Bản chất mô hình của công ty mẹ công ty con

  • Số trang: 24 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 7 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 A PhÇn më ®Çu §-êng lèi ®æi míi do §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø VI ®· ®em l¹i nh÷ng chuyÓn biÕn ®¸ng kÓ vÒ kinh tÕ vµ ®-îc sù æn ®Þnh chÝnh trÞ ,x· héi . NÕu nÒn kinh tÕ ViÖt Nam nh- bõng tØnh sau mét giÊc ngñ l©u, tèc ®é t¨ng tr-ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ æn ®Þnh ë møc ®é cao c¸c n¨m sau ®ã. §Æc biÖt víi sù chÝnh thøc thõa nhËn vai trß cña mét sè thµnh phÇn kinh tÕ míi ®· lµm cho khu vùc kinh tÕ nµy trë nªn s«i ®éng, gãp phÇn to lín vµo sù nghiÖp ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n-íc. Tuy nhiªn trong mét vµi n¨m gÇn ®©y tr-íc t×nh h×nh thÞ tr-êng thÕ giíi trong n-íc còng vÊp ph¶i nh÷ng khã kh¨n. §øng tr-íc vÊn ®Ò ®ã §¶ng vµ Nhµ n-íc ta ®· cã c¸c chÝnh s¸ch ®iÒu chØnh hîp lý. ViÖc ¸p dông chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i. Th«ng tho¸ng, ®· thu hót khèi l-îng lín vèn ®Çu t- n-íc ngoµi lµm cho thÞ tr-êng trong n-íc ®a d¹ng vµ s«i ®éng h¬n. Ngµy cµng cã nhiÒu c¸c c«ng ty liªn doanh víi m« h×nh hiÖn ®¹i xuÊt hiÖn ho¹t ®éng ë thÞ tr-êng néi ®Þa. ChÝnh ®iÒu nµy cã t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn m« h×nh Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ta. Tù do héi nhËp vµ ph¸t triÓn ®· béc lé nh÷ng yÕu ®iÓm cña c¸c m« h×nh Doanh nghiÖp trong n-íc, trong viÖc c¹nh tranh dµnh dËt thÞ tr-êng. §øng tr-íc t×nh h×nh ®ã mét c©u hái ®Æt ra trong ®Çu c¸c nhµ qu¶n lý lµ " lµm c¸ch nµo ®Ó dµnh l¹i søc m¹nh thÞ tr-êng tõ c¸c tæ chøc, c«ng ty, tËp ®oµn n-íc ngoµi ®ang ngµy cµng nhiÒu x©m nhËp vµo thÞ tr-êng néi ®Þa. §iÒu ®ã chØ cã thÓ thùc hiÖn ®-îc khi chóng ta chuyÓn ®æi tõ c¸c m« h×nh Doanh nghiÖp Nhµ n-íc cò ho¹t ®éng, kh«ng hiÖu qu¶, thiÕu tÝnh n¨ng ®éng sang mét m« h×nh míi ho¹t ®éng hiÖu qu¶ h¬n, cã tÝnh g¾n kÕt chÆt chÏ h¬n. §ã lµ m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi rÊt réng, víi l-îng kiÕn thøc cßn h¹n chÕ cña mét sinh viªn .Em kh«ng cã tham väng ®i s©u lµm râ tÊt c¶ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn m« h×nh trªn. Trong ®Ò ¸n nµy em chØ tËp nghiªn cøu hai vÊn ®Ò chÝnh. I. B¶n chÊt m« h×nh cña c«ng ty mÑ c«ng ty con II. ¦u nh-îc ®iÓm cña m« h×nh 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 B - PhÇn lý luËn chung I. B¶n chÊt Nh- ta ®· biÕt cïng víi tiÕn tr×nh ®æi míi chung cuéc ®Êt n-íc, trong nh÷ng n¨m qua 1994-1995, mét lo¹t tæng c«ng ty m¹nh ®· thµnh lËp theo quyÕt ®Þnh 91/TTg cña Thñ t-íng ChÝnh phñ (gäi t¾t lµ Tæng c«ng ty 91) Thùc tiÔn ho¹t ®éng nh÷ng n¨m qua cho thÊy m« h×nh Tæng c«ng ty 91 cã nh÷ng -u ®iÓm nh-ng tån t¹i c¹nh nã lµ nh÷ng nh-îc ®iÓm. Thø nhÊt, c¸c Tæng c«ng ty Nhµ n-íc hiÖn nay chñ yÕu thµnh lËp dùa trªn tËp hîp c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc, ch-a thùc sù lµ mét thÓ thèng nhÊt ch-a ®¹t ®-îc môc tiªu ®Ò ra lµ t¹o sù liªn kÕt kinh tÕ, g¾n bã víi lîi Ých, thÞ tr-êng trong néi bé Tæng c«ng ty ®Æc biÖt lµ quan hÖ gi÷a Tæng c«ng ty víi c¸c Doanh nghiÖp tµnh viªn h¹ch to¸n ®éc lËp Ýt g¾n kÕt vÒ quy tr×nh c«ng nghÖ, nªn lµm gi¶m hiÖu lùc ®iÒu hµnh, n¨ng lùc c¹nh tranh, vµ tËn dông c«ng suÊt c¬ së vËt chÊt vèn vµ tµi s¶n Nhµ n-íc hiÖn cã. QuyÒn qu¶n lý cña nguån vèn cña Nhµ n-íc quyÒn ph©n giao, ®iÒu hoµ vèn chung cña néi bé Tæng c«ng ty thuéc héi ®ång qu¶n trÞ vµ quyÒn sö dông giao cho c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ch-a ph©n tÝch râ, nhÊt lµ quyÒn tr¸ch nhiÖm vµ nghÜa vô ®èi víi qu¶n lý vµ sö dông cã hiÖu qu¶ vèn tµi s¶n cña Nhµ n-íc Thø hai, c¸c liªn kÕt vÒ tµi chÝnh tuy ®· ®-îc quy ®Þnh, mét sè liªn kÕt trong mét sè Tæng c«ng ty ®-îc h×nh thµnh hiÖn cã 5 Tæng c«ng ty ®· thµnh lËp lµ C«ng ty Tµi chÝnh nh-ng ch-a ph¸t huy ®-îc t¸c dông c¶ vÒ trî gióp s¶n xuÊt vµ ®Çu t- x©y dùng c¬ b¶n viÖc thµnh lËp c¸c quü tËp trung ®Ó chuyÓn dÞch c¬ cÊu ®Çu t-, c¬ cÊu s¶n xuÊt kinh doanh ch-a ®-îc thiÕt lËp (quü ph¸t triÓn s¶n xuÊt, nép khÊu hao c¬ b¶n tËp trung…) 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®Òu dÉn ®Õn khã kh¨n cho viÖc ®Èy m¹nh h×nh thµnh tËp ®oµn kinh doanh theo m« h×nh kiÓu c«ng ty mÑ c«ng ty con . ChØ chuyÓn ®æi sang m« h×nh nµy n¬i cã thÓ kh¾c phôc nh÷ng nh-îc ®iÓm trªn cã ý kiÕn cho r»ng "nªn x©y dùng mèi quan hÖ gi÷a Tæng C«ng ty víi c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn theo m« h×nh C«ng ty mÑ - c«ng ty con g¾n kÕt víi nhau vÒ tµi chÝnh, thay v× b»ng mÖnh lÖnh hµnh chÝnh nh- tr-íc ®©y. Tæng c«ng ty víi vai trß lµ c«ng ty mÑ dïng vèn ®-îc giao ®Çu t- vµo c¸c c«ng ty thµnh viªn víi vai trß lµ c«ng ty con n¾m quyÒn qu¶n lý mét sè kh©u then chèt". Th× thùc chÊt