6- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C thuyÕt”1. T¸c gi¶ ®· dµnh kh¸ nhiÒu trang viÕt s©u s¾c thÓ hiÖn sù dµy c«ng t×m tßi khi ®i vµo t×m hiÓu néi dung vµ nghÖ thuËt cña 4 phãng sù næi tiÕng: C¹m bÉy ng­êi, KÜ nghÖ lÊy T©y, C¬m thµy c¬m c« vµ Lôc x×. TrÇn §¨ng Thao tá ra kh¸ch quan vµ kh¸ s¾c s¶o khi kÕt hîp so s¸nh víi c¸c phãng sù cña mét sè nhµ b¸o næi tiÕng nh­: Ng« TÊt tè, Tam Lang, Träng Lang… vµ ®i ®Õn kÕt luËn vÒ Vò Träng Phông: “C¸c phãng sù cña «ng lµ kÕt tinh cña mét lèi viÕt võa cã gi¸ trÞ ph¶n ¸nh s©u s¾c hiÖn thùc x· héi võa thÓ hiÖn mét tr×nh ®é nghÖ thuËt cao”. Trong bµi viÕt “Phãng sù cña Vò Träng Phông” ®¨ng trªn t¹p chÝ v¨n häc sè 1- 2000, gi¸o s­ Hµ Minh §øc ®· ®¸nh gi¸ vÒ thÓ lo¹i phãng sù cña Vò Träng Phông ë c¶ 2 mÆt h×nh thøc vµ néi dung. VÒ néi dung, Vò Träng Phông ®· cã c«ng bï ®¾p chç thiÕu hôt khi ®i vµo th©m nhËp, nhËp cuéc vµ cho ra ®êi nh÷ng trang viÕt s©u s¾c vÒ ®êi sèng thµnh thÞ. C¸c s¸ng t¸c nµy ®· ®Æt nÒn mãng vµ më ®Çu cho h­íng s¸ng t¸c vÒ ®Ò tµi thµnh thÞ. ë ph­¬ng diÖn nghÖ thuËt, nhµ nghiªn cøu ®Æc biÖt ®¸nh gi¸ cao ngßi bót t¶ ch©n s¾c s¶o vµ linh ho¹t, kÕt hîp víi nghÖ thuËt ng«n tõ sinh ®éng, nhiÒu liªn t­ëng l¹ vµ s¸ng t¹o. §iÒu ®ã khiÕn cho sù vµ ng­êi trong nh÷ng t¸c phÈm phãng sù cña Vò Träng Phông ch©n thùc, gÇn gòi vµ sèng ®éng y nh­ ngoµi ®êi vËy. §¸nh gi¸ vÒ “TÝnh hiÖn ®¹i trong v¨n ch­¬ng Vò Träng Phông”2. Khi xem xÐt ë m¶ng phãng sù, PGS.TS Vò TuÊn Anh ®· ph©n tÝch tÝnh hiÖn ®¹i thÓ hiÖn ë phãng sù cña Vò Träng Phông kh«ng chØ cã gi¸ trÞ ë ph­¬ng diÖn kh¶o cøu mµ cßn cã gi¸ trÞ ë ph­¬ng diÖn v¨n ch­¬ng nghÖ thuËt. ë mÆt kh¶o cøu, phãng sù võa mang tÝnh ®iÒu tra x· héi häc võa cã sù thÓ hiÖn t©m t­, t×nh c¶m cña ng­êi viÕt. ë mÆt v¨n ch­¬ng nghÖ thuËt, Vò Träng Phông lµ 1: TrÇn §¨ng Thao - §ãng gãp cña Vò Träng Phông ®èi víi lÞch sö v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i trong lÜnh vùc phãng sù vµ tiÓu thuyÕt – LuËn ¸n PTS.Khoa häc Ng÷ v¨n (B¶o vÖ t¹i tr­êng §H SP thuéc §H QGHN), 1996. 2: Vò TuÊn Anh - VÒ tÝnh hiÖn ®¹i trong v¨n ch­¬ng Vò Träng Phông – T¹p chÝ v¨n häc sè 11, 2002. -7- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C ng­êi cã c«ng ®Çu trong viÖc biÕn phãng sù tõ thÓ b¸o chÝ thùc sù trë thµnh thÓ v¨n häc víi kh«ng gian nghÖ thuËt, víi tÝnh c¸ch vµ sè phËn c¸c nh©n vËt, víi c¸c sù kiÖn ®­îc x©u chuçi hîp lÝ, chÆt chÏ. Nh×n nhËn Vò Träng Phông víi t­ c¸ch lµ mét nhµ v¨n hiÖn thùc xuÊt s¾c, T«n Th¶o Miªn trong bµi “Vò Träng Phông - ng­êi th­ ký trung thµnh cña thêi ®¹i” ®· viÕt “Vò Träng Phông gièng nh­ mét nhµ chÐp sö, mét ng­êi th­ ký ®· cã c«ng ghi l¹i mét c¸ch trung thµnh thùc tr¹ng x· héi nh÷ng n¨m tr­íc c¸ch m¹ng”. Tõ ®ã, ng­êi viÕt ®­a ra nhËn xÐt vÒ tõng thiªn phãng sù: C¹m bÉy ng­êi, KÜ nghÖ lÊy T©y, C¬m thÇy c¬m c« vµ Lôc x×. Mçi phãng sù lµ mét néi dung ph¶n ¸nh bé mÆt thùc cña x· héi ®­¬ng thêi víi nh÷ng mÆt tr¸i, nh÷ng tÖ n¹n trÇm kha nhøc nhèi. Trªn 70 n¨m ®· tr«i