Biện pháp nâng cao khả năng cạnh tranh mặt hàng nông sản của việt nam trên thị trường

  • Số trang: 35 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi më ®Çu Ngµy nay trong xu h-íng toµn cÇu hãa nÒn kinh tÕ, c¸c quèc gia lu«n ph¶i c¹nh tranh víi nhau ®Ó tù kh¼ng ®Þnh m×nh. NÒn kinh tÕ cña ViÖt Nam còng b-íc vµo héi nhËp víi c¸c n-íc trªn thÕ giíi víi nh÷ng c¬ héi míi vµ th¸ch thøc míi buéc chóng ta ph¶i c©n nh¾c, tÝnh to¸n mét c¸ch nghiªm tóc vÒ trÝ tuÖ, ®-êng lèi, chÝnh s¸ch. Mét trong nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc hiÖn nay lµ lµm thÕ nµo ®Ó n©ng cao ®-îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng hãa ViÖt Nam, cña doanh nghiÖp ViÖt Nam. Kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ n-íc ta nãi chung víi nhiÒu n-íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. T×nh tr¹ng nµy thÓ hiÖn trªn nhiÒu mÆt, nhiÒu lÜnh vùc. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do ®ã, em chän ®Ò tµi: "BiÖn ph¸p n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh mÆt hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng" ®Ó t×m hiÓu. Hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, trong ph¹m vi ®Ò tµi em chØ xin t×m hiÓu thùc tr¹ng vµ ®-a ra mét sè gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét sè mÆt hµng n«ng s¶n ®ang lµ thÕ m¹nh cña ViÖt Nam. Néi dung cña luËn v¨n ®-îc chia lµm 3 ch-¬ng. Ch-¬ng I. Lý luËn chung vÒ c¹nh tranh. Ch-¬ng II. Thùc tr¹ng c¹nh tranh cña hµng n«ng s¶n ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng. Ch-¬ng III. Nh÷ng biÖn ph¸p kiÕn nghÞ ®Ó n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng n«ng s¶n ViÖt Nam. §Ò tµi nµy ®-îc hoµn thµnh víi sù gióp ®ì cña thÇy gi¸o NguyÔn Thanh Phong vµ trªn c¬ së thu nhËp, ph©n tÝch c¸c bµi b¸o, t¹p chÝ v.v... do cßn h¹n chÕ vÒ tr×nh ®é cña m×nh nªn ®Ò tµi ch¾c h¼n cßn nhiÒu thiÕu sãt, em mong nhËn ®-îc nh÷ng gãp ý cña thÇy ®Ó bµi viÕt ®-îc hoµn thiÖn h¬n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Ch-¬ng I Lý luËn chung vÒ c¹nh tranh 1. Quy luËt c¹nh tranh. Trong qu¸ tr×nh kinh doanh, c¹nh tranh lµ quy luËt cña nÒn kinh tÕ, c¹nh tranh nµy diÔn ra liªn tôc, kh«ng cã ®Ých cuèi cïng. §ã lµ sù c¹nh tranh vÒ chÊt l-îng, hiÖu qu¶, gi¸ c¶ cña s¶n phÈm trong nÒn kinh tÕ. Trong ho¹t ®éng kinh doanh c¹nh tranh lµ ®iÒu kh«ng tr¸nh khái. 2. Nh÷ng quan niÖm vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Cho ®Õn nay, cã rÊt nhiÒu t¸c gi¶ ®· ®-a ra nh÷ng quan niÖm kh¸c nhau vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Theo Fafchamps cho r»ng: kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp lµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh mµ doanh nghiÖp ®ã cã thÓ s¶n xuÊt víi chi phÝ biÕn ®æi trung b×nh lµ thÊp h¬n gi¸ b¸n cña nã trªn thÞ tr-êng. Víi c¸ch hiÓu nhvËy, doanh nghiÖp nµo cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt ra s¶n phÈm cã chÊt l-îng t-¬ng tù s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp kh¸c nh-ng víi chi phÝ thÊp h¬n th× ®-îc coi lµ cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh. Theo Randall cho r»ng: kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ kh¶ n¨ng giµnh ®-îc vµ duy tr× thÞ phÇn trªn thÞ tr-êng víi lîi nhuËn nhÊt ®Þnh. Theo Dunning l¹i cho r»ng: kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ kh¶ n¨ng cung s¶n phÈm cña chÝnh doanh nghiÖp trªn c¸c thÞ tr-êng kh¸c nhau mµ kh«ng biÕt n¬i bè trÝ s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp ®ã. Nh-ng mét sè quan niÖm kh¸c l¹i cho r»ng: kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ tr×nh ®é cña c«ng nghiÖp cã thÓ s¶n xuÊt s¶n phÈm theo ®óng yªu cÇu cña thÞ tr-êng, ®ång thêi duy tr× ®-îc thu nhËp thùc tÕ cña m×nh. Cã thÓ nãi r»ng, c¸c quan niÖm vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh nªu trªn ®Òu xuÊt ph¸t tõ c¸c gãc ®é, c¸ch nh×n kh¸c nhau nh-ng cã ®iÓm chung lµ: chiÕm lÜnh thÞ tr-êng vµ cã lîi nhuËn. 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Tuy nhiªn, theo ý hiÓu cña b¶n th©n: kh¶ n¨ng c¹nh tranh lµ n¨ng lùc n¾m gi÷ thÞ phÇn nhÊt ®Þnh víi møc ®é hiÖu qu¶ chÊp nhËn ®-îc. V× vËy, khi thÞ phÇn cña doanh nghiÖp t¨ng lªn th× cho thÊy kh¶ n¨ng c¹nh tranh ®-îc n©ng cao. Nh-ng ®Ó x¸c ®Þnh ®-îc chÝnh x¸c kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp chóng ta ph¶i dùa vµo rÊt nhiÒu tiªu thøc kh¸c nhau. 3. C¸c nh©n tè c¬ b¶n t¹o nªn kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. 