m« h×nh C«ng ty mÑ - C«ng ty con lµ g× ? chóng ta cÇn nhËn thøc vÒ m« h×nh nµy nh- thÕ nµo. §¶ng ta ®· ®Ò ra chñ tr-¬ng, ho¹ch ®Þnh nh÷ng s¸ch l-îc ®Ó ®Èy m¹nh qu¸ tr×nh lét x¸c cña Tæng c«ng ty 1. Thùc chÊt m« h×nh C«ng ty mÑ - C«ng ty con C«ng ty mÑ - C«ng ty con theo tiÕng anh lµ Holding company and SubSidiaries company dÞch sang tiÕng viÖt. Tuy thÕ Holding Company lµ c«ng ty n¾m vèn, Subsidiaries Company lµ c«ng ty nhËn vèn. Muèn ®-a ®-îc kh¸i niÖm hoµn toµn chÝnh x¸c vÒ m« h×nh nµy lµ vÊn ®Ò kh«ng dÔ dµng bëi m« h×nh nµy kh«ng hÒ nhÊt qu¸n theo mét h×nh thøc nhÊt ®Þnh. Nãi th-êng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt, trong mçi lo¹i h×nh kinh doanh, bªn c¹nh ®ã víi ®Æc ®iÓm lîi thÕ cña tõng quèc gia mµ m« h×nh nµy cã sù thay ®æi, ®èi víi n-íc ta cïng víi tiÕn tr×nh ®æi míi vµ ph¸t triÓn cña thÕ giíi, nhËn thøc ®-îc tÇm quan träng cña m« h×nh nªn trong héi nghÞ lÇn thø 3 Ban chÊp hµnh Trung ¦¬ng §¶ng kho¸ IX ®· ®-a ra mét sè chñ tr-¬ng x©y dùng c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc theo m« h×nh trªn nh-ng còng cã nh÷ng sù thay ®æi t-¬ng øng phï hîp víi hoµn c¶nh cña ®Êt n-íc. Tæng c«ng ty hµng h¶i ViÖt Nam, Tæng c«ng ty c«ng nghiÖp tµu thuû ViÖt Nam ®ang ®-îc thÝ ®iÓm thùc hiÖn m« h×nh Tæng c«ng ty tham 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 gia gãp vèn víi c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn. C«ng ty constexim tuy chØ lµ mét Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®éc lËp nh-ng do ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn ®Æc thï còng ®ang thÝ ®iÓm m« h×nh nµy. §Æc biÖt h¬n ViÖn m¸y vµ dông cô c«ng nghiÖp còng ®ang nghiªn cøu ®Ó xin ®-îc thÝ ®iÓm m« h×nh viÖn nghiªn cøu víi c¸c c«ng ty thµnh viªn, theo ®ã nh»m t¹o ra g¾n kÕtgi÷a nghiªn cøu khoa häc c«ng nghÖ, ®µo t¹o víi øng dông vµo s¶n xuÊt vµ chuyÓn giao nhanh s¶n phÈm khoa häc - c«ng nghÖ ra thÞ tr-êng. Cßn nhiÒu Doanh nghiÖp Nhµ n-íc kh¸c do ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh còng ®ang rÊt quan t©m nghiªn cøu m« h×nh nµy VËy m« h×nh C«ng ty mÑ - C«ng ty con lµ g× ? cã thÓ kh¸i qu¸t nh÷ng nÐt chÝnh vÒ C«ng ty mÑ - c«ng ty con lµ mét h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh ®-îc thùc hiÖn bëi sù liªn kÕt nhiÒu ph¸p nh©n kinh doanh nh»m hîp nhÊt c¸c nguån lùc cña mét nhãm Doanh nghiÖp ®ång thêi thùc hiÖn sù ph©n c«ng, hîp t¸c vÒ chiÕn l-îc dµi h¹n còng nh- kÕ ho¹ch ng¾n h¹n trong s¶n xuÊt kinh doanh gi÷a c¸c Doanh nghiÖp ®Ó t¹o ra søc m¹nh chung vµ n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng. Sù liªn kÕt gi÷a c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty con lµ liªn kÕt vÒ vèn. H×nh thøc liªn kÕt lµ cã mét c«ng ty mÑ gi÷a vai trß trung t©m ®Çu t- vèn vµo c¸c c«ng ty con. Theo ®ã chi phèi c«ng ty con theo nhiÒu cÊp ®é tuú theo tû lÖ vèn ®Çu t- vµo c¸c c«ng ty con ®ã. Møc ®é ®Çu t- vèn cña c«ng ty mÑ vµo c¸c c«ng ty con cã thÓ lµ ®Çu t- 100% vèn, ®Çu t- gi÷ cæ phÇn chi phèi c¸c Doanh nghiÖp lµ c«ng ty con tham gia liªn kÕt theo m« h×nh nµy lµ nh÷ng ph¸p nh©n ®Çy ®ñ liªn kÕt víi c«ng ty mÑ theo nhiÒu møc ®é, chÆt chÏ, võa chÆt chÏ vµ kh«ng chÆt chÏ, th«ng qua sù chi phèi vèn ph©n c«ng vµ hîp t¸c cña c«ng ty mÑ khi ®ã c«ng ty mÑ víi t- c¸ch thùc hiÖn quyÒn chñ së h÷u quyÕt ®Þnh vÒ c¬ cÊu tæ chøc, qu¶n lý chñ yÕu, tËp trung quyÕt ®Þnh ®iÒu chØnh vèn ®iÒu lÖ, chuyÓn nh-îng mét phÇn hoÆc toµn bé vèn ®iÒu lÖ cho c«ng ty kh¸c. QuyÕt ®Þnh dù ¸n ®Çu t- theo quy ®Þnh cña Nhµ n-íc quyÕt ®Þnh néi dung söa ®æi bæ sung. §iÒu lÖ c«ng ty mÑ - c«ng ty 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 con gi¸m s¸t ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng kinh doanh cña c«ng ty con duyÖt b¸o c¸o quyÕt to¸n hµng n¨m. QuyÕt ®Þnh viÖ x©y dùng lîi nhuËn cña c«ng ty con. Tuy nhiªn c«ng ty con vÉn lµ mét Doanh nghiÖp thµnh viªn cã tc¸ch ph¸p nh©n ®éc lËp. Th«ng qua viÖc ®Çu t- khèng chÕ cæ phÇn, gãp cæ phÇn, c«ng ty mÑ cö ng-êi ®¹i phÇn vèn gãp ®Ó tham gia héi ®ång qu¶n trÞ cña c¸c c«ng ty con C¸c c«ng ty con thuéc tæng liªn kÕt chÆt chÏ cã thÓ tham gia gãp vèn tµi s¶n h×nh thµnh c¸c c«ng ty con cña m×nh gäi lµ c«ng ty ch¸u C«ng ty mÑ C«ng ty con C«ng ty ch¸u C«ng ty ch¸u C«ng ty con C«ng ty ch¸u C«ng ty ch¸u Tuy nhiªn c«ng ty mÑ cã thÓ kh«ng cho phÐp c«ng ty con thuéc tæng liªn kÕt kh«ng chÆt chÏ gãp vèn ®Ó thµnh lËp c«ng ty ch¸u nh»m tr¸nh sù rèi lo¹n quyÒn qu¶n lý tµi s¶n. Nhê c¬ chÕ gãp vèn linh ho¹t, h×nh thµnh mèi biÓu hiÖn gi÷a c«ng ty mÑ víi c¸c c«ng ty con còng nh- gi÷a c¸c c«ng ty víi c¸c c«ng ty con còng nh- gi÷a c¸c c«ng ty con víi nhau ®Ó h×nh thµnh mét chÝnh thÓ thèng nhÊt h÷u c¬ c¸c ph¸p nh©n Doanh nghiÖp ho¹t ®éng theo chiÕn l-îc ph¸t triÓn chung nhÊt ®Þnh vµ ®ã còng