qua, Vò Träng Phông còng nh­ nh÷ng t¸c phÈm cña «ng ®· ph¶i chÞu biÕt bao th¨ng trÇm, ch×m næi. Cã kh«ng Ýt ý kiÕn xoay quanh “vÊn ®Ò Vò Träng Phông”. Cã nh÷ng lêi khen, lêi chª thËm trÝ c¶ chØ trÝch, m¹t s¹t thËm tÖ. Nh­ng qua sù thÈm ®Þnh cña thêi gian mäi thø ®Òu ®­îc tr¶ vÒ víi ch©n gi¸ trÞ cña nã. Theo ®ã, c¸c t¸c phÈm cña Vò Träng Phông ®­îc nh×n nhËn l¹i vµ «ng ®­îc ®¸nh gi¸ lµ nhµ v¨n xuÊt s¾c cña trµo l­u v¨n häc hiÖn thùc phª ph¸n kh«ng chØ ë thêi ®iÓm bÊy giê mµ c¶ ngµy nay ®Þa vÞ Êy vÉn ®­îc gi÷ v÷ng. Lµm nªn søc sèng diÖu k× nµy mét phÇn bëi nh÷ng phãng sù xuÊt s¾c, nh÷ng phãng sù ®ãng vai trß më ®­êng cho nghÖ thuËt phãng sù hiÖn ®¹i. Cã thÓ nãi, sù nghiÖp s¸ng t¸c cña Vò Träng Phông nãi chung vµ phãng sù cña «ng nãi riªng ®· thu hót ®­îc sù quan t©m cña nhiÒu nhµ nghiªn cøu. Nh÷ng bµi viÕt vÒ phãng sù Vò Träng Phông mµ trong thêi gian h¹n hÑp, ®iÒu kiÖn t­ liÖu h¹n chÕ nªu trªn lµ nh÷ng gîi ý quý b¸u cho ng­êi viÕt tiÕp tôc t×m hiÓu nghiªn cøu vÒ thÓ lo¹i phãng sù, gãp phÇn lµm vinh quang cho tªn tuæi cña Vò Träng Phông. -8- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C 3. Môc ®Ých nghiªn cøu - T×m hiÓu gi¸ trÞ hiÖn thùc trong thÓ lo¹i phãng sù cña nhµ v¨n Vò Träng Phông ë mét sè t¸c phÈm tiªu biÓu. - ThÊy ®­îc sù s¾c s¶o, tinh nh¹y cña nhµ v¨n trong viÖc lùa chän ®Ò tµi vµ c¸ch viÕt. - ThÊy ®­îc mèi liªn hÖ gi÷a v¨n ch­¬ng vµ ®êi sèng cïng søc sèng l©u bÒn cña phãng sù Vò Träng Phông trong ®êi sèng ®­¬ng ®¹i. 4. Ph¹m vi nghiªn cøu Chñ yÕu kh¶o s¸t ë 4 phãng sù: C¹m bÉy ng­êi KÜ nghÖ lÊy T©y C¬m thÇy c¬m c« Lôc x×. Khi cÇn thiÕt sÏ liªn hÖ víi c¸c phãng sù cña c¸c nhµ v¨n cïng thêi vµ sau nµy. 5. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó thù hiÖn ®Ò tµi nµy, chóng t«i sö dông c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu sau: Ph­¬ng ph¸p hÖ thèng Ph­¬ng ph¸p so s¸nh Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch -9- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C PhÇn néi dung Ch­¬ng 1 Vò Träng Phông cuéc - ®êi vµ sù nghiÖp v¨n ch­¬ng 1. LÞch sö x· héi thêi ®¹i nh©n tè trùc tiÕp ¶nh h­ëng ®Õn s¸ng t¸c cña Vò Träng Phông ®Çu thÓ kû XX, cïng víi thÕ giíi, ViÖt Nam ph¶i chÞu ¶nh h­ëng tõ “c¬n b·o” thêi ®¹i: §ã lµ cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ víi quy m« toµn thÕ giíi nh÷ng n¨m 1929 - 1933, lµm cho nÒn kinh tÕ n­íc ta vèn ®· nghÌo nµn cµng trë lªn suy kiÖt. Nã khiÕn nh÷ng dßng ng­êi tõ n«ng th«n ïn ïn kÐo lªn ®« thÞ víi hy väng kiÕm t×m c«ng viÖc duy tr× sù sèng, nh­ng thùc tÕ còng ch¼ng kh¸ h¬n: Mét bé phËn kiÕm ®­îc nh÷ng c«ng viÖc nÆng nÒ víi ®ång l­¬ng rÎ m¹t, cuéc sèng bÊp bªnh; sè kh¸c kh«ng t×m ®­îc viÖc lµm, hä bÞ cuèn ®i cïng c¸c tÖ n¹n x· héi n¬i ®« thÞ. §¶ng céng s¶n ViÖt Nam ra ®êi th¸ng 2 n¨m 1930 ®· ph¸t ®éng nh©n d©n tiÕn hµnh cao trµo c¸ch m¹ng 1930 - 1931 nh­ng tr­íc sù ®µn ¸p d· man ch­a tõng cã cña thùc d©n Ph¸p, phong trµo c¸ch m¹ng ®· ®i ®Õn tho¸i trµo vµ bÞ dËp t¾t. ChÝnh quyÒn