3.1. S¶n phÈm vµ chÊt l-îng s¶n phÈm. §èi víi doanh nghiÖp ®iÒu quan träng lµ ph¶i tr¶ lêi ®-îc c¸c c©u hái: s¶n xuÊt c¸i g×, s¶n xuÊt nh- thÕ nµo, s¶n xuÊt cho ai? Nh- vËy c¸c doanh nghiÖp ®· x©y dùng ®-îc cho m×nh chÝnh s¸ch s¶n phÈm, khi c¸c doanh nghiÖp tham gia ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, doanh nghiÖp cã s¶n phÈm ®em ra thÞ tr-êng vµ doanh nghiÖp lu«n ph¶i lµm cho s¶n phÈm cña m×nh thÝch øng víi thÞ tr-êng ®Ó t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. §Ó cã thÓ c¹nh tranh víi c¸c ®èi thñ trªn thÞ tr-êng, doanh nghiÖp ph¶i lu«n ®-a ra nh÷ng mÉu m· vµ s¶n phÈm míi, n©ng cao ®-îc chÊt l-îng s¶n phÈm ®¸p øng nhu cÇu vµ thÞ hiÕu cña thÞ tr-êng. BÊt cø doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh lo¹i hµng hãa g×, ®iÒu c¬ b¶n lµ doanh nghiÖp ph¶i lu«n quan t©m tíi ph¶n øng cña thÞ tr-êng. S¶n phÈm chØ cã thÓ ®¸p øng ®-îc trªn thÞ tr-êng vµ cã triÓn väng tèt khi ®¸p øng ®-îc c¸c yªu cÇu c¬ b¶n sau:  ChÊt l-îng tèt, gi¸ c¶ hîp lý.  MÉu m·, bao b× ®Ñp vµ thuËn tiÖn sö dông trong nhiÒu hoµn c¶nh. Víi c«ng cô c¹nh tranh lµ s¶n phÈm th× c¸c doanh nghiÖp cã thÓ ph¸t triÓn s¶n phÈm cña m×nh theo c¸c h-íng sau: Thø nhÊt, ®a d¹ng hãa s¶n phÈm. Thùc chÊt ®©y lµ qu¸ tr×nh më réng hîp lý danh môc s¶n phÈm t¹o nªn mét c¬ cÊu s¶n phÈm cã hiÖu qu¶ cho c¸c doanh nghiÖp. §a d¹ng hãa s¶n phÈm lµ cÇn thiÕt cho mçi doanh nghiÖp bëi v×: 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368  Sù tiÕn bé nhanh chãng kh«ng ngõng cña khoa häc c«ng nghÖ cïng sù ph¸t triÓn ngµy cµng cao cña nhu cÇu thÞ tr-êng lµm cho vßng ®êi cña s¶n phÈm bÞ rót ng¾n, doanh nghiÖp cÇn cã nhiÒu chñng lo¹i s¶n phÈm hµng hãa ®Ó hç trî nhau, thay thÕ nhau. §a d¹ng hãa s¶n phÈm sö dông tèi ®a c«ng suÊt m¸y mãc thiÕt bÞ, thùc hiÖn khÊu hao nhanh ®Ó ®Èy nhanh qu¸ tr×nh ®æi míi c«ng nghÖ.  Nhu cÇu cña thÞ tr-êng rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, ®a d¹ng hãa s¶n phÈm nh»m ®¸p øng tèi ®a nhu cÇu thÞ tr-êng qua ®ã sÏ thu ®-îc nhiÒu lîi nhuËn.  Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh ngµy cµng trë nªn quyÕt liÖt th× ®a d¹ng hãa s¶n phÈm lµ mét biÖn ph¸p ph©n t¸n rñi ro trong kinh doanh.  ChiÕn l-îc ®a d¹ng hãa s¶n phÈm ®ång t©m: lµ chiÕn l-îc ®a d¹ng hãa sang lÜnh vùc kinh doanh míi mµ kh«ng cã sù liªn quan bÊt kú nµo ®Õn lÜnh vùc kinh doanh cò cña doanh nghiÖp. Víi chiÕn l-îc nµy cho phÐp tËn dông nguån lùc d- thõa vµ t×m ®-îc lÜnh vùc kinh doanh míi cã lîi nhuËn cao. Nh- vËy, s¶n phÈm víi nh÷ng nÐt riªng vèn cã cña m×nh sÏ lµ yÕu tè c¬ b¶n quyÕt ®Þnh kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp trªn thÞ tr-êng. §i ®«i víi s¶n phÈm lµ vÊn ®Ò chÊt l-îng cña s¶n phÈm. Ngµy nay ng-êi ta coi träng gi¸ trÞ cña s¶n phÈm, gi¸ c¶ kh«ng cßn lµ nh©n tè chñ yÕu quyÕt ®Þnh trong sù lùa chän cña ng-êi tiªu dïng. ThÞ tr-êng s½n sµng tr¶ gi¸ cao choi s¶n phÈm hµng hãa cã chÊt l-îng cao. V× vËy, ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn l©u dµi trªn thÞ tr-êng ®iÒu b¾t buéc ®èi víi doanh nghiÖp lµ ph¶i n©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm hµng hãa. 3.2. Gi¸ c¶ cña s¶n phÈm. Sù thµnh c«ng nhiÒu hay Ýt cña doanh nghiÖp phô thuéc vµo chÝnh s¸ch ®Þnh møc gi¸ b¸n cña doanh nghiÖp. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng lu«n tån 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 t¹i sù c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong n-íc còng nh- gi÷a c¸c quèc gia víi nhau, kh¸ch hµng cã quyÒn lùc chän vµ mua nh÷ng g× mµ hä cho lµ tèt nhÊt vµ cã lîi nhÊt. Gi¸ c¶ hµng hãa th-êng thay ®æi theo nhu cÇu cña thÞ tr-êng, nã Ýt liªn quan tíi gi¸ trÞ cè h÷u cña s¶n phÈm nªn s¶n phÈm kh«ng bao giê ®¹i diÖn cho gi¸ c¶ cña nã. ViÖc ®Þnh gi¸ sao cho doanh nghiÖp võa ®¶m b¶o tèi ®a hãa lîi nhuËn, võa giµnh ®-îc thÞ phÇn thÞ tr-êng cao, võa giµnh ®-îc lîi thÕ trong c¹nh tranh hoÆc tr¸nh khái c¹nh tranh lµ c«ng viÖc hÕt søc khã kh¨n vµ phøc t¹p, ®ßi hái doanh nghiÖp ph¶i lu«n linh ho¹t, mÒm dÎo ®Ó ®Þnh gi¸ s¶n phÈm cña m×nh c¶ trong vµ ngoµi n-íc. 3.3. C«ng nghÖ chÕ biÕn s¶n phÈm. C«ng nghÖ C¸c yÕu tè ®Çu vµo Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt S¶n phÈm vµ DV Trong s¶n xuÊt, c«ng nghÖ lµ nh©n tè sèng ®éng mang tÝnh quyÕt ®Þnh nh»m n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng vµ chÊt l-îng s¶n phÈm. Trong bèi c¶nh c¹nh tranh gay g¾t ë thÞ tr-êng trong vµ ngoµi n-íc, c«ng nghÖ ®ang lµ mèi quan t©m cña nhiÒu