lµ c¬ së ®Ó h×nh thµnh c¸c tËp ®oµn kinh doanh. Sau nµy kinh nghiÖm cña nhiÒu n-íc cã nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ph¸t triÓn cho thÊy nhiÒu Doanh nghiÖp ®· rÊt thµnh c«ng trong 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 viÖc sö dông c¬ chÕ gãp vèn ®Ó hoµn thµnh tæ chøc qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh cña m×nh ph¸t triÓn nhanh chãng víi quy m« vµ n¨ng lùc ngµy cµng lín m¹nh. 2. C¸c lo¹i m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con HiÖn nay trªn thÕ giíi cã hai lo¹i h×nh c¬ b¶n 2.1. Lo¹i chñ thÓ : Lo¹i nµy do mét ®¬n vÞ cã tiÒm lùc vèn, c«ng nghÖ m¹nh nhÊt lµ c«ng ty mÑ, tËp hîp nhiÒu c«ng ty ®¬n vÞ nhá h¬n d-íi sù ®iÒu tiÕt cña c«ng ty mÑ thµnh tËp ®oµn. Lo¹i h×nh chñ thÓ do ®¬n vÞ lín nhÊt n¾m quyÒn chØ huy tuyÖt ®èi, c¸c thµnh viªn cã 3 khèi chÝnh. Khèi trung t©m gåm cã c«ng ty mÑ bé phËn sù nghiÖp, c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt tÊt nhiªn tËp ®oµn sÏ cã nhiÒu bé phËn sù nghiÖp vµ c¸c ®¬n vÞ nh-ng nhÊt thÓ ho¸ vÒ lîi nhuËn, cïng mét ph¸p nh©n, c¸c bé phËn sù nghiÖp lµ trung t©m lµm ra lîi nhuËn, ®-îc uy quyÒn kinh doanh ®¬n vÞ chØ lo s¶n xuÊt tËp ®oµn lo vèn vµ ®Çu t-. NhËt B¶n vµ Hµn Quèc, sö dông h×nh thøc nµy kh¸ phæ biÕn khoãi thø hai gåm mét hay nhiÒu ®¬n vÞ c«ng ty cã vèn ®Çu t- tû lÖ cao c¶u tËp ®oµn, hä cã quyÒn ph¸p nh©n. Khèi thø ba gåm nh÷ng ®¬n vÞ cña c«ng ty mÑ. Khèi thø hai vµ ba møc khèng chÕ cña tËp ®oµn t¨ng dÇn nh-ng ph¶i phô thuéc vµo nhau ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn dùa vµo søc m¹nh cña khèi trung t©m,c¸c tËp ®oµn khi ¸p dông h×nh thøc nµy cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: - Khèi hai vµ ba th-êng cã mÊy chôc d¬n vÞ, ngoµi nhiÖm vô cung cÊp cho khèi mét cña tËp ®oµn, hä cßn kinh doanh c¶ mÆt hµng kh¸c ®èi víi kh¸ch hµng ®a d¹ng h¬n. - C«ng ty mÑ th-êng s¶n xuÊt kinh doanh da d¹ng s¶n phÈm dÞch vô chuyªn m«n ho¸ cao, th-êng chiÕm tû lÖ doanh thu kho¶ng 70-80% cña tËp ®oµn 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - Khèi trung t©m vµ tËp ®oµn trung, mét tæng doanh thu gi¸ c¶, c¸c sè liÖu do c«ng ty mÑ cung cÊp thèng nhÊt. 2.2. Lo¹i qu¶n lý: §¬n vÞ n¾m cæ phÇn lín nhÊt cña c«ng ty mÑ n¾m quyÒn chØ huy, ®iÒu phèi c¸c thµnh viªn lµ c¸c ®¬n vÞ cã quyÒn ph¸p nh©n riªng tËp ®oµn trong tËp ®oµn. Trong lo¹i h×nh "qu¶n lý" còng h×nh thµnh ba khèi chÝnh. Khèi tËp trung gåm c«ng ty mÑ lµ tæng hµnh tr×nh cã ph¸p nh©n ®éc lËp víi nhiÖm vô chÝnh lµ qu¶n lý khèng chÕ c¸c thµnh viªn trong khèi trung t©m cã quyÒn ph¸p nh©n nh-ng do c«ng ty mÑ chi phèi qu¶n lý, khèi thhai lµ c¸c ®¬n vÞ ®éc lËp nh-ng cã cæ phÇn chi phèi cña khèi trung t©m, lo¹i h×nh nµy kh«ng phæ biÕn ë c¸c tËp ®oµn lín. C¸c tËp ®oµn khi ¸p dông h×nh thøc nµy cã ®Æc ®iÓm sau: - Chøc n¨ng qu¶n lý vµ s¶n xuÊt t¸c biÖt, c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt cã quyÒn ph¸p nh©n riªng th-êng sè l-îng ®¬n vÞ kh«ng nhiÒu - C«ng ty mÑ lo qu¶n lý, ®Çu t-, kinh doanh tµi chÝnh. Do bé phËn qu¶n lý kh«ng trùc tiÕp lµm ra lîi nhuËn, c¸n bé nªn chØ v¹ch ra chiÕn l-îc vµ chØ ®¹o thùc hiÖn. - XuÊth iÖn ®èi ngo¹i c¸c sè liÖu cña tËp ®oµn kh«ng ph¶i lµ sè liÖu cña c«ng ty mÑ Tuy nhiªn sang song tån t¹i trong c¸c m« h×nh trªn lµ ba lo¹i h×nh c«ng ty mÑ 3. C¸c lo¹i h×nh c«ng ty mÑ - mèi liªn kÕt c«ng ty mÑ c«ng ty con th«ng qua h×nh thøc nµy 3.1. C«ng ty mÑ tµi chÝnh ChØ thùc hiÖn chøc n¨ng ®Çu t- v«nø vµo c¸c c«ng ty con mµ kh«ng tæ chøc c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh kh¸c nhau. §©y chÝnh lµ m« h×nh liªn kÕt vÒ vèn c¸c c«ng ty mÑ ph¶i lµ nh÷ng c«ng ty cã tiÒm 7 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lùc tµi chÝnh to lín ®-îc h×nh thµnh th«ng qua con ®-êng nhÊt thÓ ho¸ kinh doanh b»ng c¸ch th«n tÝnh s¸t nhËp xo¸ bá t- c¸ch ph¸p nh©n cña mét sè Doanh nghiÖp. C¸c c«ng ty mÑ kiÓu nµy th-êng lµ c¸c c«ng ty tµi chÝnh hoÆc c¸c Ng©n hµng thùc hiÖn viÖc ®a d¹ng ho¸ ®Çu t- vµo nhiÒu lo¹i h×nh kinh doanh kh¸c nhau chñ yÕu chØ tËp trung vµo viÖc gi¸m s¸t tµi chÝnh víi môc tiªu lµ nhËn ®-îc nhiÒu cæ tøc tõ ho¹t ®éng ®Çu t- ®ã vµ khi cã thêi c¬ th× b¸n l¹i cæ phiÕu ®Ó kiÕm lêi. C«ng ty mÑ chØ thùc hiÖn quyÒn l·nh ®¹o ®èi víi c«ng ty con b»ng viÖc ®-a ra c¸c quyÕt s¸ch vÒ nh©n lùc, vËt lùc, s¶n xuÊt cung øng tiªu thô, s¶n phÈm…®¬n cø thùc hiÖn theo m« h×nh liªn kÕt nµy lµ c¸c Doanh nghiÖp cña Hµn Quèc nhSam Sung, Daewo c¸c tËp ®oµn cña Trung Quèc nh- Liem sioe liong tËp ®oµn lÊy ng©n hµng lµm trung t©m ë NhËt B¶n nh- Fuji, Mitsubishi, Sahua. 