áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học nhằm tạo hướng thú và nâng cao kết quả học tập môn ngữ văn lớp 11 tại trường thpt số 3 văn bàn

  • Số trang: 29 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 13 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO LÀO CAI TRƯỜNG THPT SỐ 3 VĂN BÀN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG: ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGOẠI KHÓA VĂN HỌC NHẰM TẠO HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN NGỮ VĂN LỚP 11 TẠI TRƯỜNG THPT SỐ 3 VĂN BÀN. Họ tên: Hoàng Thị Thu Hằng Trường: THPT Số 3 Văn Bàn 1 MỤC LỤC Trang TÓM TẮT 3 GIỚI THIỆU 5 PHƯƠNG PHÁP 8 I.Khách thể nghiên cứu 8 II. Thiết kế nghiên cứu 9 III. Quy trình nghiên cứu 9 IV. Đo lường và thu thập dữ liệu 10 PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ 1.Phân tích dữ liệu 11 2. Bàn luận 12 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ I.Kết luận 13 II. Khuyến nghị 15 THAM KHẢO 16 PHỤ LỤC 17 2 TÓM TẮT Văn học là nhân học, dạy văn hướng tới hoàn thiện nhân cách cho người học, hướng tới hoàn thiện những kỹ năng cơ bản mà người học có thể ứng dụng được trong cuộc sống. Đây là mục tiêu mà hoạt động dạy- học môn Ngữ Văn luôn đề cao. Sẽ không có tác dụng gì nêu người học chỉ học theo, cảm thụ theo thầy cô trước một văn bản tác phẩm, trước một kiến thức kĩ năng nào đó trong quá trình học. Người học cần tự mình có thể khai thác, có thể đánh giá, có thể vận dụng và quan trọng hơn có thể ứng dụng vào giải quyết các tình huống xảy ra trong cuộc sống. Có như vậy cái đích giáo dục mới cập được. Hiện nay theo định hướng đổi mới của giáo dục nói chung và bộ môn Ngữ Văn nói riêng, việc dạy và học môn Ngữ Văn cần thay đổi: học Văn học sinh cần được trải nghiệm, được suy tư,được trình bày quan điểm cá nhân trước một vấn đề đặt ra trong tác phẩm, trong bài học. Muốn như vậy học sinh phải được thực hành để trải nghiệm. Từ trước tới giờ chúng ta thường chú ý trong giờ Ngữ Văn là học sinh nắm bắt được những kiến thức nào, kĩ năng học được chủ yếu là kĩ năng làm văn, thực hành văn bản theo sự hướng dẫn của thầy cô để còn kiểm tra và thi cử. Nhiều khi học sinh lúng túng trước một văn bản mới, lúng túng trước một tình huống xảy ra trong đời sống mà học sinh từng thấy tình huống đó trong văn bản tác phẩm được học. Có khi học sinh khi được tham gia một chương trình, được thể hiện trước đám đông lại ngại ngùng, hay khi được giao nhiệm vụ liên quan đến các kĩ năng được hình thành từ bộ môn lại không biết xử lý như thế nào. Bản thân người dạy đôi khi chưa chú ý đến nhiều việc học sinh ứng dụng môn học của mình như thế nào trong đời sống ( do nhiều lý do) nên khiến học sinh thiếu hứng thú với môn học hơn. Khi người học thiếu hứng thú với môn học sẽ ảnh tới chất lượng, kết quả giáo dục không cao. Với đối tượng là học sinh trường THPT Số 3 Văn Bàn, nơi còn nhiều khó khăn, hạn chế về kiến thức văn học, khả năng diễn đạt bằng lời hay văn bản đều yếu, nếu giờ học chỉ nhằm mục đích học sinh phải biết được điều này, nắm được kiến thức kia và áp dụng để viết dạng bài này hay dạng bài kia vô hình chung càng làm cho học sinh thụ động. Hơn thế, học sinh càng ngày càng nản, càng thấy môn học nặng nề, thiếu tính thiết thực. Thậm chí học sinh thấy môn Ngữ Văn đúng là “ nói phét”, thiếu thực tế càng khiến các em chán với môn học ngày một nhiều hơn. Vấn đề đặt ra, làm thế nào để học sinh hứng thú hơn, yêu thích hơn với môn Ngữ Văn, từ đó nâng cao chất lượng môn học về mọi phương diện? 3 Trong nhiều phương pháp, cách thức dạy học văn mà người dạy tiếp thu được, tôi đã nghiên cứu và thử áp dụng với đối tượng học của mình để đối chiếu, so sánh và rút ra một phương pháp có hiệu quả nhất, lôi cuốn hứng thú của học sinh nhất để từ đó tạo được niềm yêu thích đối với môn học, mà khi đã tạo được hứng thú, sự yêu thích thì tất nhiên kết quả học tập được nâng lên. Tôi lựa chọn phương pháp để tiến hành nghiên cứu: ngoại khóa văn học . Khi áp dụng phương pháp này, học sinh hứng thú hơn hẳn với môn học, yêu thích hơn và tự giác hơn với môn học mà các em từng cho rằng