quèc gia. §èi víi tõng doanh nghiÖp th× c«ng nghÖ lµ vò khÝ s¾c bÐn ®Ó t¹o lîi thÕ c¹nh tranh. Tuy nhiªn, thùc tÕ cho thÊy mét vµi c«ng ty cña Hoa Kú víi tiÒm lùc c«ng nghÖ dåi dµo, ho¹t ®éng trong lÜnh vùc c«ng nghÖ cã hµm l-îng c«ng nghÖ cao l¹i kh«ng t¹o ®-îc lîi thÕ tr-íc c¸c ®èi thñ c¹nh tranh - cô thÓ lµ c¸c c«ng ty cña NhËt. §iÒu nµy cho thÊy c«ng nghÖ kh«ng thÓ tù th©n biÕn ®æi thµnh lîi thÕ c¹nh tranh mµ lîi thÕ c¹nh tranh chØ ®Õn víi c¸c doanh nghiÖp cã mét chiÕn l-îc thÝch hîp trong sö dông c«ng nghÖ. Cã nhiÒu yÕu tè t¸c ®éng ®Õn sù h×nh thµnh lîi thÕ c¹nh tranh dùa trªn c«ng nghÖ cña doanh nghiÖp nh- yÕu tè bªn ngoµi gåm: m«i tr-êng tµi 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 chÝnh, tiÒn tÖ , c¬ cÊu c«ng nghiÖp, chÝnh s¸ch cña Nhµ n-íc vÒ kinh doanh vµ c«ng nghÖ, yÕu tè bªn trong nh-: chu kú sèng cña s¶n phÈm, møc ®é thùc hiÖn qu¶n lý chÊt l-îng s¶n phÈm... Tuy nhiªn, qu¶n trÞ c«ng nghÖ còng ®ãng vai trß quan träng. ThËt vËy, qu¶n trÞ c«ng nghÖ ®· h×nh thµnh nªn lîi thÕ c¹nh tranh cña doanh nghiÖp biÓu hiÖn ë c¸c mÆt nh-: gi¸ thµnh h¹ - chÊt l-îng cao - cung cÊp ®óng lóc cho thÞ tr-êng. C¸c t¸c ®éng ®ã ®-îc biÓu hiÖn qua 3 s¬ ®å. 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 S¬ ®å 1: T¸c ®éng cña qu¶n trÞ vµ c«ng nghÖ nh»m t¹o gi¸ thµnh s¶n phÈm dÞch vô thÊp C«ng nghÖ ¸p dông c¸c c«ng nghÖ phï hîp, c«ng nghÖ tiªn tiÕn... ®Ó sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c yÕu tè ®Çu vµo Qu¶n trÞ Phèi hîp qu¶n trÞ s¶n xuÊt víi chiÕn l-îc sö dông c«ng nghÖ nh»m gi¶m chi phÝ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt N©ng cao chi phÝ m¸y mãc thiÕt bÞ ®Ó gi¶m: - Chi phÝ lao ®éng. - Chi phÝ n¨ng l-îng. - Chi phÝ nguyªn vËt liÖu. CF s¶n xuÊt thÊp Lîi thÕ c¹nh tranh Gi¶m chi phÝ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nh»m gi¶m thiÓu: - Chi phÝ vÒ s¶n phÈm kh«ng ®¹t chÊt l-îng. - Chi phÝ vÒ tån tr÷ S¬ ®å 2: T¸c ®éng cña qu¶n trÞ vµ c«ng nghÖ nh»m cung cÊp s¶n phÈm dÞch vô ®óng lóc cho thÞ tr-êng C«ng nghÖ Qu¶n trÞ §æi míi c«ng nghÖ - §æi míi c¬ b¶n. - §æi míi tõng phÇn. - §æi míi hÖ thèng. - Qu¶n trÞ chÊt l-îng s¶n phÈm - Qu¶n trÞ theo ISO N©ng cao ®é tin cËy cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt N©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt 7 N©ng cao chÊt l-îng s¶n phÈm dÞch vô Lîi thÕ c¹nh tranh Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 S¬ ®å 3: T¸c ®éng cña qu¶n trÞ vµ c«ng nghÖ nh»m cung cÊp s¶n phÈm dÞch vô ®óng lóc cho thÞ tr-êng C«ng nghÖ N©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ néi sinh N©ng cao n¨ng lùc nghiªn cøu vµ triÓn khai S¶n phÈm míi Cung cÊp ®óng lóc Qu¶n trÞ - Huy ®éng nguån lùc. - §¸nh gi¸ chiÕn l-îc s¶n phÈm míi. §æi míi c«ng nghÖ C¸c ph©n tÝch trªn cho thÊy qu¶n trÞ ®· ®ãng vai trß quan träng trong c«ng viÖc x©y dùng lîi thÕ c¹nh tranh cña doanh nghiÖp dùa trªn c¬ së c«ng nghÖ, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c doanh nghiÖp ë c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn khi mµ tr×nh ®é c«ng nghÖ cßn thÊp. §Ó x©y dùng ®-îc lîi thÕ c¹nh tranh trªn c¬ së c«ng nghÖ, c¸c doanh nghiÖp cÇn x©y dùng mét chiÕn l-îc sö dông c«ng nghÖ thÝch hîp, ®ã lµ viÖc nghiªn cøu chÆt chÏ ba chiÕn l-îc: chiÕn l-îc nghiªn cøu thÞ tr-êng, chiÕn l-îc vµ ph-¬ng ¸n s¶n phÈm míi cïng chiÕn l-îc vµ ph-¬ng ¸n ®æi m¬i c«ng nghÖ. 3.4. C¸c nh©n tè cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. 3.4.1. C¸c nh©n tè kinh tÕ. C¸c nh©n tè kinh tÕ cã vai trß quan träng vµ quyÕt ®Þnh ®Õn ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. Thø nhÊt, tèc ®é t¨ng tr-ëng: Tèc ®é t¨ng tr-ëng cao vµ æn ®Þnh sÏ t¹o ra søc hÊp dÉn víi c¸cd1 khi tham gia vµo thÞ tr-êng. Bëi khi kinh tÕ t¨ng tr-ëng lu«n g¾n liÒn víi t¨ng 8 Lîi thÕ c¹nh tranh Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 thu nhËp cña d©n c-, tõ ®ã t¨ng ®-îc kh¶ n¨ng thanh to¸n cña kh¸ch hµng khi mua s¶n phÈm hµng hãa vµ lµ m«i tr-êng kinh doanh thuËn lîi khi xu híng c¹nh tranh ngµy cµng gay g¾t h¬n. Khi nÒn kinh tÕ t¨ng tr-ëng c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶ lµm cho nhu cÇu ®Çu t- t¨ng lªn ®ång thêi lµm t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp. Thø hai, tû gi¸ hèi ®o¸i. ¶nh h-ëng ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Khi tû gi¸ hèi ®o¸i gi¶m th× kh¶ n¨ng c¹nh tranh sÏ t¨ng lªn trªn thÞ tr-êng trong vµ ngoµi n-íc v×, khi ®ã gi¸ b¸n cña doanh nghiÖp sÏ thÊp h¬n ®èi thñ c¹nh tranh kinh doanh hµng hãa do n-íc kh¸c s¶n xuÊt. Khi tû gi¸ hèi ®o¸i t¨ng lµm cho gi¸ b¸n hµng hãa (tÝnh b»ng ngo¹i tÖ) sÏ cao h¬n ®èi thñ c¹n tranh. Do ®ã, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña doanh nghiÖp sÏ gi¶m ngay t¹i thÞ tr-êng trong n-íc còng nh- ngoµi n-íc. 3.4.2. Nh©n tè chÝnh trÞ - luËt ph¸p: ChÝnh trÞ vµ luËt ph¸p cã vai trß nÒn t¶ng ®Ó h×nh thµnh c¸c yÕu tè kh¸c trong m«i tr-êng kinh doanh. ChÝnh trÞ æn ®Þnh, luËt ph¸p ®ång bé sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp khi tham gia c¹nh tranh vµ c¹nh tranh cã hiÖu qu¶. 