3.2. C«ng ty mÑ kinh doanh Th«ng th-êng lµ thùc hiÖn kinh doanh ë mét ngµnh nghÒ nµo ®ã mµ s¶n phÈm cã cÊu t¹o nhiÒu cÊp, nhiÒu bé phËn vµ mét ho¹t ®éng kinh doanh nßng cèt, c«ng ty mÑ lµ Doanh nghiÖp ®Çu tµu trong lÜnh vùc kinh doanh ®ã. M¹nh vÒ vèn tµi s¶n cã tiÒm n¨ng lín vÒ c«ng nghÖ vµ c«ng nh©n kü thuËt cã nhiÒu uy thÕ trong viÖc thùc hiÖn vµ c¸c dù ¸n lín. Thùc hiÖn chøc n¨ng lµ trung t©m x©y dùng chiÕn l-îc nghiªn cøu ph¸t triÓn, huy ®éng vµ ph©n bæ vèn ®Çu t- ®µo t¹o nh©n lùc, s¶n xuÊt l¾p r¸p nh÷ng s¶n phÈm næi tiÕng ®éc ®¸p ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ ®èi ngo¹i tæ chøc ph©n c«ng giao viÖc cho c¸c c«ng ty con trªn c¬ së hîp ®ång kinh tÕ. Nh- vËy, c«ng ty mÑ võa thùc hiÖn ho¹t ®éng kinh doanh võa ®Çu t- vèn vµo c¸c c«ng ty con kh¸c, võa lµ ®¬n vÞ kinh doanh võa cã chøc n¨ng chØ ®¹o, hîp t¸c víi c¸c c«ng ty con vÒ thÞ tr-êng kü thuËt vµ ®Þnh h-íng ph¸t triÓn. §©y lµ m« h×nh kh¸ thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn Doanh nghiÖp ViÖt Nam hiÖn nay 8 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 VÝ dô c«ng ty xe h¬i Honda cã 168 Doanh nghiÖp nhËn thÇu kho¸n cÊp 1, 4700 Doanh nghiÖp nhËn thÇu kho¸n cÊp 2, 31.600 Doanh nghiÖp thÇu kho¸n cÊp 3. TËp ®oµn volvo víi c«ng ty mÑ volvo ®-îc thµnh lËp n¨m 1927 ®Õn nay ho¹t ®éng kinh doanh 6 lÜnh vùc cã 73 c«ng ty trùc thuéc, sù phèi hîp vµ kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña c«ng ty mÑ víi c¸c c«ng ty con, c«ng ty ch¸u ®-îc thùc hiÖn chÆt chÏ, th«ng qua chiÕn l-îc s¶n phÈm vµ kÕ ho¹ch kinh doanh ®ång bé tõ trªn xuèng d-íi c«ng ty mÑ tham gia gãp vèn cæ phÇn, trî gÝup vÒ mÆt kü thuËt, ®µo t¹o c¸n bé….sù ph©n c«ng vµ hîp t¸c trong néi bé tËp ®oµn rÊt cô thÓ. 3.3. C«ng ty mÑ lµ c¬ quan nghiªn cøu khoa häc, m« h×nh liªn kÕt gi÷a nghiªn cøu khoa häc víi s¶n xuÊt kinh doanh Theo d¹ng nµy, c«ng ty mÑ th-êng lµ nh÷ng trung tÇm nghiªn cøu øng dông lín, lÊy viÖc ph¸t triÓn c«ng nghÖ míi lµ ®Çu mèi cho sù liªn kÕt - c¸c c«ng ty con lµ nh÷ng ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh cã chøc n¨ng øng dông nhanh kÕt qu¶ nghiªn cøu c«ng nghÖ míi cu¶ c«ng ty mÑ biÕn nã thµnh s¶n phÈm cã -u thÕ thÞ tr-êng, n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¶ tËp ®oµn chÝnh ë kh¶ n¨ng liªn kÕt, tõ nghiªn cøu ®Õn øng dông. M« h×nh nµy th-êng ¸p dông ë c¸c ngµnh thùc phÈm nh- tËp ®oµn ChÊn Quèc ë Trung Quèc chuyªn nghiªn cøu s¶n xuÊt vµ ph©n phèi thuèc chèng ung th-. Tuy c¸c d¹ng liªn kÕt gi÷a c«ng ty mÑ víi c«ng ty con dùa trªn nh÷ng nÒn t¶ng kh¸c nhau, phï hîp víi tõng h×nh thøc s¶n phÈm kh¸c nhau song suy cho cïng ®Òu lµ sù chi phèi bëi yÕu tè tµi s¶n, trong ®ã bao gåm c¶ tµi s¶n h÷u h×nh, x¸c ®Þnh b»ng l-îng nh- së h÷u c«ng nghÖ, uy tÝn s¶n phÈm thÞ tr-êng. Søc m¹nh chi phèi cña c«ng ty mÑ phô thuéc vµo rÊt nhiÒu kh¶ n¨ng n¾m gi÷ cña c¸c nguån tµi s¶n v« h×nh cã t¸c dông hç trî rÊt hiÖu qu¶, t¹o c¬ së v÷ng ch¾c ®Ó cñng cè, t¨ng c-êng quan hÖ hîp t¸c vµ lîi Ých kinh tÕ gi÷a c«ng ty mÑ vµ c«ng ty con. C«ng 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ty mÑ ng-îc l¹i cßn cã nh÷ng lîi thÕ vÒ mÆt lao ®éng, tµi nguyªn thÞ tr-êng…khi c¸c c«ng ty ë nh÷ng n-íc cã lîi thÕ vÒ viÖc ®Èy m¹nh ®Çu tra n-íc ngoµi cña c¸c tËp ®oµn xuyªn quèc gia. 4. ChuyÓn ®æi tæng c«ng ty Nhµ n-íc thµnh c«ng ty mÑ - c«ng ty con Tæng c«ng ty Nhµ n-íc muèn chuyÓn sang ho¹t ®éng theo c«ng ty mÑ - c«ng ty con tr-íc hÕt ph¶o lùa chän mét Doanh nghiÖp ®ãng vai trß lµ c«ng ty mÑ vµ c¸c Doanh nghiÖp ®ãng vai trß lµ c«ng ty con. §èi víi Doanh nghiÖp t- nh©n ®¬n së h÷u hoÆc ®a së h÷u viÖc trë thµnh c«ng ty mÑ hoÆc c«ng ty con mang tÝnh chÊt tù ph¸t. Mét Doanh nghiÖp b»ng mét ph-¬ng thøc nµo ®ã nh- mua ®a sè cæ phÇn hoÆc n¾m vÒ c«ng nghÖ, thÞ tr-êng….mµ chi phèi mét Doanh nghiÖp kh¸c th× sÏ trë thµnh c«ng ty mÑ cña Doanh nghiÖp ®ã. Ng-îc l¹i nÕu ®Ó Doanh nghiÖp kh¸c chi phèi th× sÏ trë thµnh c«ng ty con. ViÖc trë thµnh c«ng ty mÑ hoÆc c«ng ty con kh«ng cÇn bÊt cø mét quyÕt ®Þnh mang tÝnh chÊt hµnh chÝnh nµo. §èi víi tæng c«ng ty Nhµ n-íc th× kh¸c. Tæng c«ng ty vµ c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®Òu thuéc së h÷u Nhµ n-íc ®Òu bÞ ®iÒu chØnh bëi luËt Doanh nghiÖp Nhµ n-íc vµ c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt liªn quan. Quan hÖ gi÷a tæng c«ng ty vµ Doanh nghiÖp thµnh viªn ®-îc quy ®Þnh trong ®iÒu lÖ tæng c«ng ty, nh-ng tæng c«ng ty kh«ng hoµn toµn chi phèi ®-îc c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn nhÊt lµ nh÷ng thµnh viªn cã tÝnh ®oäc lËp cao trong kinh doanh, nhÊt lµ nh÷ng thµnh viªn cã tÝnh ®éc lËp cao trong kinh doanh. NÕu cø ®Ó Doanh nghiÖp thµnh viªn tæng c«ng ty sÏ khã thùc hiÖn hoÆc cã thùc hiÖn chØ lµ h×nh thøc. §Ó c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn tæng c«ng ty thµnh c«ng ty chØ cã hai gi¶i ph¸p hiÖu qu¶ nhÊt. Thø nhÊt lµ thùc hiÖn ®a d¹ng ho¸ h×nh thøc së h÷u c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn, trong ®ã Nhµ n-íc vÉn n¾m cæ phÇn chi phèi t¹i c¸c Doanh nghiÖp nµy. H×nh thøc ®a d¹ng ho¸ së h÷u cã thÓ lµ cæ phÇn ho¸ 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 hoÆc ®em gãp vèn liªn doanh. V× Nhµ n-íc n¾m cæ phÇn chi phèi nªn ®-¬ng nhiªn c«ng ty cæ phÇn hoÆc xÝ nghiÖp liªn doanh ®ã sÏ bÞ tæng c«ng ty chi phèi vµ trë thµnh c«ng ty con cña tæng c«ng ty. Gi¶i ph¸p thø hai lµ chuyÓn Doanh nghiÖp thµnh viªn thµnh c«ng tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n mét thµnh viªn do tæng c«ng ty lµ chñ së h÷u theo nghÞ ®Þnh 63 cña ChÝnh phñ. Doanh nghiÖp thµnh viªn khi ®ã mÆc dï vÉn cã 100% vèn thuéc së h÷u Nhµ n-íc nh-ng ho¹t ®éng theo luËt Doanh nghiÖp vµ chØ cã ho¹t ®éng quèc tÕ tæng c«ng ty lµ tæ chøc duy nhÊt gi÷ vai trß së h÷u, do ®ã sÏ chi phèi ho¹t ®éng cña Doanh nghiÖp thµnh viªn vµ Doanh nghiÖp thµnh viªn sÏ trë thµnh c«ng ty con cña tæng c«ng ty. C¸c c«ng ty con c«ng ty chÝnh phñ, c«ng ty liªn doanh c«ng ty TNHH mét thµnh viªn lµ nh÷ng ph¸p nh©n ®éc lËp chØ chÞu sù chi phèi cña tæng c«ng ty víi t- c¸ch lµ chñ së h÷u theo quy ®Þnh cña luËt ph¸p kh«ng bÞ chi phèi can thiÖp vµo quy tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh, qu¶nlý tµi chÝnh b»ng c¸c quyÕt ®Þnh hµnh chÝnh. Do ®ã quyÒn tù chñ cña c«ng ty con sÏ ®-îc ph¸t huy ®Çy ®ñ viÖc lùa chän Doanh nghiÖp ®ãng vai trß c«ng ty mÑ tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tæng c«ng ty ®Ó quyÕt ®Þnh. Cã thÓ lùa chän v¨n phßng tæng c«ng ty gåm c¶ nh÷ng Doanh nghiÖp thµnh viªn h¹ch to¸n phô thuéc hoÆc mét Doanh nghiÖp thµnh viªn cã vÞ trÝ quan träng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty lµm c«ng ty mÑ . Toµn bé sè vèn Nhµ n-íc giao cho tæng c«ng ty ®-îc chuyÓn thµnh vèn Nhµ n-íc ®Çu t- giao cho tæng c«ng ty mÑ. Sè vèn Nhµ n-íc cã t¹i c«ng ty con ®· chuyÓn thµnh c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty liªn doanh c«ng ty TNHH mét thµnh viªn, trë thµnh vèn cña c«ng ty mÑ ®Çu t- vµo c«ng ty con hoµn toµn kh¸c víi viÖc Nhµ n-íc giao vèn cho tæng c«ng ty vµ tæng c«ng ty giao vèn cho c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn. Khi h×nh thµnh c¸c tæng c«ng ty phÇn lín c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®· ®-îc thµnh lËp tr-íc ®ã vµ ®· ®-îc Nhµ n-íc giao vèn. Tæng c«ng ty chØ tæng hîp sè vèn ®· cã t¹i c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®Ó lµm thñ tôc nhËn vèn víi 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Nhµ n-íc vµ giao vèn cho c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn. Do cïng ho¹t ®éng theo luËt Doanh nghiÖp Nhµ n-íc nªn t¸c ®éng chi phèi cña tæng c«ng ty víi Doanh nghiÖp thµnh viªn bÞ h¹n chÕ. Khi c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®· chuyÓn thµnh c«ng ty con ho¹t ®éng theo luËt Doanh nghiÖp trong ®ã quyÒn vµ nghÜa vô cña chñ së h÷u ®-îc quy ®Þnh cô thÓ, râ rµng c«ng ty mÑ cã thÓ gi÷ 100% vèn Nhµ n-íc ho¹t ®éng theo luËt Doanh nghiÖp Nhµ n-íc hoÆc thùc hiÖn ®· së h÷u trong ®ã Nhµ n-íc n¾m cæ phÇn chi phèi, dï hjd theo h×nh thøc nµo Nhµ n-íc vÉn n¾m quyÒn chi phèi ®èi víi c«ng ty mÑ vµ qua ®ã n¾m quyÒn tù chñ cña c«ng ty mÑ vµ c«ng ty con. §Ó chuyÓn c¸c tæng c«ng ty Nhµ n-íc sang ho¹t ®éng theo h×nh thøc c«ng ty mÑ - c«ng ty con, cã thÓ thùc hiÖn ®ång thêi chuyÓn mét Doanh nghiÖp thµnh c«ng ty mÑ vµ c¸c Doanh nghiÖp kh¸c thµnh c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty TNHH mét thµnh viªn do c«ng ty mÑ lµ chñ së h÷u hoÆc thùc hiÖn chuyÓn c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn thµnh c«ng ty cæ phÇn c«ng ty TNHH mét thµnh viªn theo ph-¬ng thøc nµo th× ®-îc chuyÓn ®æi muèn thµnh c«ng ph¶i ®¶m b¶o hai yÕu tè. Doanh nghiÖp ®-îc chän lµm c«ng ty mÑ ph¶i lµ Doanh nghiÖp cã vÞ trÝ quan träng ho¹t ®éng kinh doanh qu¶n lý tµi chÝnh c¸c Doanh nghiÖp ®-îc chuyÓn thµnh c«ng ty con ph¶i ho¹t ®éng theo luËt Doanh nghiÖp. NÕu hai yÕu tè nµy kh«ng ®¶m b¶o th× viÖc chuyÓn ®æi khã cã thÓ ®¹t ®-îc hiÖu qu¶ tèt thËm chÝ sÏ lÆp l¹i nh÷ng tån t¹i nh- c¸c tæng c«ng ty hiÖn nay. 5. ThÝ ®iÓm chuyÓn tæng c«ng ty Nhµ n-íc sang m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con. ViÖc chuyÓn tæng c«ng ty Nhµ n-íc sang ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con thùc chÊt lµ sù ®æi míi tæ chøc qu¶n lý Doanh nghiÖp Nhµ n-íc kh¾c phôc nh÷ng mÆt hµng h¹n chÕ cña m« h×nh tæ chøc qu¶n lý trong c¸c tæng c«ng ty Nhµ n-íc hiÖn nay ë n-íc ta ®Ó c¸c 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Doanh nghiÖp quy m« lín nµy tiÕp tôc ph¸t triÓn ®-îc vµ thùc sù trë thµnh chñ thÓ ®Çu t- trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ViÖc thµnh lËp c¸c tæng c«ng ty Nhµ n-íc lµ b-íc ®æi míi vÒ quan hÖ s¶n xuÊt, ®· cã t¸c dông thóc ®Èy lùc