thiếu tính thực tế, không có tính ứng dụng thực tiễn này. Nhờ phương pháp ngoại khóa, học sinh hiểu biết hơn về tác phẩm, biết cách xử lý tình huống, biết áp dụng để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn, nhận thức tốt hơn về thực tế cuộc sống, hình thành những kĩ năng cần thiết cho bản thân mình trong cuộc sống hiện đại, đặc biệt các em hình thành tư duy sáng tạo hơn trong quá trình học và tự học. Nghiên cứu được tiến hành trên 2 nhóm tương đương là 2 lớp 11A3, 11A4 trường THPT Số 3 Văn Bàn. Lớp thực nghiệm là lớp 11A3 được thực hiện phương pháp ngoại khóa nhiều hơn. Lớp đối chứng 11A4 ít áp dụng phương pháp, cách hình thức ngoại khóa hơn mà chú trọng nhiều vào chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt. Để đánh giá sự hứng thú của học sinh khi áp dụng phương pháp ngoại khóa, tôi đưa ra phiếu khảo sát sự hứng thú của học sinh. Giải pháp sử dụng: Áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học nhằm tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ Văn tại trường THPT Số 3 Văn Bàn. Khi giả thiết nghiên cứu được kiểm chứng thấy ảnh hưởng sao tác động lên lớp thực nghiệm là lớn ( giá trị SMD = 0,82). Khi kiểm chứng hứng thú với bộ môn sau tác động thu được rất khả quan ( được hỏi- có thích học môn Ngữ Văn với hình thức ngoại khóa không thì tới 96% học sinh đều thấy hứng thú). Điều đó chứng minh khi sử dụng phương pháp ngoại khóa văn học có tác dụng tạo hứng thú và nâng cao chất lượng môn học. 4 GIỚI THIỆU Văn học vốn là một bộ môn trừu tượng, là những sáng tạo tinh thần nên vừa phong phú, vừa đa dạng, phức tạp. Tác phẩm văn học chứa đựng những quan điểm, tư tưởng đôi khi mang nặng chất triết lý, tính hàn lâm khiến người học khó hiểu, khó tiếp nhận. Học văn không đơn giản hoặc xem tác phẩm văn học ấy có gì, nói gì, học kĩ năng phân tích ra sao, viết một bài văn như thế nào mà học văn đích cuối cùng là hoàn thiện nhân cách, là phát huy khả năng sáng tạo, là ứng dụng được những điều đã học vào cuộc sống. Trong những lần đổi mới, thay sách, các nhà nghiên cứu cải cách đều chú trọng mục đích học Ngữ Văn và đều nhận thấy những tác động to lớn của bộ môn tới người học. Chương trình dù thay đổi thế nào thì đều hướng vào người học, những tác phẩm thay đổi nhằm hướng cho học sinh có cái nhìn thực tế, tích cực hơn, gần hơn về cuộc sống. Từ đó học sinh ứng dụng dễ dàng hơn vào thực tiễn. Giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn đều nhận thức được mục tiêu của môn học nhưng do còn nặng về thi cử, nặng về kết quả, do sự kì vọng của nhà trường, gia đình phụ huynh…nên nhiều khi giáo viên phải làm khác đi mục đích cuối cùng của bộ môn: hoàn thiện nhân cách,học sinh biết áp dụng vào thực tế cuộc sống. Cũng chính vì vậy hoạt động ngoại khóa dành cho môn học bị xem nhẹ, bởi mọi người ( người dạy, lãnh đạo, phụ huynh học sinh) coi đó là hoạt động ngoài, hoạt động để học sinh được thực hành, được vui chơi, được tự do thể hiện những điều mà tự bản thân nhận thức được. Những điều đó lại không có tác nhiều cho thi cử, không có tác dụng nhiều cho thành tích ( mặc dù hoạt động này đóng góp rất nhiều cho những mục đích đó khi học sinh khơi dậy được hứng thú với bộ môn). Nhiều giáo viên ngại tổ chức một hoạt động ngoại khóa vì dù tổ chức theo hình thức nào ( các hình thức ngoại khóa sẽ đề cập ở phần lý luận) đều cần sự đầu tư nhiều công sức, tốn thời gian chuẩn bị, lạm vào thời gian học hoặc ôn tập theo chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt. Một số giáo viên có ý thức tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhưng chưa tìm hiểu đa dạng các hình thức ngoại khóa dẫn đến chất lượng của phương pháp ngoại khóa hiệu quả chưa cao, thiếu linh hoạt, thiếu sự phong phú để thu hút học sinh. Trong quá trình giảng dạy tại trường THPT Số 3 Văn Bàn người dạy thường chú trọng nhiều tới kiến thức và kĩ năng cơ bản mà học sinh cần đạt trong tiết học. Trong khi đó theo đòi hỏi đổi mới dạy và học môn Ngữ Văn, học sinh phải 5 được làm việc thật sự, được tìm tòi, nghiên cứu, được thể hiện những điều mình vận dụng sau bài học. Tại trường