3.4.3. Nh©n tè v¨n hãa - x· héi. §©y lµ c¸c nh©n tè biÕn ®æi chËm nh-ng nã còng t¸c ®éng m¹nh ®Õn ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp. C¸c phong tôc, tËp qu¸n, lèi sèng, thãi quen tiªu dïng... cã ¶nh h-ëng s©u s¾c tíi nhu cÇu cña thÞ tr-êng, tõ ®ã ¶nh h-ëng tíi c¸c chÝnh s¸ch kh¸c cña doanh nghiÖp khi tham gia vµo thÞ tr-êng. Tõ nh÷ng lý luËn vÒ c¹nh tranh trªn ®©y, ch-¬ng II sÏ cho thÊy thùc tr¹ng c¹nh tranh hµng n«ng s¶n cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng. 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Ch-¬ng II Thùc tr¹ng c¹nh tranh cña hµng n«ng s¶n ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng 1. T×nh h×nh s¶n xuÊt hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam. ViÖt Nam víi ®Æc tr-ng lµ mét n-íc n«ng nghiÖp, ®iÒu kiÖn khÝ hËu, thæ nh-ìng ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ngµnh s¶n xuÊt hµng n«ng s¶n ph¸t triÓn. Mét sè mÆt hµng n«ng s¶n ®· lµ thÕ m¹nh cña ViÖt Nam trong thêi gian qua nh-: cµ phª, cao su, h¹t ®iÒu... Thø nhÊt, mÆt hµng cµ phª ®-îc ph©n bè réng r·i tõ B¾c tíi Nam trªn nhiÒu tØnh trung du, cao nguyªn vµ miÒn nói. Tr-íc kia cµ phª ®-îc trång gåm 3 lo¹i: cµ phª chÌ (Arabica), cµ phª vèi (Robusta) vµ cµ phª mÝt (Exceta). Nay chØ cßn cµ phª chÌ vµ cµ phª vèi ®-îc trång ë nh÷ng vïng sinh th¸i kh¸c nhau. Do chó träng ®Çu t- th©m canh nªn cµ phª ViÖt Nam ®· cho n¨ng suÊt vµ s¶n l-îng cao. Liªn tôc nhiÒu n¨m n¨ng suÊt t¨ng râ rÖt tõ 600-700kg nh©n/ha, nay ®¹t b×nh qu©n 1,4 tÊn nh©n/ha, c¸ biÖt cã n¬i tõ 4-4,5 tÊn nh©n/ha. World bank ®¸nh gi¸ n¨m 1996 n¨ng suÊt cµ phª vèi (Robusta) cña ViÖt Nam 1,48 tÊn/ha xÕp thø nh× thÕ giíi, sau Contatica (1,5 tÊn/ha), xÕp trªn Th¸i Lan (0,99 tÊn/ha).Cïng víi n¨ng suÊt, diÖn tÝch vµ s¶n l-îng cµ phª cña ViÖt Nam còng ®ang t¨ng ë møc rÊt cao, cã xu h-íng tiÕp tôc t¨ng vµ ®Õn n¨m 1999 - 2000 vÉn ë vÞ trÝ thø 2 sau Brazil. Thø hai, mÆt hµng h¹t ®iÒu. Trong c¸c mÆt hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu th× h¹t ®iÒu chiÕm mét vÞ trÝ quan träng, kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng n¨m trªn 100 triÖu USD, xÕp thø ba trªn thÕ giíi vÒ s¶n l-îng vµ ®øng thø hai thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu. KÕ ho¹ch cña ngµnh ®iÒu ®Õn n¨m 2005 lµ n©ng s¶n l-îng ®iÒu th« lªn 230 ngh×n tÊn, xuÊt khÈu 45.000 tÊn h¹t ®iÒu nh©n, kim ng¹ch 220 triÖu USD n¨m. 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Trong mét thêi gian dµi, nghÒ h¹t ®iÒu ph¸t triÓn mét c¸ch tù ph¸t, l¹i kh«ng ®-îc quy ho¹ch. S¶n l-îng ®iÒu thu ho¹ch niªn vô 1998 vµo kho¶ng 100.000 tÊn, niªnvô 1999 chØ cßn 70.000 tÊn ®¸p øng ch-a ®-îc 30% nhu cÇu cña c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn. Vô ®iÒu n¨m 2000 s¶n l-îng ®· lªn ®Õn 160.000 tÊn vµ lµ s¶n l-îng cao nhÊt kÓ tõ tr-íc ®ã. Nh-ng nh×n chung n¨ng suÊt cña ®iÒu ViÖt Nam cßn rÊt thÊp, b×nh qu©n chung c¶ n-íc kho¶ng 7 t¹/ha. Nguyªn nh©n kh¸ch quan lµ do thêi tiÕt thÊt th-êng, s©u bÖnh nh-ng chÝnh nh÷ng yÕu tè chñ quan l¹i lµ yÕu tè t¸c ®éng l©u dµi vµ trùc tiÕp nhÊt. §ã chÝnh lµ gièng ®iÒu l©u nay ®em trång kh«ng ®-îc tuyÓn chän qua c¸c c¬ quan chuyªn ngµnh, hoµn toµn do n«ng d©n tù chän, nguån dinh d-ìng tõ ®Êt ®· c¹n kiÖt sau nhiÒu n¨m thu ho¹ch nh-ng kh«ng ®-îc båi d-ìng, lµm cá, c¶i t¹o. HËu qu¶ lµ nhiÒu diÖn tÝch cho n¨ng suÊt thÊp, c©y ®iÒu bÞ tho¸i hãa, kh«ng ra qu¶. Do ®ã nhµ n-íc cÇn hç trî n«ng d©n qua c¸c c«ng t¸c khuyÕn n«ng vµ tÝn dông n«ng nghiÖp, mÆt kh¸c cÇn ®Çu tb»ng vèn ng©n s¸ch, x©y dùng c¸c hÖ thèng trang tr¹i thÝ nghiÖm, chän gièng, nh©n gièng, phæ biÕn kü thuËt cho c¸c vïng sinh th¸i - s¶n xuÊt ®iÒu kh¸c nhau. §©y lµ yÕu tè hµng ®Çu gióp n«ng d©n n©ng cao n¨ng suÊt. Thø ba, mét sè s¶n phÈm n«ng nghiÖp kh¸c. Mét sè mÆt hµng n«ng s¶n kh¸c cña n-íc ta ®· cã b-íc ph¸t triÓn râ rÖt, s¶n xuÊt t¨ng tr-ëng liªn tôc víi nhÞp ®é