thùc d©n víi ©m m­u cai trÞ l©u dµi ®· dïng hµng lo¹t c¸c chÝnh s¸ch lõa ®¶o bÞp bîm ®èi víi ng­êi d©n ViÖt Nam. ®ã lµ c¸i c¶nh ph¸t chÈn mµ quan c«ng sø, bµ thèng sø, quan phñ cïng ngåi chôp ¶nh, uèng n­íc chanh víi nhau trong khi hµng ngµn d©n ®ãi chÌo ®ß mÊy chôc c©y sè ®Ó gi­¬ng m¾t ngåi chê vµ trë vÒ; ®ã lµ chñ tr­¬ng “chÊn h­ng PhËt gi¸o” mµ thùc chÊt chØ lµ sù khuÊy ®éng phong trµo cña mét bän “s­ hæ mang” theo Ph¸p; ®ã lµ h×nh thøc tù do d©n chñ cña mét ViÖn d©n biÓu bï nh×n… Vµ ®Æc biÖt víi khÈu hiÖu: “Ph¸p ViÖt ®Ò huÒ”, n­íc mÑ Ph¸p sang tiÕn hµnh khai quèc v¨n minh cho mét d©n téc cßn l¹c hËu theo tinh thÇn tù do - -10- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C b×nh ®¼ng - b¸c ¸i, thùc d©n Ph¸p ®· b¾t tay cïng mét sè phÇn tö trÝ thøc cÊp tiÕn h« hµo phong trµo ¢u hãa, “vui vÎ trÎ trung” b»ng viÖc xuÊt b¶n, in Ên nh÷ng tê b¸o, tiÓu thuyÕt minh häa cæ vò phong trµo nµy; ph¸t ®éng c¸c cuéc chî phiªn, thi s¾c ®Ñp, ®ua ngùa, khiªu vò… Phong trµo ¢u hãa ®· lµm thay ®æi hoµn toµn bé bé mÆt ®« thÞ ViÖt Nam nh÷ng n¨m ®Çu thÓ kû XX. Thùc ra, sù thay ®æi lèi sèng, nÕp sèng ®· cã tõ cuèi thÕ kû XIX vµ còng kh«ng ph¶i chØ ë Hµ Néi mµ nã ®· ®­îc Tó X­¬ng kh¾c häa râ nÐt vµ sinh ®éng th«ng qua cuéc sèng nöa quª nöa tØnh ®Çy rÉy nh÷ng trß “®åi phong b¹i tôc” ë thµnh Nam: Chång chung vî ch¹, con khinh bè, vî chöi chång, cËy quyÒn û tiÒn, nh÷ng c«ng tö ¨n ch¬i, nh÷ng nhµ s­ d©m ®·ng… Nhµ th¬ còng nªu dù c¶m vÒ sù sôp ®æ cña nh÷ng gi¸ trÞ thuéc vÒ truyÒn thèng trong bµi “S«ng LÊp”1. §Õn nh÷ng n¨m 20 cña thÕ kû sau, dù c¶m Êy ®· thµnh sù thËt. Phong trµo ¢u hãa ®· lµm ®¶o lén mäi th­íc ®o gi¸ trÞ ®¹o ®øc truyÒn thèng. Nã lµ nguyªn nh©n trùc tiÕp cña hµng lo¹t nh÷ng nhè nh¨ng, rëm hîm; nh÷ng tÖ n¹n nhøc nhèi trong x· héi. Con ng­êi tr­íc ®©y sèng khÐp m×nh trong mèi quan hÖ cña ch÷ “nh©n”, ch÷ “lÔ” th× giê ®©y nh÷ng “nam thanh n÷ tó” ch¼ng hÒ quan t©m ®Õn viÖc g× kh¸c ngoµi viÖc t« ®iÓm, ch¶i chuèt, t¸n tØnh chim chuét nhau. Hä h¸o høc vµ nhiÖt t×nh tham dù c¸c cuéc khiªu vò, ®ua ngùa, nh¶y ®Çm,…, say mª ®äc nh÷ng cuèn tiÓu thuyÕt t×nh yªu l©m li ­ít ¸t cña c¸c v¨n sÜ l·ng m¹n, hoÆc ch×m ®¾m trong khãi cña nµng tiªn n©u. Cïng víi ®ã lµ nh÷ng tÖ n¹n tån t¹i ngang nhiªn trong x· héi: Cê b¹c, nghiÖn ngËp vµ ®Æc biÖt lµ m¹i d©m. M¹i d©m ®­îc ph¸t triÓn d­íi nhiÒu h×nh thøc: BÊt hîp ph¸p cã, hîp ph¸p còng cã; thËm chÝ cßn ®­îc n©ng lªn thµnh “kü nghÖ” trong tÇng líp c¸c me T©y. 1: Xem thªm bµi “Bøc tranh x· héi trong th¬ Tó X­¬ng”, tr. 190 – NguyÔn Léc – TrÇn TÕ X­¬ng vÒ t¸c gia vµ t¸c phÈm – NXB GD – H, 2003. -11- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C Phong trµo ¢u hãa dï cã ®­îc t« son vÏ phÊn thÕ nµo ®i n÷a, thùc chÊt còng chØ lµ mét phong trµo khiªu d©m, sa däa: “Mét trËn cuång phong d÷ déi thæi ®Õn xø ta. C¸i phong trµo vËt chÊt ®Õn víi ta b»ng nh÷ng danh tõ ®iªu tr¸ tiÕn bé, duy t©n, t©n sinh ho¹t… nã cã mét søc mµu nhiÖm lµ l­êng g¹t næi hÇu hÕt mäi ng­êi. Bao