THPT Số 3 Văn Bàn, người dạy và học vẫn thường chú ý hướng tới kiến thức kĩ năng cần đạt cơ bản để vận dụng nên đôi khi có phần áp đặt, khiến học thấy môn học nặng nề hơn. Khi học sinh khả năng diễn đạt chưa tốt, kĩ năng làm bài còn nhiều hạn chế, tư liệu tham khảo hầu như không có, môn Ngữ Văn thành một môn học chính căng thẳng, nhiều áp lực. Thực tế đã chứng minh, khi căng thẳng và áp lực thì người học sẽ học chống đối, học lấy điểm số, học để thi chứ những mục tiêu giáo dục hàng đầu khác- giáo dục con người không được quan tâm. Vậy để môn học không căng thẳng, học sinh vừa học tốt vừa được thực hành, vừa được sáng tạo,vừa như “chơi”, tôi thử đưa ra một số nguyên nhân để tìm giải pháp: Người dạy chưa thực sự đầu tư và có sự đổi mới Văn học vốn là một bộ môn trừu tượng, là những sáng tạo tinh thần nên vừa phong phú, vừa đa dạng, phức tạp. Vốn sống, kinh nghiệm sống của học sinh hạn chế dẫn đến khó nắm bắt những vấn đề tư tưởng, đạo lý, triết lý mang tính trừu tượng trong tác phẩm. Tâm lý học sinh thấy những tác phẩm văn học có dung lượng dài, ngại đọc. Tâm lý học sinh thích những môn học mà các em thấy tính thiết thực ngay trước mắt, cho rằng môn Văn thiếu tính thực tế ( đặc biệt với những tác phẩm thời dại cách xa với thời hiện tại) …….. Khi tìm hiểu và nghiên cứu các phương pháp đổi mới, tạo hứng thú cho học sinh, tôi nhận thấy phương pháp ngoại khóa có nhiều bài nghiên cứu, nhiều đề tài khoa học chứng minh có ảnh hưởng rất lớn tới việc dạy và học môn Ngữ Văn. Từ những nguyên nhân tôi liệt kê, những thực trạng tôi phân tích, những tài liệu tìm hiểu về phương pháp ngoại khóa Ngữ Văn, tôi lựa chọn giải pháp để tạo hứng thú nhằm nâng cao chất lượng môn học cho học sinh lớp 11 tại trường THPT Số 3 Văn Bàn trong đề tài nghiên cứu: Giải pháp thay thế: Áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học nhằm tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ Văn lớp 11 trường THPT Số 3 Văn Bàn. Vấn đề áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học trong quá trình dạy – học văn có nhiều bài viết, nhiều đề tài nghiên cứu: 6 + Phương pháp dạy văn – trong đó có phương pháp ngoại khóa của giáo sư Phan Trọng Luận. + Hoạt động ngoại khóa trong trường THPT của Đoàn Thụy Bảo Châu Nhiều thầy cô ở các trường cũng tổ chức các hoạt động ngoại khóa văn học: ngoại khóa văn học dân gian, ngoại khóa về Truyện Kiều của Nguyễn Du…. Các đề tài nghiên cứu nói chung và các hoạt động ngoại khóa văn học được tổ chức nói riêng đều cho thấy hiệu quả lớn của phương pháp ngoại khóa văn học. Tuy nhiên hình thức ngoại khóa văn học phong phú và đa dạng, hình thức này phù hợp với đối tượng này có thể không thể áp dụng được với đối tượng kia. Tôi muốn có một nghiên cứu cụ thể hơn với đối tượng học sinh của mình để đánh giá được hiệu quả của phương pháp ngoại khóa văn học với việc tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Vấn đề nghiên cứu: Việc sử dụng phương pháp ngoại khóa văn học giúp tăng hứng thú và kết quả học tập của học sinh lớp 11 trường THPT Số 3 Văn Bàn hay không? Giả thuyết nghiên cứu: Việc sử dụng phương pháp ngoại khóa văn học làm tăng hứng thú và kết quả học tập của học sinh lớp 11 trường THPT Số 3 Văn Bàn. 7 PHƯƠNG PHÁP I.Khách thể nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là học sinh lớp 11A3 và 11A4 trường THPT Số 3 Văn Bàn. Bản thân người nghiên cứu đang trực tiếp giảng dạy các đối tượng này nên có nhiều thuận lợi cho việc nghiên cứu cả về phía đối tượng và học sinh Học sinh: Chọn 2 lớp: 11A3, 11A4 là hai lớp có nhiều điểm tương đồng: trình độ, số lượng, giới tính, độ tuổi, thành phần dân tộc… Cụ thể: Lớp Giới tính Dân tộc Nam Nữ Tày Kinh Dao Thái Giáy H’Mô ng 11A3 18 10 19 0 2 1 4 2 ( 28/28) 11A4 18 11 24 0 0 1 3 1 ( 29/29) Ý thức học tập học sinh: Ưu điểm: Đa số học sinh ngoan, có ý thức, biết nghe lời, chăm chỉ Khi được giao nhiệm vụ, có tinh thần, trách nhiệm Hạn chế: học sinh yếu kĩ năng diễn đạt, kiến thức cấp dưới hổng nhiều Học sinh nhút nhát, ngại giao tiếp chỗ đông. Học sinh ngại học môn Ngữ Văn- nên học yếu, hoặc học mang tính chất “ học để