cao, c¬ cÊu kinh tÕ ®ang dÇn ®-îc chuyÓn dÞch theo h-íng ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh cña c¸c vïng, c¸c ®Þa ph-¬ng còng nh- trong c¶ n-íc, ®· h×nh thµnh nhiÒu vïng hµng hãa tËp trung t-¬ng ®èi lín. Kinh tÕ n«ng th«n cã nh÷ng b-íc chuyÓn biÕn kh¸, ®êi sèng n«ng d©n ë nhiÒu vïng ®-îc c¶i thiÖn, nh-ng vÊn ®Ò næi bËt lµ c¸c lo¹i s¶n phÈm nµy cã chÊt l-îng thÊp, tæ chøc tiªu thô cßn nhiÒu yÕu kÐm, th-êng xuyªn x¶y ra t×nh tr¹ng, nhiÒu khi tiªu thô kh«ng kÞp, nhÊt lµ trong vô thu ho¹ch, gi¸ c¶ xuèng thÊp g©y thiÖt h¹i cho n«ng d©n. T×nh tr¹ng nµy kÐo dµi lµm cho ng-êi lµm n«ng s¶n buéc ph¶i chuyÓn ®æi c¸c lo¹i c©y trång, hoÆc quy vÒ s¶n xuÊt tù cung tù cÊp, hoÆc chuyÓn sang nghÒ kia. 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Qua nh÷ng yÕu tè trªn ®©y cã thÓ nãi t×nh h×nh s¶n xuÊt hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam vÉn mang tÝnh chÊt cña nÒn s¶n xuÊt nhá, tù cung tù cÊp vµ míi ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn sang nÒn s¶n xuÊt hµng hãa, n¨ng suÊt lao ®éng thÊp do ®ã kÐo dµi thêi gian s¶n xuÊt s¶n phÈm nªn kh«ng t¹o ®-îc søc c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng. 2. Thùc tr¹ng c«ng nghÖ chÕ biÕn n«ng s¶n ë ViÖt Nam. Hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam ë vÞ trÝ kh¸ cao so víi c¸c quèc gia kh¸c, hµng n«ng s¶n cña ta cã mÆt hÇu hÕt trªn tÊt c¶ c¸c thÞ tr-êng cña thÕ giíi nh-ng l-îng ngo¹i tÖ thu vÒ tõ hµng n«ng s¶n vÉn cßn rÊt khiªm tèn do gi¸ xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng n«ng s¶n nh- g¹o, cµ phª, cao su, h¹t ®iÒu...®Òu b¸n thÊp h¬n gi¸ thÕ giíi tõ 20 - 40USD, thËm chÝ cßn thÊp h¬n. C«ng nghÖ vµ c¸c c¬ së chÕ biÕn n«ng s¶n cña ViÖt Nam trong thêi gian dµi Ýt ®-îc quan t©m ®Çy ®ñ, mét phÇn do khã kh¨n vÒ nguån vèn ®Çu tnªn tr×nh ®é c«ng nghÖ thÊp vµ chËm ®-îc ®æi míi, tæn thÊt sau thu ho¹ch cßn rÊt lín. C¬ së chÕ biÕn hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu cßn Ýt nh- ngµnh cµ phª míi chØ cã kho¶ng 20 c¬ së hcÕ biÕn c«ng nghiÖp hoµn chØnh, chñ yÕu lµ s¬ chÕ ®¶m b¶o chiÕm kho¶ng 30% s¶n l-îng cµ phª/n¨m. MÆt hµng h¹t ®iÒu tuy ®· ph¸t triÓn nhanh vµ chuyÓn tõ xuÊt khÈu ®iÒu th« sang xuÊt khÈu nh©n h¹t ®iÒu nh-ng møc ®é c¬ giíi hãa trong quy ho¹ch quy tr×nh c«ng nghÖ chÕ biÕn ®iÒu cßn thÊp, c¸c nhµ m¸y míi chØ thu ®ùoc s¶n phÈm chÝnh ®Ó xuÊt khÈu lµ nh©n ®iÒu, ch-a ¸p dông ®-îc quy tr×nh "chÕ biÕn kh«ng phÕ liÖu" ®Ó thu ho¹ch c¸c s¶n phÈm chÝnh vµ c¸c s¶n phÈm phô, nªn ®· ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ thÊp. V× vËy c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn ch-a thÓ n©ng cao ®-îc gi¸ thu mua c¸c mÆt hµng n«ng s¶n th« tõ n«ng d©n, mét yÕu tè ®Ó kÝch thÝch n«ng d©n tÝch cùc gieo trång hµng n«ng s¶n. §a sè c«ng nghÖ cña ta cßn gi¶n ®¬n, th« s¬, l¹c hËu, mang nÆng tÝnh kinh nghiÖm, thËm chÝ nh÷ng ®iÒu kiÖn tèi thiÓu s©n ph¬i, m¸y sÊy, kho b¶o qu¶n còng kh«ng ®ñ. Do ®ã vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt lµ nhµ n-íc cÇn ph¶i cã 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 kÕ ho¹ch c©n ®èi l¹i gi÷a c«ng suÊt chÕ biÕn vµ nguån nguyªn liÖu, më räng ho¹t ®éng ®iÒu phèi gi÷a c¸c xÝ nghiÖp chÕ biÕn hµng n«ng s¶n th«ng qua Héi n«ng d©n ViÖt Nam. 3. T×nh h×nh tiªu thô hµng n«ng s¶n trong thÞ tr-êng néi ®Þa. Hµng n«ng s¶n lµ s¶n phÈm thiÕt yÕu cña mäi ng-êi d©n nh- g¹o, chÌ, cµ phª... tuy vËy do møc sèng cña nh©n d©n ta cßn thÊp nªn c¸c s¶n phÈm n«ng s¶n ®-îc s¶n xuÊt ra chñ yÕu lµ phôc vô cho xuÊt khÈu mµ tiªu thô cho thÞ tr-êng trong n-íc chñ yÕu lµ c¸c s¶n phÈm th«, thø cÊp víi gi¸ rÎ h¬n gÊp nhiÒu lÇn nh- mÆt hµng cµ phª tiªu thô trong néi ®Þa chØ ®¹t kho¶ng 6000 tÊn/n¨m chiÕm 1,5 - 2% tæng s¶n l-îng cµ phª s¶n xuÊt ra. Tuy vËy, víi møc sèng nh- hiÖn nay, h¬n 300USD/ng-êi/n¨m th× nhu cÇu cña ng-êi d©n ®· ®-îc c¶i thiÖn do ®ã nhu cÇu vÒ tiªu thô n«ng s¶n ë thÞ tr-êng trong n-íc còng sÏ t¨ng lªn nghÜa lµ møc tiªu thô néi ®Þa sÏ t¨ng. 4. T×nh h×nh xuÊt khÈu n«ng s¶n cña ViÖt Nam. Cã thÓ nhËn xÐt r»ng nhãm mÆt hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu chñ yÕu cña ViÖt Nam ®Òu cã tèc ®é t¨ng tr-ëng cao h¬n tèc ®é t¨ng b×nh qu©n cña thÕ giíi vµ cao h¬n nhiÒu so víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh nh- Th¸i Lan (ë mÆt hµng g¹o vµ cµ phª), Indonexia vÒ cµ phª, cao su... kim ng¹ch xuÊt khÈu g¹o cña ViÖt Nam so víi Th¸i Lan cã xu h-íng t¨ng tõ d-íi 30% (tr-íc n¨m 1998) lªn møc cao h¬n trong