nhiªu lÒ thãi, bao nhiªu nÒ nÕp ®· bÞ l«i cuèn ®i theo trËn cuång phong. Mét trËt tù cña x· héi thuÇn tóy träng tinh thÇn ®· bÞ vËt chÊt ®¶o ng­îc c¶. Mét bän lµm b¸o vµ v¨n sÜ v« l­¬ng t©m trong khi nhèt vî con, chÞ em chóng vµo buång kÝn, réng miÖng c¶ tiÕng cæ ®éng cho vî con ng­êi kh¸c x«ng x¸o ra x· héi sèng cuéc ®êi míi, víi chî phiªn, khiªu vò, víi nh÷ng mèt y phôc lu«n lu«n thay ®æi mµ ngµy cµng ph« bµy m·i nh÷ng bé phËn ®¸ng giÊu kÝn cña ng­êi ®µn bµ… B¸o giíi ®Çy rÉy nh÷ng môc bµn luËn c¸ch t×m kho¸i l¹c cho x¸c thÞt. Thanh niªn kh«ng cßn lý t­ëng nµo mµ thë, nÕu kh«ng c«ng nhËn c¸i lý t­ëng vËt chÊt. V¨n ch­¬ng vµ mÜ thuËt ®· bÞ ®em ra lîi dông chØ cèt ®Ó t¸n d­¬ng cuéc phông sù d©m thÇn”1 Sèng trong giai ®o¹n x· héi ®Çy biÕn ®éng, tÊt c¶ c¸c nh©n tè lÞch sö x· héi thêi ®¹i ®· ®i vµo c¸c t¸c phÈm cña Vò Träng Phông mét c¸ch cã ý thøc. Chóng trë thµnh ®Ò tµi v« tËn cho c¸c s¸ng t¸c hiÖn thùc cña nhµ v¨n. 2. Gia thÕ vµ con ng­êi nhµ v¨n Vò Träng Phông Vò Träng Phông sinh ngµy 20 th¸ng 10 n¨m 1912 t¹i Hµ Néi. Nguyªn qu¸n cña «ng t¹i lµng H¶o, huyÖn Mü Hµo, tØnh H­ng Yªn. Quª ngo¹i ë lµng VÏ, phñ Hoµi §øc, tØnh Hµ §«ng (nay thuéc thµnh phè Hµ N«i). Gia ®×nh rÊt nghÌo «ng th©n sinh ra Vò Träng Phông, («ng Vò V¨n L©n) lµm thî ®iÖn mÊt tõ khi nhµ v¨n 7 th¸ng tuæi. Bµ mÑ (bµ Ph¹m ThÞ Kh¸ch) ®· ë vËy nu«i mÑ chång vµ con th¬. §ã lµ “mét ng­êi mÑ chÝ t×nh cña mét ng­êi con chÝ hiÕu” (lêi NguyÔn Tu©n). Bµ ®· lÆng lÏ hy sinh c¶ phÇn ®êi cßn l¹i, 1: Lµm ®Ü, tr.412 – TuyÓn tËp Vò Träng Phông (TËp 2) – Nghiªm Xu©n S¬n biªn so¹n – NXB V¨n häc – 2003. -12- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C dµnh t×nh th­¬ng cho ®øa con nhá téi nghiÖp sím må c«i cha. Vò Träng Phông lín lªn trong t×nh c¶m Êm ¸p Êy víi mét niÒm tin t­ëng bÊt diÖt vµo sù cao quý tèt ®Ñp cña con ng­êi. N¨m 1921, lªn chÝn tuæi, Vò Träng Phông b¾t ®Çu häc Ph¸p v¨n ë tr­¬ng Hµng V«i (nay lµ tr­¬ng NguyÔn Du), sau ®ã ë tr­êng hµng KÌn (nay lµ chç tr­êng Quang Trung) sau ®ã lµ tr­êng Sinh Tõ. Tõ thña nhá ®· tá ra lµ ng­êi cã n¨ng khiÕu nghÖ thuËt nh­ng tuæi th¬ cña Vò Träng Phông kh«ng ®­îc v« t­ trong s¸ng nh­ nh÷ng ®øa trÎ cïng trang løa mµ do hoµn c¶nh må c«i, nghÌo khã ®· h×nh thµnh mét bøc t­êng v« h×nh c¸ch biÖt Vò Träng Phông víi thÕ giíi xung quanh, gieo vµo ®Çu ãc non trÎ cña cËu bÐ bÊt h¹nh mèi mÆc c¶m, tù ti, ®¬n ®éc. Mèi mÆc c¶m ngµy cµng lín dÇn vµ nã trë thµnh sù phÉn né, thï ghÐt c¸i bÊt c«ng v« lý ë ®êi. N¨m 1926, 15 tuæi, Vò Träng Phông ®ç b»ng tiÓu häc. Do hoµn c¶nh gia ®×nh tóng bÊn «ng chän thi vµo tr­êng s­ ph¹m víi hi väng cã häc bæng ®Ó ®ì phÇn nµo sù chi tiªu cña gia ®×nh, nh­ng thi kh«ng ®ç vËy lµ nhµ v¨n ph¶i tù b­¬n tr¶i kiÕm sèng. Th¸ng 10-1926, Vò Träng Phông xin ®­îc lµm th­ ký ë nhµ hµng Godard ®­îc hai th¸ng th× th«i viÖc. Sau ®ã, xin ®­îc ch©n ®¸nh m¸y ch÷ ë ViÔn §«ng Ên qu¸n (IDEO) nh­ng còng chØ ®­îc hai n¨m th× mÊt viÖc. Tõ 1930, «ng chuyÓn h¼n sang viÕt b¸o chuyªn nghiÖp, Vò