l-îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. C¸c tæng c«ng ty ®· thÓ hiÖn vai trß nßng cèt, chñ lùc, x-¬ng sèng cña nÒn kinh tÕ, ho¹t ®éng hiÖu qu¶, lµ nh÷ng ®èi t¸c chñ yÕu cña ViÖt Nam thu hót vèn ®Çu t- n-íc ngoµi. Tuy nhiªn m« h×nh qu¶n lý c¸c tæng c«ng ty hiÖn nay ch-a t¹o ®-îc sù liªn kÕt kinh tÕ g¾n bã víi lîi Ých thÞ tr-êng trong néi bé tæng c«ng ty gi¶m hiÖu lùc ®iÒu hµnh n¨ng lùc c¹nh tranh vµ sù tËn dông c¬ së vËt chÊt vèn vµ tµi s¶n Nhµ n-íc hiÖn cã. C¸c liªn kÕt tµi chÝnh ch-a ph¸t huy ®-îc t¸c dông, ch-a gãp phÇn thóc ®Èy chiÕn dÞch c¬ cÊu ®Çu t-, c¬ cÊu s¶n xuÊt kinh doanh, huy ®éng vµ sö dông cã hiÖu qña c¸c nguån vèn. Tæ chøc qu¶n lý vÒ tæ chøc s¶n xuÊt theo m« h×nh c«ng ty mÑ c«ng ty con lµ mét m« h×nh hÕt søc míi mÎ ë ViÖt Nam. HIÖn t¹i Nhµ n-íc ch-a cã hµnh lang ph¸p lý quy ®Þnh viÖc x©y dùng c¬ cÊu tæ chøc vµ c¬ chÕ vËn hµnh c«ng ty mÑ c«ng ty con, v× vËy khi thùc hiÖn m« h×nh nµy ®ßi hßi ph¶i cã sù nghiªn cøu, vËn dông cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn hiÖn t¹i cña nÒn kinh tÕ còng nh- cña mçi Doanh nghiÖp. Võa qua, thñ t-íng chÝnh phñ ®· ký duyÖt ®Þnh cho phÐp ¸p dông thÝ ®iÓm m« h×nh tæ chøc c«ng ty mÑ - c«ng ty con ®èi víi mét sè Doanh nghiÖp nh- c«ng ty x©y l¾p, xuÊt nhËp khÈu kü thuËt x©y dùng constrexim Bé x©y dùng xÝ nghiÖp liªn hîp thuèc l¸ kh¸nh Hoµ Tæng chóng t«i H»ng H¶i ViÖt Nam, C«ng ty vµng b¹c ®¸ quý Thµnh phè Hå ChÝ Minh, Tæng c«ng ty ®ãng tµu ViÖt Nam, Cã thÓ nãi ®©y lµ nh÷ng Doanh nghiÖp Nhµ n-íc t¹o ®iÒu kiÖn nh÷ng lo¹i h×nh kinh doanh nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa ë n-íc ta. Trong m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con ë n-íc ta, chøc n¨ng qu¶n lý cña c«ng ty mÑ 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 cÇn ®-îc xem xÐt vËn dông nh- chøc danh qu¶n lý trong c¸c tæng c«ng ty. HiÖn nay, Nhµ n-íc ®· cho ®· cho phÐp c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®-îc thùc hiÖn chøc n¨ng cña chñ së h÷u ®èi víi c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n mét thµnh viªn nghÞ ®Þnh bæ sung 63/2001/N§-CP cña chÝnh phñ. §©y lµ vÊn ®Ò thùc tiÔn cÇn ®-îc nghiªn cøu xö lý cho phï hîp víi thêi kú qu¸ ®é ë ViÖt Nam. II. ¦u ®iÓm vµ h¹n chÕ cña m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con M« h×nh tæng c«ng ty Nhµ n-íc hiÖn nay cã thÝ ®iÓm chóng song ho¹t ®éng theo m« h×nh c«ng ty mÑ c«ng ty con. Tæng c«ng ty nµy sÏ ph¸t triÓn ®Õn giai ®o¹n ®ñ ®iÒu kiÖn chuyÓn sang h×nh th¸i tËp ®oµn. C«ng ty mÑ bao gåm c¶ c¸c chi nh¸nh vÉn phßng ®¹i diÖn cña nã. VÒ mÆt ph¸p lý c«ng ty mÑ c«ng ty con lµ nh÷ng chñ thÓ riªng biÖt. VÒ c¬ cÊu tæ chøc th× c«ng ty mÑ lµ chñ së h÷u c¸c c«ng ty con, trong nh÷ng n¨m tr-íc mÊt nã cã thÓ vÉn n¾m gi÷ 100% ë c¸c c«ng ty con, nh-ng vÒ l©u dµi cïng víi sù ph¸t triÓn cña c¸c c«ng ty theo h-íng chiÕn h×nh thµnh tËp ®oµn, th× c¸c c«ng ty con nªn ®-îc chuyÓn ®æi thµnh thùc tÕ së h÷u víi sù tham gia gãp vèn cña c¸c thµnh phÇn kinh tÕ Vèn ®iÒu lÖ cña c«ng ty mÑ sÏ bao gåm kh«ng chØ lµ vèn thuéc së h÷u cña chÝnh nã ®ang sö dông trùc tiÕp trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty mÑ mµ gåm c¶ toµn bé sè vèn do c«ng ty mÑ së h÷u ë c«ng ty con vèn cæ phÇn hoÆc phÇn gãp voãn cña c«ng ty mÑ vµo c¸c liªn doanh vµo c¸c c«ng ty kh¸c ë c¸c c«ng ty con, c«ng ty mÑ chØ së h÷u phÇn vèn do c«ng ty mÑ n¾m gi÷ víi t- c¸ch lµ chñ ®Çu t- vµo mäi kho¶n lîi tøc do sè vèn nµy mang l¹i chø kh«ng ph¶i tÊt c¶ sè vèn mµ c«ng ty con ®ang sö dông. §èi víi c«ng ty con, c«ng ty mÑ chØ quyÕt ®Þnh coi vÊn ®Ò vµ ®-îc h-ëng c¸c lîi Ých thuéc vÒ chñ së h÷u nh- quy ®Þnh cña luËt Doanh nghiÖp 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Nh- vËy, c«ng ty mÑ qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh c¸c c«ng ty con, Doanh nghiÖp thµnh viªn hoµn toµn b»ng c¬ chÕ chÝnh. Mèi quan hÖ gi÷a tæng c«ng ty víi vai trß vµ c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn víi vai trß c«ng ty con sÏ ®-îc nhËn ®Þnh mét c¸ch rµnh m¹ch, râ rµng, võa ®¶m b¶o tËp trung ®-îc mäi nguån lùc, tÝnh thèng nhÊt trong viÖc thùc hiÖn môc tiªu chiÕn l-îc cña c«ng ty mÑ, võa ®¶m b¶o tËp trung ®-îc mäi nguån lùc, tÝnh thèng nhÊt trong viÖc thùc hiÖn môc tiªu chiÕn l-îc cña c«ng ty mÑ võa d¶m b¶o quyÒn chñ ®éng trong s¶n xuÊt kinh doanh cho c¸c c«ng ty con, c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn cã thÓ gåm c«ng ty TNHH mét thµnh viªn 100% vèn Nhµ n-íc chuyÓn tõ Doanh nghiÖp Nhµ n-íc sang hoÆc thµnh lËp c«ng ty cæ phÇn mµ Tæng c«ng ty c«ng ty mÑ gi÷ cæ phÇn chi phèi hoÆc bªn c¹nh ®ã cã thÓ cã c«ng ty tµi chÝnh. Tæng c«ng ty (c«ng ty mÑ) qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh cac ®¬n vÞ thµnh viªn th«ng qua c¸c ®¹i diÖn cña