n¨m 2000 nh-ng víi gi¸ c¶ h¹ h¬n, tû träng kim ng¹ch xuÊt khÈu cµ phª cña ViÖt Nam so víi Ên §é còng t¨ng m¹nh, kim ng¹ch xuÊt khÈu cao su cña ViÖt Nam so víi Th¸i Lan còng t¨ng m¹nh nh-ng tèc ®é l¹i chËm h¬n c¸c s¶n phÈm kh¸c tõ 5,87% n¨m 1992 lªn 13,6% n¨m 2000. C¸c sè liÖu ®· chøng tá r»ng møc chªnh lÖch mÆt hµng g¹o vµ cµ phª ®-îc thÝch hîp nhiÒu nhÊt trong bèn mÆt hµng so víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh. §iÒu ®ã còng cho thÊy r»ng thêi gian qua søc c¹nh tranh xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng n«ng s¶n chñ yÕu cña ViÖt Nam ®-îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ, nh-ng nÕu ®i s©u ph©n tÝch th× thùc sù vÉn cßn nhiÒu b¨n kho¨n vÒ t×nh h×nh xuÊt khÈu mÆt hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam. 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ViÖt Nam chØ cã mÆt hµng g¹o lµ tréi h¬n h¼n cßn c¸c mÆt hµng kh¸c l¹i cã sù chªnh lÖch kh¸ lín vÒ sè l-îng so víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh chÝnh. B¶ng 1. S¶n l-îng vµ kim ng¹ch xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng n«ng s¶n chñ yÕu cña ViÖt Nam giai ®o¹n 1990 - 2000. TT N¨m 1 S¶n l-îng xuÊt khÈu (1000 tÊn) Kim ng¹ch xuÊt khÈu (triÖu USD) G¹o Cµ phª Cao su ChÌ G¹o Cµ phª Cao su ChÌ 1990 1624 89,6 75,9 10,8 305 76,16 75,3 12,96 2 1991 1033 93,8 62,9 10,5 235 74 50 14 3 1992 1940 116,2 81,9 1,3 418 92 66,9 16 4 1993 1722 122,6 96,7 20,6 362 110,6 74,7 26 5 1994 1983 177 135,5 21,2 424 328,2 135,4 26,5 6 1995 2058 248,1 138,1 18,8 530 595,5 193,5 26,5 7 1996 3047 281,4 194,5 21 868 420 163,3 29 8 1997 3682 391,6 192 32,3 801 497,5 194,6 48 9 1998 3800 382 197 33,2 1100 593,8 127,5 50,5 10 1999 4500 487,5 265 37 1080 592 145 46 11 2000 3500 694 280 44,7 840 842,76 153,2 56 Nguån: T¹p chÝ Kinh tÕ ViÖt Nam vµ thÕ giíi 2000 - 2001. Qua nh÷ng sè liÖu trong b¶ng trªn cho thÊy c¸c mÆt hµng n«ng s¶n xuÊt khÈu chñ lùc cña ViÖt Nam ®Òu t¨ng do ®ã kÐo theo nguån thu ngo¹i tÖ còng t¨ng lªn gãp phÇn lµm t¨ng c¸n c©n th-¬ng m¹i vµ nguån ngo¹i tÖ cña quèc gia, sè liÖu trªn còng cho thÊy mÆt hµng g¹o vµ cµ phª lµ cã møc chªnh lÖch nhÊt trong 4 mÆt hµng so víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh. Sau ®©y ta ®i ph©n tÝch cô thÓ mÆt hµng cµ phª - lµ mÆt hµng cã nguån thu ngo¹i tÖ lín nhÊt so víi c¸c mÆt hµng n«ng s¶n kh¸c: Cã thÓ nãi cµ phª lµ thøc uèng mµ ®-îc nhiÒu ng-êi -a thÝch, lµ mÆt hµng xuÊt khÈu ë nhiÒu thÞ tr-êng vµ ®em l¹i nguån thu ngo¹i tÖ lín.  Ph©n chia xuÊt khÈu theo thÞ tr-êng. Tr-íc kia thÞ tr-êng xuÊt khÈu cµ phª cña ViÖt Nam chñ yÕu lµ c¸c n-íc thuéc khu vùc I. Liªn X« lµ thÞ tr-êng chÝnh, khèi l-îng xuÊt cña ViÖt 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Nam sang thÞ tr-êng nµy lµ 55 - 56%. Tõ cuèi n¨m 1985 trë ®i ViÖt Nam b¾t ®Çu xuÊt sang c¸c n-íc thuéc khu vùc II. Thêi kú nµy, ViÖt Nam ch-a gia nhËp HiÖp héi cµ phª Quèc tÕ (ICO) nªn viÖc xuÊt khÈu chØ lµ xuÊt thö hoÆc xuÊt qua trung gian, th-êng lµ Singapore víi tû lÖ 30 - 40% tæng s¶n l-îng b»ng 60% l-îng xuÊt khÈu sang khu vùc II víi gi¸ thÊp vµ chÊt l-îng kh«ng cao trong khi chÊt l-îng yªu cÇu cña c¸c n-íc tiªu thô trùc tiÕp l¹i rÊt cao. §Õn n¨m 1994 trë ®i ViÖt Nam míi th©m nhËp vµo thÞ tr-êng ch©u ¢u, NhËt vµ Mü, gi¶m l-îng xuÊt qua trung gian Singapore, n©ng kim ng¹ch xuÊt khÈu lªn ®¸ng kÓ. Sù cã mÆt cña cµ phª ViÖt Nam trªn thÞ tr-êng Mü lµ chøng nhËn cho nç lùc to lín cña nh÷ng nhµ xuÊt khÈu ViÖt Nam. B¶ng 2. ThÞ tr-êng xuÊt khÈu cµ phª cña ViÖt Nam §¬n vÞ: TÊn Niªn vô 1995 - 1996 1996 - 1997 1997 - 1998 1998 - 1999 Ch©u Mü 67.048 84.255 87.384 69.381 Ch©u ¸ 45.045 32.248 45.943 28.564 Ch©u Phi 6.767 11.729 4.816 5.340 Ch©u ¢u 94.982 189.048 243.297 278.125 Ch©u óc 6.913 7.038 8.839 15.483 220.755 324.318 390.279 396.893 Khu vùc Tæng céng Nguån: T¹p chÝ Kinh tÕ ph¸t triÓn sè 125 th¸ng 3/2001. Qua b¶ng sè liÖu trªn cho thÊy nÕu nh- niªn vô 1995 - 1996 thÞ tr-êng ch©u ¸ nhËp 45.045 tÊn cµ phª ViÖt Nam (chiÕm 20,4%) tæng s¶n l-îng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam), thÞ tr-êng ch©u ¢u nhËp 94.982 tÊn (tû lÖ 43,03%) th× trong niªn vô 1998 - 1999 thÞ tr-êng ch©u ¸ chØ cßn nhËp 28.564 tÊn cµ phª (chiÕm 7,2%), thÞ tr-êng ch©u ¢u nhËp 278.125 tÊn 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 (chiÕm 70,08%). §iÒu nµy chøng tá r»ng c¸c nhµ xuÊt khÈu cµ phª cña ViÖt Nam ®ang tõng b-íc viÖc h¹n chÕ viÖc xuÊt qua trung gian vµ cè g¾ng më réng thÞ tr-êng sang c¸c quèc gia cã nhu cÇu tiªu thô cµ phª lín nh-: Mü, Anh, §øc, Ph¸p.  