Träng Phông ®· tõng céng t¸c víi rÊt nhiÒu tê b¸o: Ngä b¸o, NhËt T©n, Hµ Néi b¸o, T­¬ng lai, S«ng H­¬ng, TiÓu thuyÕt thø b¶y… Do cuéc sèng nghÌo tóng thóc b¸ch khiÕn nhµ v¨n ph¶i lao ®éng cËt lùc vµ cuèi cïng do lµm viÖc qu¸ søc, «ng ®· mÊt v× lao lùc vµo ngµy 13-10-1939. Vò Träng Phông ®­îc c¸c b¹n v¨n ®Æc biÖt yªu quý c¶ tµi n¨ng còng nh­ nh©n c¸ch. NguyÔn Vü trong ®iÕu v¨n ®äc tr­íc mé Vò Träng Phông ®· kh«ng ngÇn ng¹i ®­a ra lêi nhËn xÐt: “Nh÷ng t¸c phÈm ®· lµm vinh dù cho v¨n häc n­íc nhµ”. Lêi nhËn xÐt ®· kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ vµ t«n vinh Vò Träng -13- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C Phông. Trong cuéc ®êi th­êng, «ng lµ con ng­êi th¼ng th¾n, ­a c¸i ph©n minh r¹ch rßi nh­ng ®ång thêi còng hÕt søc nghÜa t×nh. Trong Ên t­îng cña NguyÔn Tu©n, Vò Träng Phông d­êng nh­ lóc nµo còng ®Çy tÊt bËt lo toan: “Trong ®êi Phông, Phông cö ®éng theo suy nghÜ nhiÒu qu¸. Ch­a cã mét phót nµo, h¾n d¸m ®iªn cuång lÊy mét tÞ”1; con ng­êi Êy sèng hÕt søc vÞ tha: “…nhËn thÇu tê b¸o nµo lµ kh«ng hay quþt tiÒn anh em viÕt gióp”2, “…h¾n quan t©m nhÊt vÒ chç kÎ c­êi ng­êi khãc…Cã ai quen Phông, dÇu chØ s¬ s¬, mµ èm, th× Phông lµ ng­êi ®Çu tiªn vµo cöa nhµ th­¬ng ®Ó th¨m hái3 . Kh¸c víi c¸c nhµ v¨n kh¸c, Vò Träng Phông Ýt cã ®iÒu kiÖn ®i s©u t×m hiÓu vµ sèng gÇn gòi víi ng­êi lao ®éng. Cuéc sèng cña nhµ v¨n quÈn quanh ë khu phè Hµng B¹c, hµng ngµy ph¶i chøng kiÕn nh÷ng tÊn trß “v« nghÜa”, “chã ®Óu” cña ®ñ c¸c h¹ng bÞp bîm, d©m «, trôy l¹c tõ giíi th­îng l­u giµu cã: con bu«n, me T©y, quan chøc, c«ng tö bét ®Õn nh÷ng ng­êi d­íi ®¸y x· héi: ®Ü ®iÕm, nh÷ng kÎ cê b¹c, nghiÖn ngËp,… V× thÕ, cho dï cã muèn hay kh«ng, «ng vÉn cø ph¶i nhËp t©m ®ñ thø chuyÖn nh¬ bÈn trong x· héi h«i tanh Êy. Céng víi t©m lÝ tù ti, ®¬n ®éc, c¨m thï c¸i v« nghÜa lÝ, t¸c phÈm cña Vò Träng Phông lµ nh÷ng bøc ho¹ víi ®ñ s¾c mµu nham nhë ph¶n ¸nh ch©n thùc, s¾c nÐt x· héi ®­¬ng thêi. Nhµ v¨n bÞ ®¸m v¨n sÜ ­a h×nh thøc mµ «ng gäi lµ bän “®Çu c¬ x¶o quyÖt” c«ng kÝch gay g¾t vµ gäi ®ã lµ thø “v¨n ch­¬ng d©m uÕ”, bëi hä chØ thÊy Vò Träng Phông viÕt vÒ nh÷ng c¸i xÊu xa, bÈn thØu cña con ng­êi. Nh­ng ®»ng sau nh÷ng trang viÕt l¹nh lïng, ch©n thùc tíi tõng chi tiÕt kia lµ mét tr¸i tim Êm nãng ®Ëp nh÷ng nhÞp ®Ëp yªu th­¬ng, lµ ®«i m¾t nh×n con ng­êi tõ gãc ®é nh©n b¶n nhÊt, vÞ tha nhÊt. Nãi nh­ Vò Träng Phông: “t¶ thùc c¸i x· héi khèn n¹n, c«ng kÝch c¸i xa hoa d©m ®·ng cña bän ng­êi cã nhiÒu tiÒn, kªu ca nh÷ng sù thèng khæ cña nh÷ng d©n nghÌo bÞ bãc lét, bÞ ¸p chÕ, bÞ 1,2,3: NguyÔn Tu©n - Mét ®ªm häp ®­a ma Phông. Tr. 585 – Vò Träng Phông t¸c gia vµ t¸c phÈm – NXB GD- H, 2003. -14- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C c­ìng bøc”1 lµ “muèn cho x· héi c«ng b×nh h¬n n÷a, ®õng cã nh÷ng chuyÖn « uÕ, d©m ®·ng”2 Vò Träng Phông ®· hoµn thµnh xuÊt s¾c sø mÖnh cao c¶ cña mét nhµ v¨n: Næ tiÕng sóng c¶nh tØnh vµo x· héi ®Ó thøc tØnh nh÷ng ®Þnh kiÕn lÇm l¹c, ®Ó tiªu diÖt nh÷ng