mà học”. Giáo viên: dạy cả 2 lớp 11A3, 11A4. Giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy, nhiệt tình trong công tác, ý thức học hỏi cao. II. Thiết kế nghiên cứu Chọn hai lớp nguyên vẹn: 11A3, 11A4. Lớp 11A3 làm lớp thực nghiệm, lớp 11A4 làm lớp đối chứng. Dùng bài kiểm tra 15 phút cuối học kì II làm kết quả kiểm tra tác động. Dùng phiếu thăm dò kiểm tra độ hứng thú của học sinh đối với phương pháp ngoại khóa được áp dụng. Kết quả cho thấy điểm trung bình của 2 nhóm có sự khác nhau, do đó tối dùng phéo kiểm chứng t-test để kiểm chứng sự chênh lệch điểm chung bình giữa hai nhóm trước tác động. Kiểm chứng để xác định nhóm tương đương 8 Thực nghiệm Đối chứng TBC 4,7 4,52 p= 0,328 P= 0,328 > 0,05, từ đó rút ra sự chênh lệch điểm của 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương. Kiểm tra sau tác động với nhóm tương đương Nhóm Kiểm tra trước Tác động Kiểm tra sau tác tác động động Thực nghiệm Dạy học tích cực áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học trong và sau giờ chính khóa. Đối chứng Dạy học hạn chế áp dụng phương pháp ngọa khóa văn học trong và sau giờ chính khóa. Tôi sử dụng phép kiểm chứng t-test để kiểm chứng sự tác động. III. Quy trình nghiên cứu 1.Chuẩn bị của giáo viên Trước khi thực hiện đề tài, bản thân người viết đã tìm hiểu, nghiên cứu về phương pháp ngoại khóa, tìm hiểu những mặt tích cực, cách thực hiện phương pháp này, hình thức ngoại khóa nào phù hợp với điều kiện, đối tượng học sinh lớp 11 của trường THPT Số 3 Văn Bàn. trình bày ở phần phụ lục) Khi thực hiện phương pháp ngoại khóa cho nội dung hoặc phần học nào, giáo viên phải chuẩn bị giao nhiệm vụ, hướng dẫn cụ thể cho học sinh. Lớp thực nghiệm: áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học- hình thức sân khấu hóa và ứng dụng công nghệ thông tin thường xuyên. Lớp đối chứng: Không sử dụng phương pháp ngoại khóa thường xuyên với hình thức sân khấu hóa và ứng dụng công nghệ thông tin. 2. Tiến trình thực nghiệm Phương pháp ngoại khóa văn học được áp dụng trong hoặc sau các tiết học chính khóa. Cụ thể: 9 Hình thức sân khấu hóa có thể được thực hiện sau khi học xong phần văn học sử, truyện ngắn, các tác phẩm hoặc đoạn trích kịch, khi tìm hiểu về thể loại văn học. Hình thức ngoại khóa bằng ứng dụng công nghệ thông tin: khả năng vận dụng rộng rãi hơn. Có thể áp dụng trong giờ học chính khóa, sau giờ học chính khóa. Có thể sử dụng hình ảnh, một thước phim ngắn, một bộ phim tư liệu, tài liệu bổ sung… Với hình thức sân khấu hoa, tôi thường sử dụng trong các giờ học tự chọn, hoặc ngoại khóa ngoài giờ. Ví dụ: Ứng dụng công nghệ thông tinTiết PPCT 44, 45Chữ người tử tù ( Nguyễn Tuân) 39, 40, 41 50,53,54 Tên bài Hình thức ngoại khóa Hạnh phúc của một tang gia ( trích Số đỏ - Vũ Trọng Phụng) Sân khấu hóa Chí Phèo ( Nam Cao) Sân khấu hóa 60, 61, 62 Vĩnh biệt Cử Trùng Đài ( trích Vũ Như Tô – Nguyễn Huy Tưởng) Tình yêu và thù hận ( trích Ro-me-o và Giulli-et) Người cầm quyền khôi phục uy quyền ( trích Những người khốn khổ) Một số thể loại văn học: kịch, nghị luận Ứng dụng công nghệ thông tin Sân khấu hóa 64, 65 102, 103 112,113 Ứng dụng công nghệ thông tin Sân khấu hóa IV. Đo lường và thu thập dữ liệu 10 Tôi sử dụng phiếu thăm dò để kiểm chứng mức độ hứng thú của học sinh cả khối học sinh 11 ( 122 học sinh) đối với ngoại khóa văn học được áp dụng trong quá trình dạy – học. Sử dụng một bài kiểm tra 1 tiết, sử dụng kết quả cuối năm để kiểm chứng sự thay đổi kết quả học tập sau tác động đối với hai nhóm lớp thực nghiệm và kiểm chứng. Căn cứ vào kết quả học tập để xác định sự thay đổi chất lượng môn học. Vì phiếu thăm dò được hỏi khách quan, còn kết quả học tập được thông qua các bài kiểm tra chính thức, kết quả chính thức nên mức độ tin cậy và giá trị của dữ liệu là rất cao. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ 1. Phân tích dữ liệu Các kĩ thuật thống kê được sử dụng trong nghiên cứu: tính phần trăm ( %), tính giá trị mode; trung vị; giá trị trung bình; độ lệch chuẩn; giá trị p của phép kiểm chứng T-test; mức độ ảnh hưởng, hệ số tương quan. Kết quả: Kiểm chứng độ hứng thú của học sinhvới môn học khi áp dụng ngoại khóa văn học STT Trả lời Nội dun g câu hỏi điều tra 1 Em có hứng thú với các hoạt động Rất hứng Bình Không ngoại khóa về văn học được tổ chức thú thường hứng thú trong năm học vừa qua không? 