Ph©n chia xuÊt khÈu theo sè l-îng. L-îng cµ phª xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®-îc thÓ hiÖn qua b¶ng d-íi ®©y. B¶ng 3. L-îng xuÊt khÈu cµ phª ViÖt Nam Niªn vô S¶n l-îng cµ phª L-îng cµ phª Tû lÖ xuÊt khÈu thu ho¹ch (tÊn) xuÊt khÈu (tÊn) (%) 1990 - 1991 82.500 67.774 82,15 1991 - 1992 131.400 79.070 60,18 1992 - 1993 145.200 130.529 89,90 1993 - 1994 179.000 169.190 92,28 1994 - 1995 212.450 192.088 90,42 1995 - 1996 235.000 220.755 93,94 1996 - 1997 362.000 324.318 89,58 1997 - 1998 400.000 390.279 97,56 1998 - 1999 420.000 396.893 94,45 1999 - 2000 600.000 546.000 90,83 2000 - 2001 (-íc) 750.000 683.400 91,12 Nguån: T¹p chÝ Ph¸t triÓn kinh tÕ sè 125 th¸n 3/2001. Qua b¶ng sè liÖu trªn cho thÊy m-êi n¨m trë l¹i ®©y l-îng cµ phª xuÊt khÈu t¨ng nhiÒu vµ cã xu h-íng tiÕp tôc t¨ng tõ 67,774 tÊn (niªn vô 1990 1991) lªn 545.000 tÊn (niªn vô 1999 - 2000) t¨ng lªn 8 lÇn. Hµng n¨m tû lÖ xuÊt khÈu so víi s¶n l-îng kh¸ æn ®Þnh vµ gi÷ ë møc cao, ®a sè tõ 90% trë 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lªn. Con sè nµy ®· ph¶n ¸nh chñ tr-¬ng ®Èy m¹nh xuÊt khÈu n«ng s¶n cña ViÖt Nam.  Theo gi¸ c¶. Nh×n chung gi¸ n«ng s¶n cña ViÖt Nam th-êng thÊp h¬n so víi mét sè n-íc, bªn c¹nh ®ã n-íc ta th-êng xuÊt khÈu theo gi¸ FOB nªn gi¸ trÞ thu vÒ th-êng kh«ng cao. Thªm vµo ®ã diÔn biÕn vÒ gi¸ c¶ trong nh÷ng n¨m qua còng ®· lµm cho hµng n«ng s¶n ViÖt Nam ®· khã kh¨n l¹i cµng khã kh¨n h¬n, gi¸ n«ng s¶n liªn tôc gi¶m ®· ¶nh h-ëng ®Õn t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô ë ViÖt Nam. Sau ®©y lµ b¶ng xuÊt khÈu hµng n«ng s¶n vÒ gi¸ trÞ vµ s¶n l-îng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. B¶ng 4. XuÊt khÈu hµng n«ng s¶n n¨m 1999 vµ n¨m 2000 N¨m 1999 MÆt hµng G¹o L-îng (1000 tÊn) 4.200 N¨m 2000 TrÞ gi¸ (Tr.USD) Gi¸ BQ (USD/tÊn) 989 235,467 L-îng (1000 tÊn) 4.200 TrÞ gi¸ (Tr.USD) Gi¸ BQ (USD/tÊn) 1.050 250 Cµ phª 399 555,9 1.392,928 400 560 1.400 Cao su 212 125,4 591,509 230 135 592 ChÌ 34 43,3 1.420,588 35 52 1.486 L¹c nh©n 62 36,23 584,355 120 135 3.857 H¹t ®iÒu 17 101,3 5.958,824 30 165 5.500 Nguån: T¹p chÝ Th-¬ng nghiÖp vµ thÞ tr-êng ViÖt Nam sè 7/2000. Qua b¶ng sè liÖu trªn cho thÊy qua 2 n¨m 1999 vµ 2000 th× gi¸ b×nh qu©n cña n«ng s¶n nh×n chung lµ t¨ng, nh-ng t×nh h×nh thÞ tr-êng thÕ giíi diÔn biÕn kh«ng thuËn lîi vÒ gi¸ c¶, c¸c doanh nghiÖp còng gÆp ph¶i khã kh¨n nh-ng cã thÓ nãi r»ng kÕt qu¶ ®¹t ®-îc nh- trªn lµ sù cè g¾ng trong c«ng t¸c chØ ®¹o, ®iÒu hµnh s¶n xuÊt rÊt linh ho¹t. T×nh h×nh xuÊt khÈu võa qua còng cho thÊy kim ng¹ch xuÊt khÈu sÏ cao h¬n nÕu kh©u chÊt l-îng xuÊt khÈu cña hµng hãa cao h¬n. 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 5. Thùc tr¹ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng n«ng s¶n ViÖt Nam trong thêi gian qua.  VÒ gi¸ c¶ T¨ng tr-ëng b×nh qu©n xuÊt khÈu n«ng s¶n cña ViÖt Nam ®¹t 21%/n¨m trong suèt 10 n¨m qua, g¹o, cµ phª, cao su, chÌ lµ 4 mÆt hµng chñ lùc, n¨m 1999 ®¹t 1,8 tû USD chiÕm 16,63% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu c¶ n-íc. Sù ¶nh h-ëng cña chÊt l-îng gi¸ c¶ n«ng s¶n nªn l-îng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam th-êng cã gi¸ thÊp h¬n mét sè n-íc trªn thÕ giíi, cã thÓ nãi ®©y còng lµ mét lîi thÕ cña n«ng s¶n ViÖt Nam nh-ng còng lµ bÊt lîi cho ng-êi s¶n xuÊt v× gi¸ thµnh s¶n xuÊt ra mét ®¬n vÞ n«ng s¶n cßn rÊt cao, cã khi gi¸ b¸n l¹i kh«ng bï ®¾p ®-îc chi phÝ s¶n xuÊt nªn g©y thiÖt h¹i lín cho ng-êi s¶n xuÊt. Trong thêi gian qua, thùc tÕ th× cã mét sè diÖn tÝch trång c©y n«ng s¶n ®· bÞ ph¸ bá nh-: cµ phª, cao su ®Ó trång lo¹i c©y kh¸c cã lîi Ých kinh tÕ h¬n. VÊn ®Ò hiÖn nay lµ cÇn ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p l©u dµi vµ tr-íc m¾t ®Ó gi¶m gi¸ thµnh s¶n xuÊt, n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh.  