thãi h­ tËt xÊu, ®Ó con ng­êi sèng Ng­êi h¬n. §ã chÝnh lµ lý do khiÕn t¸c phÈm cña Vò Träng Phông sèng m·i víi thêi gian vµ theo sù tr«i ch¶y cña thêi gian cµng thÓ hiÖn râ nh÷ng ch©n gi¸ trÞ s©u s¾c. 3. Sù nghiÖp s¸ng t¸c §êi v¨n cña Vò Träng Phông kh¸ ng¾n ngñi ch­a ®Çy 10 n¨m nh­ng «ng ®· ®Ó l¹i mét khèi l­îng t¸c phÈm lín víi nhiÒu thÓ lo¹i: - 40 truyÖn ng¾n - 9 tiÓu thuyÕt: Døt t×nh (1934); Gi«ng tè (1936); Sè ®á (1936); Vì ®ª (1936); Lµm ®Ü (1936); LÊy nhau v× t×nh (1937); Tróng sè ®éc ®¾c (1938); Quý ph¸i (1937, ®¨ng dang dë trªn §«ng D­¬ng t¹p trÝ – Bé míi); Ng­êi tï ®­îc tha (Di c¶o). - 9 phãng sù: §êi c¹o giÊy (1932); C¹m bÉy ng­êi (1933); Kü nghÖ lÊy T©y (1934); H¶i phßng 1934 (1934); D©n biÓu vµ d©n biÓu (1936); C¬m thµy c¬m c« (1936); VÏ nhä b«i hÒ (1936); Lôc x× (1937); Mét huyÖn ¨n tÕt (1937). - 7 vë kÞch: Kh«ng mét tiÕng vang (1931); Tµi tö (1934); ChÝn ®Çu mét lóc (1934); C¸i chÕt bÝ mËt cña ng­êi tróng sè ®éc ®¾c (1937); Héi nghÞ ®ïa nh¶ (1938); Ph©n bua (1939); TÕt cô Cè (Di c¶o - ®¨ng sau khi nhµ v¨n qua ®êi trªn tiÓu thuyÕt thø 7 sè 295 ngµy 3.2.1940). 1,2: §Ó ®¸p lêi b¸o Ngµy nay: D©m hay kh«ng d©m, Tr.508 – TuyÓn tËp Vò Träng Phông (TËp 1) – Nghiªm Xu©n S¬n biªn so¹n – NXB V¨n häc, 2003. -15- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C - Mét t¸c phÈm dÞch thuËt: vë GiÕt mÑ (t¸c gi¶ Victo Hugo - 1936). Ngoµi ra ta cßn cã mét sè bµi viÕt, tranh luËn, phª b×nh v¨n häc vµ hµng tr¨m bµi b¸o viÕt vÒ c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ, x· héi, v¨n hãa. Víi m¶ng s¸ng t¸c nµo Vò Träng Phông còng cã nh÷ng thµnh tùu, ®Æc s¾c nhÊt ®Þnh. Giíi nghiªn cøu, phª b×nh v¨n häc ®¸nh gi¸ cao nhÊt vÒ thÓ lo¹i tiÓu thuyÕt. TiÓu thuyÕt cña Vò Träng Phông cã mét kÕt cÊu hoµnh tr¸ng bao trïm kh«ng gian tõ thµnh thÞ tíi n«ng th«n, tõ ®ång b»ng tíi miÒn nói cïng thÕ giíi nh©n vËt v« cïng phong phó ®a d¹ng, ®ñ mäi lo¹i ng­êi, ®ñ c¸c lo¹i tÝnh c¸ch. B»ng kh¶ n¨ng quan s¸t tinh nh¹y, n¨ng lùc s¸ng t¹o vµ liªn t­ëng phong phó nhµ v¨n ®· dùng lªn nh÷ng t­îng ®µi nh©n vËt bÊt hñ trong nÒn V¨n häc ViÖt Nam ®ã lµ nh÷ng Xu©n tãc ®á, NghÞ H¸ch, V¨n Minh, Phã §oan… Thµnh c«ng thø hai ë sau tiÓu thuyÕt lµ ë thÓ lo¹i phãng sù. Vò Träng Phông ®­îc mÖnh danh lµ “«ng vua phãng sù ®Êt B¾c”. §¹t ®­îc thµnh c«ng nµy lµ do nhµ v¨n ®· biÕt khÐo lÐo kÕt hîp nghÖ thuËt h­ cÊu víi ®Æc tr­ng cña thÓ lo¹i phãng sù ®ã lµ tÝnh thêi sù, ch©n thùc. T¹o cho phãng sù Vò Träng Phông søc hÊp dÉn còng ph¶i kÓ ®Õn néi dung ph¶n ¸nh nh÷ng vÊn n¹n nhøc nhèi ®ang hoµnh hµnh trong x· héi ®­¬ng thêi. TruyÖn ng¾n vµ kÞch cña Vò Träng Phông gän gµng, sóc tÝch, mang nhiÒu kÞch tÝnh, mét sè ®Ëm chÊt trµo phóng ®Ò cËp ®Õn nhiÒu vÊn ®Ò, th«ng qua nh÷ng nh©n vËt hÇu hÕt lµ tiÓu t­ s¶n thµnh thÞ. TruyÖn ng¾n vµ kÞch cña «ng gãp phÇn lµm râ thªm bé mÆt xÊu xa, thèi n¸t, ®Çy bÊt c«ng, v« lý…cña x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn. NÕu nh­ ë tiÓu thuyÕt hay truyÖn ng¾n cßn cã phÇn t¸c