m×nh trong héi ®ång qu¶n trÞ hoÆc héi ®ång c¸c thµnh viªn cña c¸c c«ng ty thµnh viªn ®ã phï hîp víi tû lÖ vèn gãp cña c«ng ty con thµnh viªn. C«ng ty mÑ kh«ng chØ ®¹o trùc tiÕp can thiÖp vµo ho¹t ®éng cña c¸c c«ng ty con thµnh viªn ®ã. M« h×nh tæng chóng t«i Nhµ n-íc sÏ ®-îc ®æi míi chñ yÕu theo h-íng t¹o mèi liªn kÕt bÒn v÷ng vÒ vèn, ®Çu t-, nh»m ph¸t huy vµo b¶o ®¶m tÝnh ®éc lËp, tù chñ cña c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn vµ tæng c«ng ty, nh-ng b¶o ®¶m mèi liªn kÕt chÆt chÏ vÒ tµi chÝnh gi÷a c«ng ty mÑ tæng c«ng ty vµ c¸c c«ng ty con Doanh nghiÖp thµnh viªn. ChuyÓn ®æi m« h×nh tæng c«ng ty Nhµ n-íc hiÖn nay sang m« h×nh c«ng ty mÑ c«ng ty con c¸c -u ®iÓm 1. ¦u ®iÓm Tr-íc hÕt ®Êy lµ m« h×nh cho phÐp kÕt hîp mét c¸ch hµi hoµ c¸c lo¹i h×nh së h÷u trong ph¹m vi mét Doanh nghiÖp gi÷a c¸c lo¹i h×nh Doanh nghiÖp Nhµ n-íc, c«ng ty cæ phÇn, c«ng ty TNHH cã sù ®an xen 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 víi nhau hç trî vµ cïng nhau ph¸t triÓn. Kh¶ n¨ng chi phèi cña Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®èi víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ®-îc duy tr×. Trªn c¬ së ®Þnh h-íng chiÕn l-îc, thÞ tr-êng c«ng nghÖ, lùc l-îng khoa häc kü thuËt. Dùa trªn quan hÖ tµi chÝnh víi c¸c møc ®é kh¸c nhau viÖc huy ®éng vèn vµ tËp trung vèn ®-îc ®Èy m¹nh. ViÖc më réng ¸p dông m« h×nh nµy lµ h-íng quan träng ®Ó t¹o ra m«i tr-êng kinh doanh b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ tiÕn tíi ho¹t ®éng theo mét bé luËt Doanh nghiÖp thèng nhÊt ë n-íc ta. Thø hai, t¹o ra c¬ së ®Ó gi¶i quyÕt mèi quan hÖ trong néi bé Doanh nghiÖp Nhµ n-íc theo h-íng n©ng cao quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm cña c¸c ®¬n vÞ tù chñ. C¸c mèi quan hÖ buæi ®Çu ®i vµo thùc chÊt h¬n chø kh«ng chØ mang tÝnh chÊt hµnh chÝnh mÖnh lªnh, thu nép. §iÒu nµy kh¾c phôc ®-îc nh-îc ®iÓm cña m« h×nh tæng c«ng ty ®ang ¸p dông hiÖn nay. Mèi liªn hÖ gi÷a c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn th«ng qua hîp ®ång kinh tÕ, b×nh ®¼ng cïng cã lîi Thø ba, viÖc ¸p dông m« h×nh nµy cho phÐp chóng ta ®Èy m¹nh tiÕn tr×nh ®æi míi Doanh nghiÖp Nhµ n-íc. Cæ phÇn ho¸ mét bé phËn Doanh nghiÖp Nhµ n-íc lµm yÕu ®i Doanh nghiÖp ®ã nh- mét sè tæng c«ng ty gÆp ph¶i, ng-îc l¹i cho phÐp huy ®éng thªm nguån lùc x· héi ®Çu t- vµo s¶n xuÊt kinh doanh mµ vai trß chñ ®¹o cña kinh tÕ Nhµ n-íc vÉn ®-îc b¶o ®¶m. ViÖc cho phÐp c¸c Doanh nghiÖp ®éc lËp cã thÓ tù nguyÖn tham gia vµo tæ chøc m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con më ra h-íng ®Ó ®èi míi c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc yÕu kÐm vÒ hiÖu qu¶, nhá bÐ vÒ quy m«. Thø t-, tæng c«ng ty d-îc tæ chø nh- mét c«ng ty mÑ míi thùc sù lµ mét Doanh nghiÖp vµ cã ®iÒu kiÖn ®Ó kiÓm so¸t vµ ®¸nh gÝa ®-îc hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. Bªn c¹nh ®ã viÖc h×nh thµnh c¸c c«ng ty con d-íi h×nh thøc c«ng ty cæ phÇn t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thu hót vèn, 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 c«ng nghÖ vµ kinh nghiÖm qu¶n lý cña ®èi t¸c ®Çu t- n-íc ngoµi. §©y ®-îc coi lµ mét m« h×nh qu¶n lý cã kh¶ n¨ng øng phã linh ho¹t h¬n víi sù biÕn ®éng cña thÞ tr-êng. Thùc ra, ®ã kh«ng ph¶i lµ ®iÓm míi, bëi v× b¶n chÊt c¸c c«ng ty con, khi ®-îc thµnh lËp víi t- c¸ch lµ c«ng ty con, ®· cã tÝnh ®éc lËp vÒ mÆt ph¸p lý. C¸c mèi quan hÖ vÒ vèn, vÒ quyÒn vµ nghÜa vô lîi Ých gi÷a c«ng ty mÑ vµ c¸c c«ng ty con lµ vÊn ®Ò quyÕt ®Þnh trong m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty con bëi v× ®Êy chÝnh lµ gi¶i quyÕt tån t¹i c¬ b¶n cña m« h×nh tæng c«ng ty hiÖn nay, trong ®ã c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®· cæ phÇn ho¸ tån t¹i d-íi hai h×nh thøc lµ c«ng ty cæphÇn cã cæ phÇn chi phèi, cæ phÇn ®Æc biÖt cña tæng c«ng ty vµ c«ng ty cæ phÇn cã cæ phÇn cña tæng c«ng ty nh-ng kh«ng ph¶i lµ cæ phÇn chi phèi. Ph©n ®Þnh vèn vµ x¸c lËp quan hÖ vÒ tµi chÝnh râ rµng gi÷a tæng c«ng ty Nhµ n-íc vµ c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn ®· cæ phÇn ho¸, chuyÓn tõ liªn kÕt hµnh chÝnh sang liªn kÕt vÒ vèn ®Çu t- vèn lµ ®iÓm then chèt trong m« h×nh m¬Ý. Môc tiªu t¸ch b¹ch vÒ vèn nh»m t¹o c¬ së kinh tÕ ph©n chia lîi Ých vµ phÇn ®¸nh quyÒn h¹n gi÷a tæng c«ng ty Nhµ n-íc c«ng ty mÑ. QuyÒn h¹n, lîi Ých, tr¸ch nhiÖm cña tæng c«ng ty lµ quyÒn h¹n lîi Ých, tr¸ch nhiÖm cña chñ ®Çu t- vµo Doanh nghiÖp. 