VÒ chÊt l-îng. Cã thÓ nãi chÊt l-îng n«ng s¶n xuÊt khÈu ®-îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ ë hÇu hÕt c¸c mÆt hµng. Ch¼ng h¹n tû lÖ g¹o chÊt l-îng cao (5-10% tÊn) ®· t¨ng tõ 1% n¨m 1989 lªn 85% n¨m 2000, tû lÖ g¹o chÊt l-îng, thÊp chØ cßn 22%. Tuy nhiªn, ®ã chØ lµ tiÕn bé trong c¶i thiÖn ®é g·y cña g¹o. G¹o 5% cña Th¸i Lan h¬n h¼n ta vÒ mïi vÞ, h×nh d¸ng, kÝch th-íc vµ tû lÖ thñy ph©n. Cïng víi g¹o, chÊt l-îng c¸c hµng n«ng s¶n kh¸c còng cã nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ nh- mÆt hµng cµ phª, tû träng cµ phª lo¹i 1 t¨ng tõ 2% (vô 9596) lªn 16% n¨m (99/2000), lo¹i B gi¶m tõ 80% (vô 95/96) xuèng cßn 5% (vô 99/2000) sang tû lÖ thñy ph©n cao qu¸ 13% thËm chÝ cã c¶ h¹t ®en, mèc, vì, lÉn nhiÒu t¹p chÊt, quy c¸ch, mµu s¾c, ®é bãng, ®é ®ång ®Òu ch-a 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®¸p øng tiªu chuÈn quèc tÕ. Tû lÖ cao su th-îng h¹ng t¨ng tõ 89,3% n¨m 97-98 lªn 94,04% n¨m 2000, tuy ®· t¨ng ®-îc tû träng hµng hãa phÈm cÊp cao nh-ng mÉu m· ®¬n ®iÖu nªn ch-a th©m nhËp ®-îc vµo phÇn thÞ tr-êng cao cÊp vµ do ®ã gi¸ b¸n lu«n thÊp h¬n gi¸ cña c¸c ®èi thñ c¹nh tranh g©y thua thiÖt cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu. MÆc dï n«ng s¶n ViÖt Nam cã chÊt l-îng còng kh¸ tèt nh-ng c¸c lo¹i cã chÊt l-îng kh«ng ®ång ®Òu, tû lÖ phÕ phÈm cßn cao. HÇu hÕt trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, mét sè d©y chuyÒn chÕ biÕn n«ng s¶n ®-îc nhËp ngo¹i cã quy tr×nh c«ng nghÖ tiªn tiÕn nh-ng cßn rÊt Ýt. Nh×n chung, kho¶ng 70% s¶n l-îng n«ng s¶n hµng n¨m ®-îc s¬ chÕ t¹i c¸c hé gia ®×nh, chÊt l-îng kh«ng cao. GÇn 30% qua chÕ biÕn t¹i c¸c c¬ së c«ng nghiÖp cã d©y chuyÒn, phÇn lín ®· l¹c hËu, s¶n phÈm dïng lµm nguyªn liÖu, do ®ã gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu kh«ng cao lµ ®iÒu tÊt yÕu. Tãm l¹i, cÇn ph¶i n©ng cao chÊt l-îng cña n«ng s¶n ViÖt Nam nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh trªn tr-êng quèc tÕ.  VÒ hÖ thèng thu thËp th«ng tin - dù ®o¸n vµ nghiªn cøu thÞ tr-êng. Kinh doanh mÆt hµng n«ng s¶n cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn nay chñ yÕu b»ng h×nh thøc mua b¸n theo hîp ®ång kú h¹n, gi¸ c¶ ®-îc x¸c ®Þnh dùa vµo gi¸ giao dÞch n«ng s¶n trong ngµy cña thÞ tr-êng khu vùc. YÕu tè quan träng cña viÖc thóc ®Èy xuÊt khÈu n«ng s¶n lµ th«ng tin vµ c¸c d÷ liÖu thÞ tr-êng ph¶i chÝnh x¸c, kÞp thêi so víi thÞ tr-êng thÕ giíi ®Ó lµm c¬ së ph©n tÝch dù ®o¸n thÞ tr-êng vµ ®-a ra c¸c quyÕt ®Þnh mua b¸n. §©y lµ ®iÒu quan träng nhÊt mµ còng chÝnh lµ ®iÒu mµ c¸c nhµ xuÊt khÈu n«ng s¶n cña ViÖt Nam ®ang thiÕu. Cã thÓ thÊy r»ng bé phËn tham t¸n th-¬ng m¹i cña ViÖt Nam ë n-íc ngoµi ®· kh«ng thùc hiÖn tèt viÖc thu thËp vµ cung cÊp th«ng tin vÒ thÞ tr-êng cho c¸c doanh nghiÖp. ChÝnh v× vËy, nguån tin h¹n hÑp duy nhÊt vÒ thÞ tr-êng thÕ giíi mµ c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cã ®-îc lµ nhê mua cña c¸c h·ng n-íc ngoµi. ChÝnh tõ nguån tin nµy 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 vµ mét sè nguån tin h¹n chÕ kh¸c, kÕt hîp víi kinh nghiÖm vµ c¶m t×nh kinh doanh cña doanh nghiÖp ®Ó quyÕt ®Þnh nh- vËy. ViÖc më c¸c v¨n phßng ®¹i diÖn ë n-íc ngoµi sÏ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n do chi phÝ cao. ChÝnh v× vËy c«ng viÖc thu thËp th«ng tin nghiªn cøu thÞ tr-êng cña c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu n«ng s¶n ViÖt Nam vÉn ®· khã kh¨n nay l¹i cµng khã kh¨n h¬n, dÉn ®Õn kh¶ n¨ng c¹nh tranh hµng n«ng s¶n cña ViÖt Nam cßn thÊp. VÊn ®Ò lµ ph¶i n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng n«ng s¶n ViÖt Nam vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu n«ng s¶n cñng cè vµ ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ kinh doanh, t×m kiÕm thÞ tr-êng, ®èi t¸c, kh¸ch hµng míi vµ khuyÕch tr-¬ng nh·n hiÖu riªng cho s¶n phÈm n«ng s¶n ViÖt Nam.  Sù hç trî cña ChÝnh phñ: Trong nh÷ng n¨m qua, tr-íc t×nh h×nh gi¸ c¶ n«ng s¶n cã nh÷ng biÕn ®éng liªn tôc, g©y bÊt lîi cho c¶ ng-êi s¶n xuÊt vµ c¸c ®¬n vÞ ho¹t ®éng xuÊt khÈu, ®Ó th¸o gì khã kh¨n cho ng-êi s¶n xuÊt vµ nhµ xuÊt khÈu th× ChÝnh phñ còng ®· nhiÒu lÇn hç trî vèn vµ l·i suÊt ®Ó dù tr÷ nh»m gi¶m ¸p lùc b¸n ra ®Ó t¨ng gi¸ b¸n trªn thÞ tr-êng. §Æc biÖt trong th¸ng 9/2000 ChÝnh phñ ®· quyÕt ®Þnh hç trî vèn vµ l·i suÊt ®Ó dù tr÷ nh÷ng mÆt hµng n«ng s¶n bÞ gi¶m gi¸ m¹nh khi b¸n ra trªn thÞ tr-êng nh-: dù tr÷ 60.000 tÊn cµ phª. Mét ®iÒu dÔ nhËn thÊy lµ trong thêi gian qua ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· thùc hiÖn chÝnh s¸ch hç trî tµi chÝnh xuÊt khÈu t-¬ng ®èi hiÖu qu¶. C¸c h×nh thøc trî cÊp xuÊt khÈu bao gåm gi¶m thuÕ xuÊt khÈu, gi¶m thuÕ nhËp khÈu c¸c thiÕt bÞ m¸y mãc chÕ biÕn hµng n«ng s¶n nh»m n©ng cao chÊt l-îng cña mÆt hµng nµy, gi¶m thuÕ nhËp khÈu c¸c nguyªn liÖu dïng cho chÕ biÕn trong n-íc, thùc hiÖn c¸c lo¹i tÝn dông th-¬ng m¹i -u ®·i, gi¶m thuÕ quan b¶o hé vµ tr¸nh h¹n ng¹ch xuÊt - nhËp khÈu ®Ó gi¶m bít søc hÊp dÉn cña thÞ tr-êng néi ®Þa, t¨ng tÝnh hÊp dÉn cña thÞ tr-êng ngoµi n-íc. 20
- Xem thêm -