gi¶ h­ cÊu nh­ng víi phãng sù th× néi dung hiÖn thùc ®Ëm ®Æc vµ ch©n thùc h¬n rÊt nhiÒu do ®Æc tr­ng thÓ lo¹i quy ®Þnh. Bëi vËy, cïng víi n¨ng lùc quan s¸t tinh nh¹y vµ tr¸i tim nh©n ®¹o yªu lÏ ph¶i, chuéng lÏ ph¶i, chuéng sù thËt, mçi thiªn phãng -16- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C sù cña Vò Träng Phông gièng nh­ nh÷ng “qu¶ bom” c«ng ph¸ tÈy trÇn bé mÆt thùc cña x· héi ®­¬ng thêi. Phãng sù cña Vò Träng Phông kh«ng chØ cã ý nghÜa vÒ v¨n häc mµ cßn cã ý nghÜa vÒ sö häc, x· héi häc… -17- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C Ch­¬ng 2 bøc tranh x· héi thùc d©n nöa phong kiÕn trong thÓ lo¹i phãng sù cña nhµ v¨n Vò Träng Phông 1. Nh÷ng vÊn ®Ò kh¸i qu¸t vÒ thÓ lo¹i phãng sù 1.1. Kh¸i niÖm thÓ lo¹i vµ thÓ lo¹i phãng sù ThÓ lo¹i hay thÓ lo¹i v¨n häc lµ mét thuËt ng÷ ®­îc dïng trong ngµnh lý luËn v¨n häc. Theo tõ ®iÓn thuËt ng÷ v¨n häc (Lª B¸ H¸n, TrÇn §×nh Sö, NguyÔn Kh¾c Phi ®ång chñ biªn): “thÓ lo¹i v¨n häc lµ d¹ng thøc cña t¸c phÈm v¨n häc ®­îc h×nh thµnh vµ tån t¹i t­¬ng ®èi æn ®Þnh trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lÞch sö cña v¨n häc, thÓ hiÖn ë sù gièng nhau vÒ c¸ch thøc tæ chøc t¸c phÈm, vÒ ®Æc ®iÓm cña c¸c lo¹i h×nh t­îng ®êi sèng ®­îc miªu t¶ vµ vÒ tÝnh chÊt cña mèi quan hÖ cña nhµ v¨n ®èi víi c¸c hiÖn thùc ®êi sèng Êy”. Lý luËn v¨n häc dùa vµo c¸c yÕu tè æn ®Þnh mµ chia t¸c phÈm v¨n häc thµnh c¸c lo¹i vµ c¸c thÓ (hoÆc thÓ lo¹i, thÓ tµi). Lo¹i réng h¬n thÓ, thÓ n»m trong lo¹i. BÊt k× t¸c phÈm nµo còng thuéc mét lo¹i nhÊt ®Þnh vµ quan trong h¬n lµ cã mét h×nh thøc thÓ nµo ®ã. NhiÒu nhµ nghiªn cøu cho r»ng cã ba lo¹i: Tù sù, tr÷ t×nh vµ kÞch. VÒ kh¸i niÖm phãng sù, cã rÊt nhiÒu c¸ch ®Þnh nghÜa kh¸c nhau: Theo Tõ ®iÓn tiÕng ViÖt (Hoµng Phª chñ biªn): “phãng sù lµ thÓ v¨n chuyªn miªu t¶ nh÷ng viÖc thËt cã tÝnh thêi sù x· héi” (trang 784). Trong cuèn Tõ ®iÓn v¨n häc, nhµ nghiªn cøu NguyÔn Xu©n Nam ®Þnh nghÜa: “phãng sù lµ mét thÓ thuéc lo¹i kÝ nh»m ghi chÐp cô thÓ t×nh h×nh mét vÊn ®Ò, mét sù viÖc nµo ®ã cã ý nghÜa thêi sù” (trang 220 – tËp 2). Trong Tõ ®iÓn thuËt ng÷ v¨n häc, c¸c t¸c gi¶ ®Þnh nghÜa: “phãng sù lµ mét thÓ thuéc lo¹i h×nh kÝ. Phãng sù ghi chÐp kÞp thêi nh÷ng vô viÖc nh»m lµm -18- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C s¸ng tá tr­íc c«ng luËn mét sù kiÖn, mét vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng vµ sè phËn cña mét hoÆc nhiÒu ng­êi vµ cã ý nghÜa thêi sù ®èi víi mét ®Þa ph­¬ng hoÆc toµn x· héi”. Nh­ vËy cã thÓ thÊy r»ng phãng sù lµ mét thÓ lo¹i kh¸ ®Æc biÖt, nã n»m trªn ranh giíi gi÷a khoa häc vµ nghÖ thuËt. Nã võa cã kh¶ n¨ng cung cÊp th«ng tin ®ång thêi còng cã kh¶ n¨ng kh¾c ho¹ ch©n dung, tÝnh c¸ch nh©n vËt cïng víi sè phËn cña hä. Theo NguyÔn Xu©n Nam, phãng sù “®ã lµ thÓ v¨n gÇn víi khoa häc h¬n lµ nghÖ thuËt”. Tuy nhiªn xÐt ë mét gãc ®é kh¸c, viÖc sö dông mét sè ph­¬ng tiÖn biÓu ®¹t cña v¨n häc nh­ c¸c biÖn ph¸p tu tõ, ng«n ng÷ giµu h×nh ¶nh h­íng vµo thÕ giíi bªn trong (ë mét møc ®é nhÊt ®Þnh) cña nh©n vËt… khiÕn cho phãng sù vèn tõ b¸o chÝ cã thÓ trë thµnh v¨n häc, mét sè t¸c phÈm thuéc lo¹i nµy th­êng ®­îc chÊp nhËn nh­ lµ nh÷ng t¸c phÈm v¨n häc cã gi¸ trÞ. §ã lµ tr­êng hîp c¸c phãng sù cña Vò Träng Phông. 