2. H¹n chÕ DÉu biÕt vËy viÖc chuyÓn ®æi tõ m« h×nh tæng c«ng ty sang m« h×nh chóng t«i mÑ - c«ng ty con lµ mét b-íc chuyÓn biÕn lín, lµ b-íc ngoÆt trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña ®Êt n-íc. Song kh«nng v× thÕ mµ ¸p dông véi v· ®èi víi bÊt kú Doanh nghiÖp nµo tr-íc khi tiÕn hµnh ¸p dông ®ång lo¹t ph¶i cã nh÷ng b-íc chuÈn bÞ kü l-ìng tr¸nh m¾c ph¶i nh÷ng h¹n chÕ, nh-îc ®iÓm ®-îc thÓ hiÖn qua mét sè m« h×nh thÝ ®iÓm cña c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc. Tæng c«ng ty Hµng Kh«ng ViÖt Nam lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn tù x©y dùng ®å ¸n thµnh lËp Doanh nghiÖp theo m« h×nh c«ng ty mÑ - c«ng ty 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 con. C«ng ty x©y l¾p, XÝ nghiÖp vËt liÖu vµ kü thuËt x©y dùng thuéc Bé x©y dùng lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn ®-îc chÊp nhËn cho phÐp lµm thÝ ®iÓm.Theo c¸ch hiÓu th«ng th-êng hiÖn nay th× c«ng ty mÑ lµ c«ng ty n¾m toµn bé vèn ®iÒu lÖ hoÆc n¾m gi÷ cæ phÇn chi phèi (cæ phÇn kiÓm so¸t cña mét hoÆc nhiÒu c«ng ty kh¸c. §Ó ®-îc lµm mÑ c«ng ty ph¶i cã ®ñ vèn ®Çu t(hay gãp vèn) vµo mét hoÆc nhiÒu c«ng ty kh¸c - nh÷ng ®øa con cña m×nh. Nh÷ng c«ng ty (Tæng c«ng ty) ®-îc thÝ ®iÓm ®· cã ®ñ vèn ®Ó thùc hiÖn chøc n¨ng lµm mÑ ch-a ? Theo kÕt qu¶ kiÓm kª t¹i thêi ®iÓm 0h ngµy 01/01/2000 do Bé Tµi chÝnh tiÕn hµnh th× vèn kinh doanh cña c¸c Doanh nghiÖp ®ã nh- sau: Qua b¶ng ta thÊy : ChØ cã mét Tæng chóng t«i (Du lÞch Sµi Gßn) trong sè 7 C«ng ty 90 lµ cã vèn v-ît yªu cÇu tèi thiÓu ®· ®-îc quy ®Þnh (500 tû ®ång). Thªm vµo ®ã, ®©y lµ vèn kinh doanh bao gåm vèn ng©n s¸ch vèn ®i vay vµ vèn tù bæ sung chø ch-a ph¶i lµ vèn ®iÒu lÖ. H¬n n÷a, vèn cña c¸c tæng c«ng ty chÝnh lµ vèn ®¨ n»m s½n trong c¸c c«ng ty thµnh viªn tõ tr-íc khi cã tæng c«ng ty chø kh«ng ph¶i lµ vèn do tæng c«ng ty ®Çu t- cho c¸c Doanh nghiÖp thµnh viªn. Nh- vËy liÖu tæng c«ng ty hoÆc c«ng ty lÊy vèn tõ ®©u ®Ó ®Çu t- vµo c¸c c«ng ty con ? C¸c tæng c«ng ty 91 tung vèn kinh doanh lín nh-ng còng n»m trong t×nh tr¹ng t-¬ng tù. 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 C¸c Doanh nghiÖp chuyÓn sang m« h×nh mÑ - con Tªn Doanh nghiÖp Vèn KD (tû ®ång) C«ng ty XNK vËt liÖu vµ KTXD (Constrexim) 15,376 C«ng ty ®Çu t- vµ ph¸t triÓn x©y dùng 11,322 C«ng ty X©y l¾p §iÖn III 52,471 C«ng ty vËn t¶i vµ thuª tµu (Vietfracht) 83,502 C«ng ty Vµng B¹c §¸a quý TP-SJC 80,679 C«ng ty v¨n ho¸ tæng hîp BÕn Thµnh 23,998 Nhµ m¸y thuèc l¸ Kh¸nh Hoµ 64,523 Tæng C«ng ty X©y dùng B¹ch §»ng 49,20 Tæng C«ng ty §-êng S«ng niÒm Nam 79,60 Tæng C«ng ty Thuû s¶n ViÖt Nam 334,98 Tæng C«ng ty §Þa èc Sµi Gßn 366,12 Tæng C«ng ty Du lÞch Sµi Gßn 790,03 Tæng C«ng ty X©y dùng Sµi Gßn 246,00 Tæng C«ng ty VËt liÖu x©y dùng Sµi Gßn 127,28 Tæng C«ng ty Hµng H¶i ViÖt Nam 4352,10 Tæng C«ng ty C«ng nghiÖp tµu thuû 788,520 Tæng C«ng ty L-¬ng Thùc miÒn Nam 969,081 Tæng C«ng ty Hµng Kh«ng ViÖt Nam 3587,740 Tæng C«ng ty DÖt - May ViÖt Nam 4895,209 VËy t¹i sao c¸c Doanh nghiÖp vÉn ®-îc phÐp lµm thÝ ®iÓm ? trong viÖc nµy thÊy xuÊt hiÖn mét sè vÊn ®Ò sau: 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Thø nhÊt, t- t-ëng chuyÓn ®æi å ¹t cña c¸c Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®éc lËp, c¸c Tæng c«ng ty kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn tiÕp tôc tån t¹i theo quyÕt ®Þnh 58/2002/Q§-TTg sang m« h×nh nµy ®Ó hi väng vÉn ®-îc tån t¹i lµ Doanh nghiÖp Nhµ n-íc theo m« h×nh míi. ViÖc chuyÓn ®æi å ät trong nh÷ng n¨m qua ®· cho chóng ta nh÷ng bµi häc kh¶ ®¾t mµ hËu qu¶ cña nã hiÖn t¹i vÉn ch-a ®-îc kh¾c phôc ®ång lo¹t chuyÓn ®æi c¸c liªn hiÖp xÝ nghiÖp sang m« h×nh Tæng c«ng ty lµ mét vÝ dô. Thø hai, gÇn ®©y chóng ta cã chñ tr-¬ng h¹n chÕ viÖc thµnh lËp míi nh÷ng Doanh nghiÖp Nhµ n-íc khi ch-a héi tô ®Çy ®ñ ®iÒu kiÖn vµ ngõng thµnh lËp Tæng c«ng ty th× mét sè ®· t×m c¸ch "l¸ch" b»ng c¸ch "rÊt tÝch cùc" h-íng øng chñ tr-êng chuyÓn ®æi tæng c«ng ty, Doanh nghiÖp Nhµ n-íc theo m« h×nh C«ng ty mÑ - C«ng ty con. Ng-êi tÝch cùc nhÊt lµ c¸c c«ng ty kh«ng thuéc diÖn Nhµ n-íc cÇn n¾m 100% vèn së h÷u. Thùc chÊt vÊn ®Ò ë ®©y lµ mét sè Doanh nghiÖp Nhµ n-íc ®éc lËp C«ng ty "con" ®Ó m×nh ®-îc lªn "lµm mÑ" nh»m ®¹t ®-îc quyÒn quyÕt ®Þnh ¸p dông c¬ chÕ tiÒn l-¬ng….t-¬ng øng víi c¸c Tæng c«ng ty 90. C«ng ty " mÑ " còng c¬ lîi mµ c«ng ty "con" còng cã lîi, chØ cã Nhµ n-íc lµ bÞ thiÖt. Cßn ng-êi lao ®éng th× chØ biÕt sao cho cã c«ng ¨n viÖc lµm vµ thu nhËp æn ®Þnh ngµy cµng t¨ng lµ tèt råi mµ kh«ng quan t©m nhiÒu ®Õn viÖc chuyÓn ®æi nµy. Thø ba, mét sè c«ng ty ®-îc thÝ ®iÓm theo m« h×nh ®· gi¶i quyÕt vèn b»ng c¸ch ®Ò nghÞ ®-îc cÊp vèn bæ sung tõ ng©n s¸ch cho c«ng ty mÑ ®Ó ®Çu t- vµo c«ng ty con. T×nh tr¹ng xin cÊp vèn trong ®ã cã vèn bæ sung sau khi Doanh nghiÖp ®-îc thµnh lËp diÔn ra th-êng xuyªn trong nh÷ng n¨m qua. Thø t-, NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø ba ban chÊp hµnh Trung ¦¬ng §¶ng kho¸ IX ghi râ: " ThÝ ®iÓm rót kinh nghiÖm ®Ó nh©n réng viÖc thùc hiÖn chuyÓn tæng c«ng ty Nhµ n-íc sang ho¹t ®éng theo m« 20
- Xem thêm -