96.7% 3.3% 0% 2 Khi được giao nhiệm vụ nội dung Tích cực ngoại khóa, ý thức chuẩn bị của em như thế nào? 86,1% Bình thường 8,2% không thực hiện 5,7% 3 Khi tham gia các hoạt động ngoại Tích cự khóa văn học, việc học môn Ngữ Văn của em thay đổi theo chiều hướng 83,6% nào? Tiêu cực Không ảnh hưởng gì? 12,2% 4,2% 11 4 Theo em nên tổ chức hoạt động ngoại Thường khóa văn học như thế nào? xuyên 96,7% Thỉnh thoảng 3,3 Không chức 0% tổ Trong khi đó các phiếu ở lớp thực nghiệm đạt kết quả cao nhất. Kiểm chứng kết quả tác động của hoạt động ngoại khóa văn học tới chất lượng môn học Lớp thực nghiệm Lớp đối chứng Mode 5 5,5 3 3 Trung vị 5,00 6,00 4,50 4,25 Giá trị trung bình 4,00 6,05 4,52 4,63 Độ lệch chuẩn 1,44 1,29 1,54 1,73 Giá trị của phép kiêm chứng T-test a. Nhóm thực nghiệm Giá trị p Kết luận Kiểm tra trước và sau tác động 0,00 Có ý nghĩa Giá trị p Kết luận 0,328 Không có ý nghĩa b. Nhóm đối chứng Kiểm tra trước và sau tác động Mức độ ảnh hưởng ( ES) của nhóm thực nghiệm sau tác động với nhóm đối chứng SMD = ( GTTB nhóm thực nghiệm – ES Ảnh hưởng GTTB nhóm đối chứng)/ độ lệch chuẩn nhóm đối chứng Sau tác động 0,82 Có ý nghĩa lớn Kết quả học tập của 2 nhóm lớp thực nghiệm và đối chứng Lớp Xếp loại học lực Kém Yếu TB Khá Giỏi Tổng 12 11A3 Trước TĐ % 0 7 17 4 0 35 60,7 14,3 0 Sau TĐ 0 3 15 9 1 10,7 53,6 32,1 3,6 2 10 12 5 0 6.9 34,5 41,4 17,2 0 8 14 6 1 27,6 48,3 20,7 3,4 % 11A4 Trước TĐ % Sau TĐ % 0 0 28 28 29 29 2. Bàn luận kết quả Kết quả kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm: điểm trung bình là 6,05; kết quả kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng có điểm trung bình là 4,63. Độ chênh lệch điểm giữa hai nhóm là 1,42. Qua phân tích dữ liệu cho thấy kết quả sau tác động có ý nghĩa, điểm 2 nhóm đối chứng, nhóm thực nghiệm thay đổi, nhóm thực nghiệm kết quả học tập tăng, số học sinh xếp loại học lực khá giỏi cao hơn so với khi chưa tác động, điểm trung bình, yếu giảm xuống. Trong đó nhóm đối chứng điểm yếu có giảm nhưng chậm, xếp loại học lực khá giỏi ít hơn. Mức độ ảnh hưởng là 0,82 chứng tỏ độ ảnh hưởng sau tác động là lớn. Phép kiểm chứng T- test điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của hai nhóm lớp p= 0.00 < 0,05. Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm lớp không phải là ngẫu nhiên mà là do tác động, nghiêng về nhóm thực nghiệm. Qua phiếu thăm dò học sinh, phần lớn học sinh rất hứng thú với hoạt động ngoại khóa, thừa nhận ảnh hưởng tích cực của hoạt động này tới kết qủa học tập của mình và muốn được tham gia các hoạt động như vậy thường xuyên trong quá trình học tập. 13 Như vậy giả thuyết nghiên cứu: Áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học nhằm tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ Văn tại trường THPT Số 3 Văn Bàn đã được kiểm chứng. Việc áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học đã tạo hứng thú học tập và nâng cao chất lượng môn Ngữ Văn tại trường THPT Số 3 Văn Bàn, góp phần đổi mới giáo dục. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1.Kết luận Việc áp dụng phương pháp ngoại khóa văn học vào quá trình dạy và học văn tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập cho học sinh lớp 11 tại trường THPT Số 3 Văn Bàn. 2. Hiệu quả áp dụng Để tổ chức một hoạt động ngoại khóa đơn giản hay phức tạp đều cần có sự chuẩn bị, đầu tư từ người dạy đến người học. Mới đầu sẽ khó khăn nhưng chỉ sau một hoạt động mọi việc sẽ trở nên đơn gian hơn khi học sinh có hứng thú, thích được làm việc và hợp tác tích cực. Bản thân người viết đã áp dụng hoạt động ngoại khóa: học sinh lớp dạy thi tìm hiểu về tác gia văn học, thi viết kịch bản, xem các tư liệu về văn học sử, xem các trích đoạn tác phẩm, khi học sinh tự tin hơn, học sinh tự tin diễn kịch trong giờ ngoại khóa của cả trường. việc thực hiện ngoại khóa văn học không nhất thiết phải nhiều thời gian, chúng ta có thể tổ chức trong giờ tự chọn, giờ văn học sử, kết hợp với ngoại khóa của tổ, trường hay hoạt động của đoàn trường. 