1.2. §Æc tr­ng c¬ b¶n cña thÓ lo¹i phãng sù ThÓ lo¹i phãng sù cã bèn ®Æc tr­ng c¬ b¶n sau: 1.2.1. TÝnh ch©n thùc: Phãng sù ra ®êi nh»m ghi l¹i, chôp l¹i sù thËt vÒ mét vÊn ®Ò nµo ®ã ®Ó ng­êi ®äc suy xÐt, ®¸nh gi¸. V× thÕ, nãi ®Õn phãng sù lµ nãi ®Õn tÝnh ch©n thùc. §©y lµ ®Æc tr­ng c¬ b¶n vµ quan träng nhÊt cña phãng sù. Nã lµ phÈm chÊt t¹o nªn søc hÊp dÉn, thuyÕt phôc cho thÓ lo¹i nµy. TÝnh ch©n thùc thÓ hiÖn ë néi dung ph¶n ¸nh trong phãng sù lµ nh÷ng sù kiÖn, hiÖn t­îng cã thùc mang tÝnh m¾t thÊy tai nghe trong cuéc sèng. Thµnh c«ng cña ng­êi viÕt lµ lµm cho nh÷ng sù thùc Êy nh­ hiÖn h÷u ngay tr­íc m¾t ng­êi ®äc, ng­êi ®äc kh«ng nghi ngê g× vÒ nh÷ng ®iÒu mµ t¸c gi¶ ®· viÕt ra. V× thÕ, trong c¸c thiªn phãng sù th­êng cã sù xuÊt hiÖn cña nh÷ng nh©n chøng, nh÷ng b»ng chøng x¸c thùc (sè liÖu, biÓu ®å, b¶n thèng kª, t­ liÖu khoa häc,…), nh÷ng ®Þa ®iÓm cô thÓ. -19- Kho¸ luËn tèt nghiÖp NguyÔn ThÞ Lan Ph­¬ng - K29C 1.2.2. TÝnh thêi sù: ThÓ hiÖn ë néi dung ph¶n ¸nh trong phãng sù lµ nh÷ng sù kiÖn, hiÖn t­îng ®ang diÔn ra trong cuéc sèng mang tÝnh cËp nhËt nãng hæi hoÆc ®· diÔn ra nh­ng vÊn ®Ò ch­a ®­îc gi¶i quyÕt døt ®iÓm. TÝnh thêi sù sÏ thu hót sù quan t©m cña ®éc gi¶, ®ång thêi còng lµ yÕu tè t¹o sù hÊp dÉn cho mçi thiªn phãng sù. 1.2.3. TÝnh b¸o chÝ: Phãng sù ra ®êi tõ rÊt sím, nhiÒu nhµ nghiªn cøu ph­¬ng T©y cho r»ng, thÓ lo¹i nµy ra ®êi tõ thÕ kû XVI cïng víi sù xuÊt hiÖn cña b¸o chÝ vµ c¸c ph­¬ng tiÖn in Ên c«ng nghiÖp. Môc ®Ých cña phãng sù lµ cung cÊp cho c«ng chóng nh÷ng tri thøc phong phó, ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c ®Ó hä cã thÓ nhËn thøc, ®¸nh gi¸ ®óng ng­êi vµ viÖc mµ hä ®ang quan t©m, theo dâi. V× thÕ, ng­êi viÕt phãng sù th­êng sö dông nh÷ng biÖn ph¸p nghiÖp vô b¸o chÝ nh­ ®iÒu tra, pháng vÊn, ®èi tho¹i, ghi chÐp t¹i chç… Ngµy nay, hä cßn sö dông c¶ nh÷ng ph­¬ng tiÖn m¸y mãc (m¸y ¶nh, m¸y ghi ©m, m¸y quay phim…) vµo c«ng viÖc nµy. 1.2.4. TÝnh ®Þnh h­íng: Phãng sù, dï mang tÝnh ch©n thùc, cËp nhËt hay tÝnh b¸o chÝ vÉn béc lé thiªn h­íng cña ng­êi cÇm bót. Mét c©y bót phãng sù cã thÓ viÕt vÒ mét sù viÖc, mét hiÖn t­îng, mét con ng­êi… mµ hä t×m hiÓu, ®iÒu tra, kh¸m ph¸. Nh­ng vÊn ®Ò lµ ë chç t¸c gi¶ ph¶n ¸nh víi môc ®Ých g×? Còng nh­ t¸c phÈm v¨n häc, qua bøc tranh ®êi sèng, ng­êi ®äc nhËn ra thÕ giíi quan, nh©n sinh quan cña ng­êi nghÖ sÜ. Phãng sù còng vËy. T¸c gi¶ phãng sù qua c¸c ghi chÐp, ®iÒu tra sÏ thÓ hiÖn th¸i ®é ®èi víi cuéc sèng. V× vËy tÝnh ®Þnh h­íng cña phãng sù nhiÒu khi ®­îc thÓ hiÖn trùc tiÕp, trùc diÖn tr­íc c¸c vÊn ®Ò x· héi. Suy cho cïng, khi viÕt phãng sù, nhµ v¨n, nhµ b¸o hoÆc muèn biÓu d­¬ng ca ngîi hoÆc muèn c¶nh tØnh phª ph¸n ®èi víi vÊn ®Ò ®Æt ra trong bµi viÕt vµ -20-
- Xem thêm -