14 Thông qua các hoạt đông ngoại khóa văn học khi tôi áp dụng tại trường THPT Số 3 Văn Bàn, tôi nhận thấy có nhứng kết quả nhất định: Biến chuyển rõ nhất là học sinh hứng thú hơn nhiều với môn Ngữ Văn, giờ học không còn một chiều, nặng nề về kiến thức khi cả hai phía người dạy và người học đều được hứa hẹn những giờ ngoài giờ thú vị. Học sinh nắm bắt tác phẩm, hình tượng trong tác phẩm sâu hơn. Ghi nhớ tốt hơn những kiến thức văn học sử. Học sinh độc lập hơn trong suy nghĩ, biết đưa ra những nhìn nhận, đánh giá của cá nhân sâu sắc hơn. Học sinh biết kết hợp, phân công nhiệm vụ cho nhau trong hoạt động nhóm, hoạt động tập thể. Học sinh gắn kết, đoàn kết với nhau hơn khi nhận ra được sức mạnh tập thể. Học sinh có điều kiện thể hiện khả năng sáng tạo, bồi đắp tư duy sáng tạo. Người học tự tin hơn trong tất cả các hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ. Có kiến thức sâu, rộng hơn về các tác phẩm văn học, các vấn đề văn học. Biết nhìn nhận các vấn đề trong cuộc sống và tìm cách khắc phục, giải quyết những vấn đề nảy sinh. Qua các hoạt động ngoại khóa, tất cả các đối tượng học sinh sẽ có cái nhìn toàn diện hơn, từ đó hoàn thiện nhân cách. 3. Phạm vi ứng dụng Đề tài nghiên cứu khoa học của tôi rút ra từ thực tiễn giảng dạy trong khi tôi cùng các đồng nghiệp của mình nỗ lực tìm một cách thức để thu hút, tạo hứng thú cho học sinh khi học môn Ngữ Văn và nhằm nâng cao chất lượng cho môn học. Đề tài này được thực nghiệm trên đối tượng tôi trực tiếp giảng dạy và học sinh trong trường. Tôi nghĩ hoạt động ngoại khóa văn học có thể áp dụng cho bất cứ đối tượng học sinh nào với các mức độ khác nhau. Bởi lứa tuổi học sinh THPT cơ bản có nhiều nét tương đồng đều thíc được thể hiện, khám phá và sáng tạo. II. Khuyến nghị Có lẽ ai cũng nhận ra, hoạt động ngoại khóa nói chung và ngoại khóa văn học nói riêng có ảnh hưởng lớn, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động chính khóa nhưng do nhiều lý do nên đôi khi chúng ta còn coi nhẹ nó. Chúng ta cần quan tâm hơn tới hoạt động này để hoàn thành mục tiêu môn Ngữ Văn: dạy văn là dạy làm người, dạy cách hoàn thiện nhân cách chứ không chỉ nhằm mục đích học sinh học được gì sau giờ học. 15 Người viết hi vọng nội dung trên sẽ giúp cho cấp quản lý, người dạy, học sinh có cái nhìn thông suốt hơn về hoạt động ngoại khóa trong môn Ngữ Văn, đừng cho đó là hoạt động bên ngoài, hoạt động vui chơi ngoài chính khóa, không có tác dụng gì cho giờ học chính khóa. Bản thân không coi đây là phương pháp cách thức tốt nhất để tạo hứng thú và nâng cao được kết quả học tập môn Ngữ Văn, mà là một nghiên cứu khoa học nhỏ đã thử nghiệm trên đối tương dạy của chính mình. Sau khi kiểm nghiệm bằng thực tế, thấy có tác dụng, mong được trao đổi, thảo luận cùng các bậc tiền bối, cùng bạn bè đồng nghiệp. Rất mong được nhận thêm các ý kiến đóng góp quý báu của quý thầy cô! Chân thành cảm ơn! Người viết Hoàng Thị Thu Hằng TÀI LIỆU THAM KHẢO 1.Chuẩn kiến thức kĩ năng môn Ngữ Văn 2. Các bài báo về ngoại khóa – Tài liệu Việt Nam 3. Đề tài: hoạt động ngoại khóa trong trường THPT – Đoàn Thụy Bảo Châu 4. Giáo dục kĩ năng sống trong nhà trường – NXB Giáo dục 5. Ngoại khóa văn học dan gian- tài liệu Việt Nam 6. Phương pháp dạy học môn Ngữ Văn – NXB Giáo dục 7. Phân tích Ngữ Văn 11 – NXB Giáo dục 8. Sách giáo khoa Ngữ Văn 10, 11, 12 – NXB Giáo dục 16 PHỤ LỤC I.HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VĂN HỌC 1. Ngoại khóa văn học Hoạt động ngoại khóa là một mô hình hoạt động hữu ích, nằm ngoài chương trình chính khóa. Hoạt động ngoại khóa văn học là hoạt động thuộc phương pháp dạy học văn nhằm phát huy năng lực hoạt động độc lập, hoạt động nhóm. Hoạt động ngoại khóa là hình thức dạy và học mang tính tích hợp cao, có tác động phát triển kiến thức và rèn luyện kĩ năng toàn diện đáp ứng được đổi mới phương pháp dạy học. Hoạt động ngoại khóa văn học theo quan niệm đổi mới phương pháp dạy học là một hình thức tự học tích cực, bổ ích và có hiệu quả, nối liền bục giảng với thực tiến đời sống, mở rộng, kéo dài trường suy tưởng, thẩm định về bài học cho học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chính khóa. Hoạt động ngoại khóa văn học, vì thế , vừa là 17 hoạt động giáo dục, vừa là hoạt động thẩm mỹ, “ góp phần tạo ra lối sống văn hóa và khả năng hưởng thụ văn hóa nghệ thuật cho học sinh. Qua hoạt động ngoại khóa văn học, học sinh được phát triển cân đối về trí tuệ, đạo đức, thể dục và mĩ dục” ( Phan Trọng Luận, Phương pháp dạy văn, Nxb Đại học Quốc gia 1996, Tr.381) Hoạt động ngoại khóa là một hoạt động vừa có ý nghĩa thực tiễn vừa có ý nghĩa khoa học. Vậy khi chúng ta nỗ lực tìm kiếm và đôie mới phương pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và khắc phục tình trạng học sinh thiếu hứng thú học văn thì việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa văn học là một xu hướng khả dĩ đáp ứng tốt những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy người học là trung tâm, phát huy tính tích cực, sáng tạo cho học sinh. Hoạt động ngoai khóa văn học không chỉ góp phần nâng cao khả năng tư duy đọc lập, tằng cường khả năng sáng tạo, kích thích lòng ham muốn tìm tòi, khám phá những kiến thức mới của người học mà còn góp phần hoàn thiện khả năng chuyên môn và kỹ năng sư phạm của người dạy trong quá trình chuẩn bị hay đồng hành cùng người học khi khám phá kiến thức mới. Thế nhưng lâu nay trong nhà trường phổ tjoong, hoạt động ngoại khóa văn học được hiểu là một hoạt động phụ, nằm ngoài quản lý chuyên môn. Việc tổ chức hoạt động ngoại khóa tùy thuộc vào quỹ thời gian eo hẹp, vào năng lực và lòng nhiệt tình của thầy cô. Vô hình chung nó được coi là hoạt động giải trí đơn thuần, nên có được thực hiện thì cũng chỉ sơ sài, qua loa một cách chưa thỏa đáng. Do đó khi thử nghiệm nghiên cứu này, tôi mong muốn chúng ta có cái nhìn khác hơn với hoạt động ngoại khóa văn học, một hoạt động rất tích cực, ảnh hưởng khá lớn tới chất lượng và hứng thú với môn học. 2. Nguyên tắc hoạt động ngoại khóa văn học Một số nhà nghiên cứu đề cập đến nguyên tắc hoạt động ngoại khóa văn học, tôi lựa chọn những nguyên tắc áp dụng phù hợp với tâm lý lứa lứa tuổi và vùng miền, phù hợp với trường THPT Số 3 Văn Bàn. 2.1. Giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, tư cách cho học sinh. Hoạt động ngoại khóa không phải là hoạt động văn chương thuần túy mà là hoạt động gắn bó với giáo dục chính trị, đạo đức, tư cách. Khi coi hoạt động ngoại khóa không phải là hoạt động giải trí cho giờ học thì hoạt động ngoại khóa có tác dụng rất lớn tới giáo dục tư tưởng, đạo đức, chính trị và tư cách cho học sinh. Qua mỗi giờ, mỗi cách thức ngoại khóa học học được những bài học về tư tưởng, nhận thức những vấn đề chính trị mà không hề thấy khô khan, nặng nề hay áp đặt. 18 Chẳng hạn khi học Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, chúng ta muốn học sinh nhận thức được những giá trị: tư tưởng của nhà văn về cái đẹp – cái đẹp cứu rỗi linh hồn, cái đẹp thuần hóa được cái xấu, cái ác, cái đẹp không thay đổi dù trong hoàn cảnh nào….từ đó học sinh nhận ra giá trị cao đẹp của con người, vẻ đẹp nhân cách. Ngoài ra chúng ta còn liên hệ tới kiến thức lịch sử- hình tượng Cao Bá Quát qua hình tượng nhân vật Huấn Cao- sẽ ẩn trong đó những tư tưởng chính trị. Nếu được thực hành ngoại khóa cho tác phẩm này bằng hình thức sân khấu hóa: cho học sinh chuyển thể văn bản tác phẩm thành kịch bản (chỉ một phần), hoặc bằng hình thức: ứng dụng công nghệ thông tin- xem hình ảnh, trích đoạn hay một bài thuyết minh về tác phẩm thì học sinh sẽ nhận biết những bài học đạo đức, chính trị, lịch sử, tư tưởng sâu sắc và có ý nghĩa hơn. 2.2. Nguyên tắc tự nguyện và phù hợp với trình độ, tâm lý học sinh. Ngoại khóa văn học là hoạt động bên ngoài chính khóa, bổ trợ cho chính khóa nên cần tôn trọng nguyên tắc tự nguyện. Người dạy không thể ép buộc học sinh phải tham gia ngoại khóa bằng mọi cách mà cần tìm cách lôi kéo và thu hút hứng thú cho học sinh. Hoạt động ngoại khóa thúc đẩy khả năng hoạt động sáng tạo, năng động cho học sinh nên hầu như không có học sinh nào từ chối tham gia. Lúc đầu có thể học sinh còn e ngại, rụt rè, thiếu tự tin nhưng dần dần được thâm gia nhiều học sinh hứng thú hơn và tham gia nhiệt tình, thậm chí mong đợi, xung phong được tham gia. Học sinh lứa tuổi này học sinh giàu tình cảm, giàu nhiệt huyết, thích những điều mới lạ, tò mò, sáng tạo, thích hoạt động độc lập, hay thích hoạt động tập thể, thích được thể hiện nên hoạt động ngoại khóa văn học phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Những vấn đề học sinh tâm đắc, những vấn đề mới lạ sẽ khơi dậy hứng thú tìm hiểu. Khi học sinh đã hứng thú tìm hiểu, học sinh sẽ tự lựa chọn cách thể hiện và sẽ nhận thức được những bài học có giá trị từ hoạt động ngoại khóa. Học sinh trường THPT Số 3 Văn Bàn so với các nơi khác có thể còn nhút nhát, rụt rè, khả năng hạn chế hơn. Nhưng theo đúng tâm lý lứa tuổi, học sinh ở đâu trong lứa tuổi này đều rất thích khám phá, thích tìm tòi và khi được tham gia những hoạt động mới, thích được thể hiện bản thân. Chính nhờ vậy mà hoạt động ngoại khóa phù hợp với tâm lý, lứa tuổi góp phần giúp học sinh năng động, sáng tạo hơn, loại bỏ những nhược điểm không đáng có ở tuổi mà tất cả chúng ta đều công nhận là đẹp nhất cuộc đời nay. Khi được tham gia các hoạt động ngoại khóa, học sinh trường THPT Số 3 Văn Bàn cũng khắc phục được nhiều điểm yếu, nhất là học sinh lớp thực nghiệm. 2.3. Nguyên tắc tích hợp 19 Khi xây dựng một chương trình ngoại khoa văn học dù theo hình thức nào cũng phải lưu ý tới nguyên tắc tích hợp. Ngoại khóa văn học là một phương pháp dạy học tích hợp, tích hợp với các môn học khác: lịch sử, địa lý, giáo dục công dân, thậm chí cả những môn khoa học tự nhiên. Ngoại khóa văn học, hơn cả là sự tích hợp với đời sống, học sinh học được nhiều bài học về đời sống, thực hành trong đời sống thông qua các hoạt động được tham gia. Những câu truyện ngụ ngôn, truyện cười, những tác phẩm văn học khi được dàn dựng lại theo cách nhìn của các em thật thú vị mà sâu sắc. Người viết cùng học sinh đã cười nghiêng ngả trước một vở kịch các em biên soạn lại từ tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao, sau khi vở kịch kết thúc cứ vấn vương thương cho số phận 2 con người nhỏ bé, côi cút, 2 kiếp người bơ vơ, lạc lõng Chí Phèo, Thị Nở. Đôi khi cứ day dứt băn khoăn, phân vân trước những giải pháp mà học sinh thử đặt ra chho nhân vật: chọn một kết thúc khác cho tác phẩm Chí Phèo. Qua cách thể hiện, các ý kiến, cách giải quyết mà học sinh đưa ra, người dạy không chỉ rèn cho học sinh cách tự giải quyết trước những vấn đề nảy sinh trong đời sống mà còn hiểu được rõ hơn những suy nghĩ của học sinh, những vấn đề nảy sinh trong tư tưởng, tâm lý để định hướng cho các em hoàn thiện bản thân mình. Do đó khi thực hiện ngoại khóa cần thiết phải chú ý tới nguyên tắc tích hợp. 3. Mối quan hệ với chính khóa Hoạt động ngoại khóa là một hoạt động bên cạnh hoạt động chính khóa cả về quan niệm, thời gian và trong suy nghĩ của tất cả chúng ta. Hoạt động ngoại khóa là hoạt động bên cạnh hoạt động chính khóa nhưng là hoạt động bổ trợ tích cực, quan trọng cho chính khóa. Trong khi tìm kiếm những phương pháp đổi mới, cải thiện cho bộ môn, cho ngành giáo dục, người ta đã nhận ra vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa. Hoạt động này gớp phàn thúc đẩy hoạt động chính khóa, nâng cao chất lượng giảng dạy, bổ sung phần học sinh thiếu khuyết mà lâu nay chúng ta nói: thực hành. Hoạt động ngoại khóa văn học bổ trợ rất nhiều cho hoạt động dạy – học chính khóa. Trong giờ học, để đảm bảo cho thi cử, kiểm tra, người dạy chưa hoàn toàn đổi mới thực sự, nhất là với những vùng miền, những đối tượng học sinh còn yếu nhiều mặt như học sinh trường THPT Số 3 Văn Bàn. Người học được chú trọng nhưng chú trong xem là sẽ tiếp thu được những kiến thức, kĩ năng cơ bản nào để nắm bắt được nội dung bài học, để làm bài thi tốt nhất. Vô hình chung, sự đổi mới phương pháp chỉ chú tâm vào thay đổi cách tìm hiểu, thay đổi cách hướng dẫn học sinh học bài còn nhiệm vụ nữa không kém phần quan trọng của môn Ngữ Văn: 20
- Xem thêm -